MentorLab

Lời giải chuyên đề Từ trường

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 2713

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề luyện chuyên đề Từ trường · Môn Vật lí 12

Thời gian làm bài 50 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề2713

Cho biết: m/s²; tốc độ ánh sáng trong chân không m/s.

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 1 và Câu 2. Hình bên là mặt cắt dọc theo trục của một ống dây dài có dòng điện không đổi chạy qua. Các vòng dây cắt mặt phẳng hình thành hai hàng: ở hàng trên, dòng điện đi ra phía trước mặt phẳng hình (kí hiệu ⊙); ở hàng dưới, dòng điện đi vào phía sau mặt phẳng hình (kí hiệu ⊗). Điểm M nằm trong lòng ống, điểm K nằm bên ngoài ống, phía trên khoảng giữa ống. Bỏ qua từ trường Trái Đất.

MKtráiphảihàng trên: ⊙ dòng điện đi ra; hàng dưới: ⊗ dòng điện đi vào

Câu 1. Vectơ cảm ứng từ tại M và tên cực từ ở đầu bên phải của ống là

hướng từ phải sang trái; đầu bên phải là cực Bắc.
hướng từ trái sang phải; đầu bên phải là cực Bắc.
hướng từ trái sang phải; đầu bên phải là cực Nam.
hướng từ phải sang trái; đầu bên phải là cực Nam.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Dùng quy tắc nắm tay phải cho ống dây: khum các ngón tay phải theo chiều dòng điện trong các vòng dây, ngón cái choãi ra chỉ chiều đường sức từ trong lòng ống. Đường sức từ đi ra khỏi ống ở cực Bắc.

  1. Đứng ở đầu bên phải nhìn dọc vào lòng ống: ở phần trên của mỗi vòng, dòng điện đi sang bên trái người nhìn; ở phần dưới, dòng điện đi sang bên phải. Như vậy dòng điện trong mỗi vòng chạy ngược chiều kim đồng hồ.
  2. Khum các ngón tay phải theo chiều dòng điện đó thì ngón cái chỉ sang phải. Trong lòng ống, đường sức từ hướng từ trái sang phải, nên cảm ứng từ tại M cũng hướng từ trái sang phải.
  3. Đường sức từ đi ra khỏi ống ở đầu bên phải nên đầu bên phải là cực Bắc. Cách nhớ nhanh: nhìn vào một đầu ống mà thấy dòng điện chạy ngược chiều kim đồng hồ thì đầu đó là cực Bắc.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dùng sai quy tắc nắm tay phải nên được chiều sang trái, rồi lại nghĩ trong lòng ống đường sức cũng đi từ cực Bắc sang cực Nam như ở bên ngoài nam châm. Thực ra trong lòng ống, đường sức đi về phía cực Bắc.
  • C. Chiều đường sức đúng, nhưng nghĩ trong lòng ống đường sức đi từ cực Bắc sang cực Nam như ở bên ngoài nam châm. Đường sức trong lòng ống đi về phía đầu bên phải rồi ra khỏi ống ở đó, nên đầu bên phải là cực Bắc.
  • D. Đọc ngược hai kí hiệu, coi ⊙ là dòng điện đi vào và ⊗ là dòng điện đi ra, nên cả chiều đường sức lẫn tên cực đều bị đảo.

Câu 2. Đặt một kim nam châm nhỏ tại điểm K, kim có thể quay tự do. Khi kim đứng yên, cực Bắc của kim chỉ

sang phải.
lên trên, ra xa ống dây.
xuống dưới, về phía ống dây.
sang trái.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đường sức từ là những đường cong khép kín. Trong lòng ống chúng đi từ trái sang phải, ra khỏi đầu bên phải rồi vòng bên ngoài ống trở về đầu bên trái.

  1. Theo câu trước, trong lòng ống đường sức hướng sang phải và đi ra ở đầu bên phải, tức đầu bên phải là cực Bắc.
  2. Bên ngoài ống, đường sức đi từ cực Bắc ở đầu bên phải vòng về cực Nam ở đầu bên trái. Ở điểm K, phía trên khoảng giữa ống, đường sức gần như song song với trục ống và hướng từ phải sang trái.
  3. Kim nam châm đứng yên dọc theo đường sức, cực Bắc chỉ theo chiều của đường sức, tức chỉ sang trái.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy chiều đường sức trong lòng ống cho cả điểm bên ngoài. Đường sức khép kín nên bên ngoài ống chúng đi theo chiều ngược lại.
  • B. Nghĩ rằng đường sức tỏa thẳng ra từ hàng vòng dây phía trên. Ở khoảng giữa ống, đường sức bên ngoài gần như song song với trục ống.
  • C. Kim chỉ quay quanh trục để nằm dọc theo đường sức tại K. Ở K đường sức gần như song song với trục ống, nên kim không chĩa về phía ống.

Câu 3. Bẻ một thanh nam châm thẳng thành hai nửa ở chính giữa. Kết luận nào sau đây đúng?

Mỗi nửa là một nam châm có đủ cực Bắc và cực Nam.
Một nửa chỉ còn cực Bắc, nửa kia chỉ còn cực Nam.
Hai nửa đều mất từ tính vì chỗ gãy nằm ở vùng giữa, nơi nam châm hút sắt yếu nhất.
Đưa hai chỗ gãy lại gần nhau thì chúng đẩy nhau.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Từ tính có ở từng phần nhỏ của nam châm. Không thể tách riêng một cực từ.

  1. Có thể hình dung nam châm gồm rất nhiều nam châm tí hon xếp cùng chiều. Bẻ đôi thì mỗi nửa vẫn gồm các nam châm tí hon xếp cùng chiều, nên ở chỗ gãy xuất hiện cực mới: nửa có cực Bắc ban đầu có thêm cực Nam ở chỗ gãy, nửa kia có thêm cực Bắc.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Chưa ai tìm thấy một cực từ đứng riêng. Bẻ nam châm nhỏ tới đâu, mỗi mảnh vẫn có hai cực.
  • C. Vùng giữa thanh hút sắt yếu vì đường sức ở đó chủ yếu nằm trong lòng thanh, không phải vì ở đó không có từ tính. Mỗi nửa vẫn hút sắt bình thường.
  • D. Ở chỗ gãy, một nửa có cực Nam, nửa kia có cực Bắc, nên hai chỗ gãy hút nhau. Ghép khớp như cũ thì lại được một thanh nam châm liền.

Câu 4. Ở vùng gần chính giữa khe hở giữa hai cực của một nam châm chữ U, từ trường được coi là từ trường đều. Đường sức từ ở vùng đó là

những đường tròn đồng tâm.
những đường thẳng song song, càng gần cực Bắc càng sít nhau.
những đường thẳng song song, cách đều nhau.
những đường cong xuất phát từ cực Bắc rồi tỏa ra mọi phía.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Từ trường đều có cảm ứng từ như nhau tại mọi điểm, cả về hướng lẫn độ lớn.

  1. Hướng của cảm ứng từ là hướng tiếp tuyến của đường sức, còn độ lớn thể hiện ở độ sít của các đường sức. Hướng không đổi nên đường sức là những đường thẳng song song. Độ lớn không đổi nên các đường sức cách đều nhau.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Những đường tròn đồng tâm là đường sức từ quanh một dây dẫn thẳng dài có dòng điện.
  • B. Đường sức càng sít nhau thì cảm ứng từ càng lớn, nên từ trường như vậy không đều.
  • D. Đây là hình dạng đường sức gần một đầu của nam châm thẳng, nơi từ trường không đều.

Câu 5. Hai thanh nam châm thẳng giống hệt nhau nằm trên cùng một đường thẳng, hai đầu đối diện cách nhau 10 cm. Một cảm biến đo độ lớn cảm ứng từ, đặt tại trung điểm của đoạn nối hai đầu đối diện, chỉ số 0. Bỏ qua từ trường Trái Đất. Hai nam châm này

hút nhau, hai đầu đối diện là hai cực khác tên.
hút nhau, hai đầu đối diện là hai cực cùng tên.
đẩy nhau, hai đầu đối diện là hai cực cùng tên.
đẩy nhau, hai đầu đối diện là hai cực khác tên.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Tại trung điểm, hai nam châm giống hệt nhau gây ra hai cảm ứng từ cùng độ lớn, cùng phương. Từ trường tổng bằng 0 khi hai cảm ứng từ đó ngược chiều.

  1. Nếu hai đầu đối diện là cực Bắc và cực Nam, đường sức đi ra từ cực Bắc rồi đi vào cực Nam. Tại trung điểm, cả hai từ trường cùng hướng về phía cực Nam nên cộng lại với nhau.
  2. Nếu hai đầu đối diện là hai cực Bắc, mỗi từ trường hướng ra xa cực Bắc sinh ra nó. Tại trung điểm, hai từ trường ngược chiều và cùng độ lớn nên triệt tiêu nhau. Hai cực Nam cũng vậy.
  3. Hai cực cùng tên thì đẩy nhau.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hai cực khác tên thì từ trường tại trung điểm cùng chiều, cảm biến phải chỉ một giá trị khá lớn.
  • B. Hai cực cùng tên thì đẩy nhau.
  • D. Hai cực khác tên thì hút nhau, và từ trường tại trung điểm khác 0.

Câu 6. Làm lại thí nghiệm Oersted: căng một dây dẫn thẳng nằm ngang theo hướng Bắc Nam, ngay phía trên một kim nam châm quay được trong mặt phẳng nằm ngang. Lúc chưa có dòng điện, kim nằm dọc theo dây. Khi có dòng điện chạy qua dây, kim lệch đi 30° rồi đứng yên. Thành phần nằm ngang của từ trường Trái Đất ở nơi làm thí nghiệm có độ lớn T. Tại chỗ đặt kim, cảm ứng từ do dòng điện gây ra có độ lớn xấp xỉ

T.
T.
T.
T.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Kim nam châm nằm dọc theo từ trường tổng hợp. Tại chỗ đặt kim, từ trường của dòng điện vuông góc với thành phần nằm ngang của từ trường Trái Đất, nên góc lệch của kim cho biết tỉ số của hai từ trường.

  1. Đường sức từ của dòng điện thẳng là những đường tròn quanh dây. Ngay dưới dây, cảm ứng từ của dòng điện nằm ngang và vuông góc với dây, tức theo hướng Đông Tây, vuông góc với thành phần nằm ngang của từ trường Trái Đất.
  2. Kim quay tới phương của từ trường tổng hợp, lệch khỏi hướng Bắc một góc với
  3. T.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Lấy ngược tỉ số, tính
  • C. Dùng thay cho tức coi từ trường tổng hợp có độ lớn bằng
  • D. Dùng nhầm cạnh kề với cạnh đối của góc lệch.

Câu 7. Một dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua được đặt xiên góc với hướng của một từ trường đều. Xét về phương, lực từ lên dây

song song với đoạn dây.
song song với đường sức từ.
nằm trong mặt phẳng chứa đoạn dây và đường sức từ, vuông góc với đoạn dây.
vuông góc với mặt phẳng chứa đoạn dây và đường sức từ.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Lực từ vuông góc với cả đoạn dây lẫn đường sức từ, nên vuông góc với mặt phẳng chứa hai phương đó. Chiều của lực theo quy tắc bàn tay trái.

  1. Quy tắc bàn tay trái: đặt bàn tay trái duỗi thẳng sao cho các đường sức từ xuyên vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa là chiều dòng điện, khi đó ngón tay cái choãi ra 90° chỉ chiều lực từ.
  2. Ngón cái nằm trong mặt bàn tay nên vuông góc với các đường sức xuyên qua lòng bàn tay, đồng thời vuông góc với các ngón tay chỉ chiều dòng điện. Vậy lực từ vuông góc với mặt phẳng chứa đoạn dây và đường sức từ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lực từ luôn vuông góc với đoạn dây. Vì thế dây dẫn trong động cơ bị đẩy sang ngang, không bị kéo dọc theo chính nó.
  • B. Lực từ vuông góc với đường sức từ. Đây là chỗ khác với lực điện, vốn có phương dọc theo đường sức điện.
  • C. Phương này vuông góc với đoạn dây nhưng không vuông góc với đường sức từ, trong khi lực từ vuông góc với cả hai.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)

Câu 8. Trong một tủ điện, hai thanh cái bằng đồng đặt song song, gần nhau, có dòng điện chạy qua cùng chiều. Khi xảy ra ngắn mạch, dòng điện trong hai thanh tăng lên rất lớn. Các giá đỡ cách điện phải đủ chắc để giữ cho hai thanh không

bị đẩy ra xa nhau.
bị hút lại gần nhau.
bị xoắn quanh trục của chính mỗi thanh.
bị đẩy trượt dọc theo chiều dòng điện.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Mỗi thanh nằm trong từ trường do thanh kia sinh ra. Xác định chiều từ trường của thanh này tại chỗ thanh kia bằng quy tắc nắm tay phải, rồi dùng quy tắc bàn tay trái.

  1. Vẽ hai thanh nằm ngang trong mặt phẳng hình, thanh 1 ở trên, thanh 2 ở dưới, dòng điện trong cả hai chạy sang phải. Theo quy tắc nắm tay phải, ở phía dưới thanh 1, từ trường của nó hướng vào trong mặt phẳng hình.
  2. Thanh 2 có dòng điện chạy sang phải trong từ trường hướng vào trong. Theo quy tắc bàn tay trái, lực từ lên thanh 2 hướng lên, về phía thanh 1. Làm tương tự, lực từ lên thanh 1 hướng xuống. Hai thanh hút nhau.
  3. Khi ngắn mạch, dòng điện có thể lớn gấp hàng chục lần bình thường. Từ trường của mỗi thanh và dòng điện trong thanh kia cùng tăng, chẳng hạn dòng điện lớn gấp 20 lần thì lực hút lớn gấp 400 lần, đủ làm cong thanh nếu giá đỡ yếu.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hai dòng điện ngược chiều mới đẩy nhau. Dòng điện cùng chiều thì hút nhau.
  • C. Lực từ lên mọi đoạn của mỗi thanh đều hướng về phía thanh kia, không tạo ra moment xoắn quanh trục của thanh.
  • D. Lực từ vuông góc với dòng điện nên không có thành phần dọc theo thanh.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)

Câu 9. Một dây dẫn được uốn thành hai đoạn thẳng vuông góc với nhau, AB = 30 cm và BC = 40 cm, đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,20 T, đường sức từ vuông góc với mặt phẳng ABC. Dòng điện 5,0 A chạy từ A qua B tới C. Hợp lực của các lực từ tác dụng lên dây dẫn ABC

có độ lớn 0,50 N và vuông góc với AC.
có độ lớn 0,70 N và vuông góc với AC.
có độ lớn 0,50 N và song song với AC.
có độ lớn 0,10 N và vuông góc với AC.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Tính riêng lực từ lên từng đoạn rồi tổng hợp. Hai đoạn dây vuông góc với nhau nên hai lực từ cũng vuông góc với nhau.

  1. N, vuông góc với AB. N, vuông góc với BC.
  2. Hai lực vuông góc với nhau: N.
  3. Mỗi lực là vectơ của đoạn dây tương ứng quay đi 90° trong mặt phẳng ABC rồi nhân với Vì vậy hợp lực là vectơ quay đi 90°, tức vuông góc với AC. Hợp lực bằng đúng lực từ lên một dây thẳng nối A với C có cùng dòng điện: N.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Cộng độ lớn như hai lực cùng chiều, trong khi hai lực vuông góc với nhau.
  • C. Độ lớn đúng, nhưng hợp lực vuông góc với AC giống như lực lên một dây thẳng AC, không song song với AC.
  • D. Coi hai lực ngược chiều nhau vì dòng điện đổi hướng ở B, rồi lấy Hai đoạn dây vuông góc với nhau nên hai lực từ cũng vuông góc với nhau, phải tổng hợp theo định lí Pythagore.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Tổng hợp hai lực đồng quy (mở tab mới)

Câu 10. Năm 1831, Faraday quấn hai cuộn dây cách điện lên một vòng sắt. Cuộn thứ nhất nối với một nguồn điện một chiều qua khóa K, cuộn thứ hai nối với một điện kế. Đóng khóa K rồi giữ nguyên. Kim điện kế

lệch đi và giữ nguyên ở vị trí lệch chừng nào K còn đóng.
đứng yên ở số 0 vì hai cuộn dây không nối với nhau.
dao động qua lại liên tục quanh số 0.
lệch đi trong chốc lát rồi trở về số 0.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Dòng điện cảm ứng chỉ xuất hiện trong khoảng thời gian từ thông qua cuộn thứ hai biến thiên.

  1. Lúc vừa đóng K, dòng điện trong cuộn thứ nhất tăng từ 0 lên giá trị ổn định, từ trường trong vòng sắt mạnh dần, từ thông qua cuộn thứ hai biến thiên nên có dòng điện cảm ứng, kim điện kế lệch.
  2. Khi dòng điện trong cuộn thứ nhất đã ổn định, từ thông không đổi nữa, dòng điện cảm ứng mất, kim trở về số 0. Lúc ngắt K, kim lại lệch trong chốc lát nhưng về phía ngược lại.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Từ thông không đổi thì không có dòng điện cảm ứng, dù từ trường trong vòng sắt rất mạnh.
  • B. Hai cuộn dây liên hệ với nhau qua từ trường trong vòng sắt, không cần nối dây.
  • C. Nguồn một chiều không làm dòng điện đổi chiều liên tục. Kim chỉ lệch lúc đóng và lúc ngắt khóa.

Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 11. Một cuộn dây tròn 800 vòng, tiết diện mỗi vòng 100 cm², hai đầu nối với một dụng cụ đo điện áp. Ban đầu trục của cuộn dây đặt song song với đường sức từ Trái Đất, nơi đó có cảm ứng từ T. Lật nhanh cuộn dây nửa vòng trong 0,10 s. Độ lớn suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn dây khi lật là

0 V.
3,5 mV.
7,0 mV.
8,8 μV.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Lật nửa vòng thì đường sức xuyên qua cuộn dây theo chiều ngược lại. Từ thông đổi dấu, nên độ biến thiên bằng hai lần độ lớn từ thông ban đầu.

  1. Trục cuộn dây song song với đường sức nên mặt phẳng các vòng dây vuông góc với đường sức. Từ thông ban đầu qua cả cuộn dây: Wb. Sau khi lật,
  2. Wb, nên V, tức 7,0 mV.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Thấy độ lớn từ thông lúc đầu và lúc cuối như nhau nên cho rằng từ thông không đổi. Đường sức đã xuyên qua cuộn dây theo chiều ngược lại nên từ thông đổi dấu.
  • B. Lấy độ biến thiên từ thông bằng như khi cuộn dây chỉ quay một phần tư vòng.
  • D. Quên nhân với số vòng dây.

Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 12. Thiết bị nào sau đây hoạt động không dựa vào hiện tượng cảm ứng điện từ?

Máy biến áp.
Ấm điện đun nước bằng dây điện trở.
Bếp từ.
Máy phát điện xoay chiều.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Hiện tượng cảm ứng điện từ là sự xuất hiện dòng điện cảm ứng khi từ thông qua mạch kín biến thiên. Ấm điện chỉ dùng tác dụng nhiệt của dòng điện chạy qua dây điện trở.

  1. Dòng điện từ lưới điện chạy thẳng qua dây điện trở của ấm và tỏa nhiệt. Không có mạch nào trong ấm nhận điện năng nhờ từ thông biến thiên.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Máy biến áp truyền điện năng từ cuộn sơ cấp sang cuộn thứ cấp nhờ từ thông biến thiên trong lõi sắt.
  • C. Đáy nồi nóng lên nhờ dòng điện cảm ứng do từ trường biến thiên của cuộn dây dưới mặt bếp.
  • D. Máy phát điện có cuộn dây quay trong từ trường, hoặc nam châm quay trước cuộn dây, làm từ thông biến thiên.

Câu 13. Vỏ kim loại của máy giặt được nối với dây tiếp đất. Việc nối đất này nhằm

tránh cho người chạm vào vỏ bị điện giật khi dây điện bên trong chạm vỏ.
giảm điện năng máy giặt tiêu thụ trong mỗi lần giặt.
giúp động cơ quay êm hơn, máy giặt ít rung hơn.
giữ cho điện áp đặt vào máy giặt ổn định khi điện lưới chập chờn.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Dây tiếp đất có điện trở rất nhỏ so với cơ thể người. Khi điện rò ra vỏ, phần lớn dòng điện đi theo đường có điện trở nhỏ đó, vỏ máy gần như không có điện áp so với đất.

  1. Nếu dây pha bên trong bị hở và chạm vào vỏ mà vỏ không nối đất, vỏ có điện áp tới 220 V so với đất. Người đứng dưới đất chạm vào vỏ sẽ có dòng điện chạy qua người. Có dây tiếp đất thì hầu hết dòng điện rò chạy xuống đất qua dây này, thường đủ lớn để thiết bị chống giật hoặc cầu chì ngắt mạch.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Điện năng tiêu thụ do động cơ và bộ phận làm nóng quyết định. Khi máy bình thường, dây tiếp đất không có dòng điện chạy qua.
  • C. Dây tiếp đất không nối vào mạch của động cơ.
  • D. Điện áp đặt vào máy do lưới điện quyết định, dây tiếp đất không giữ được điện áp ổn định.

Câu 14. Quay video chậm một bóng đèn sợi đốt mắc vào lưới điện xoay chiều 50 Hz, thấy đèn sáng lên rồi tối đi một cách đều đặn. Số lần đèn sáng nhất trong mỗi giây là

25.
50.
100.
200.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Công suất tỏa nhiệt trên dây tóc tỉ lệ với bình phương cường độ dòng điện, không phụ thuộc chiều dòng điện. Trong mỗi chu kì, cường độ dòng điện đạt độ lớn cực đại hai lần.

  1. Dòng điện có chu kì s. Trong mỗi chu kì, bằng một lần và bằng một lần.
  2. Ở cả hai thời điểm đó, lớn nhất, dây tóc nóng và sáng nhất. Mỗi giây có 50 chu kì nên đèn sáng nhất 100 lần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Tưởng 50 Hz nghĩa là dòng điện đổi chiều 50 lần mỗi giây, tức chỉ có 25 chu kì, rồi đếm một lần sáng nhất mỗi chu kì.
  • B. Tính một lần sáng nhất cho mỗi chu kì, bỏ sót lúc dòng điện cực đại theo chiều ngược lại.
  • D. Đếm cả những lúc dòng điện bằng 0, là lúc đèn tối nhất.

Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)

Câu 15. Điện năng được truyền từ nhà máy tới nơi tiêu thụ trên một đường dây. Giữ nguyên công suất truyền đi, coi dòng điện cùng pha với điện áp. Có hai cách giảm hao phí trên đường dây. Cách 1: thay bằng dây cùng chất, cùng chiều dài nhưng tiết diện gấp đôi. Cách 2: giữ dây cũ, dùng máy biến áp nâng điện áp ở đầu đường dây lên 10 lần. So với ban đầu, công suất hao phí trên đường dây theo cách 1 và theo cách 2 lần lượt

giảm 4 lần; giảm 100 lần.
giảm 2 lần; giảm 10 lần.
giảm 2 lần; tăng 100 lần.
giảm 2 lần; giảm 100 lần.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Hao phí là nhiệt tỏa ra trên điện trở của dây, Cách 1 làm giảm cách 2 làm giảm

  1. Cách 1: tiết diện gấp đôi thì điện trở giảm 2 lần. Công suất và điện áp truyền đi không đổi nên dòng điện trên dây vẫn như cũ, hao phí giảm 2 lần.
  2. Cách 2: công suất truyền đi tỉ lệ với tích Giữ nguyên công suất mà tăng 10 lần thì giảm 10 lần, hao phí giảm lần.
  3. Cách 1 tốn gấp đôi lượng kim loại làm dây mà hao phí chỉ giảm 2 lần, nên trên thực tế người ta nâng điện áp.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hiểu tiết diện gấp đôi thành đường kính gấp đôi. Đường kính gấp đôi thì tiết diện mới gấp 4 lần.
  • B. Ở cách 2, dòng điện giảm 10 lần nhưng hao phí tỉ lệ với bình phương cường độ dòng điện, nên giảm 100 lần.
  • C. Dùng với là điện áp ở đầu đường dây. Điện áp này không đặt hết lên điện trở của dây, phần lớn đặt lên nơi tiêu thụ. Dòng điện trên dây do công suất cần truyền và điện áp truyền đi quyết định.

Công thức dùng: Hao phí trên đường dây (mở tab mới) · Điện trở của dây dẫn (mở tab mới)

Câu 16. Trên Mặt Trăng không có không khí. Hai nhà du hành đứng cách nhau vài mét không nghe được tiếng nói của nhau dù có hét lên, nhưng vẫn trò chuyện được qua bộ đàm. Đó là vì

bộ đàm phát ra âm thanh đủ to để truyền qua chân không.
sóng điện từ truyền được trong chân không, còn sóng âm thì không.
trên Mặt Trăng trọng lực nhỏ nên sóng âm bị yếu đi.
sóng điện từ chỉ truyền được trong chân không.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Sóng âm là sóng cơ, cần môi trường vật chất để truyền. Sóng điện từ là điện từ trường lan truyền, không cần môi trường.

  1. Bộ đàm biến tiếng nói thành sóng điện từ. Sóng này truyền qua khoảng chân không tới bộ đàm kia với tốc độ m/s, được biến trở lại thành âm thanh rồi truyền tới tai qua không khí trong mũ du hành.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Âm to tới đâu cũng không truyền được qua chân không, vì sóng âm cần các phần tử vật chất dao động.
  • C. Sóng âm không truyền được là do không có môi trường, không liên quan tới trọng lực.
  • D. Sóng điện từ truyền được cả trong không khí, nước, thủy tinh. Sóng của đài phát thanh vẫn tới được máy thu qua không khí.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 17. Khi một tụ điện đang được nạp điện, giữa hai bản tụ không có điện tích nào chuyển động qua nhưng vẫn có từ trường. Từ trường đó sinh ra là do

điện trường giữa hai bản tụ đang biến thiên.
các điện tích đứng yên trên hai bản tụ.
từ trường Trái Đất xuyên qua tụ điện.
điện trường giữa hai bản tụ có cường độ rất lớn.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Theo Maxwell, điện trường biến thiên theo thời gian sinh ra từ trường, cũng như từ trường biến thiên sinh ra điện trường.

  1. Khi tụ đang nạp, điện tích trên hai bản tăng dần nên điện trường giữa hai bản tăng dần. Điện trường biến thiên này sinh ra từ trường có đường sức khép kín bao quanh nó. Khi tụ đã nạp xong, điện trường giữa hai bản không đổi, từ trường đó mất.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Điện tích đứng yên chỉ sinh ra điện trường, không sinh ra từ trường.
  • C. Từ trường Trái Đất có ở mọi nơi, kể cả khi tụ không nạp điện, nên không phải từ trường được nói tới ở đây.
  • D. Điện trường mạnh mà không đổi thì không sinh ra từ trường. Điều quyết định là điện trường biến thiên.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 18. Trong động cơ điện một chiều, khung dây đặt trong từ trường đều của nam châm. Lực từ tác dụng lên hai cạnh của khung tạo thành ngẫu lực làm khung quay. Nhờ bộ góp điện, dòng điện trong khung đổi chiều mỗi khi khung quay được nửa vòng. Trục quay có ma sát nhỏ. Nếu thay bộ góp điện bằng hai vành khuyên để dòng điện trong khung luôn giữ một chiều thì khung dây sẽ

vẫn quay đều theo một chiều như khi còn bộ góp điện.
quay qua lại quanh vị trí mặt phẳng khung vuông góc với đường sức từ rồi dừng ở đó.
quay nhanh dần mãi theo một chiều vì ngẫu lực không bao giờ đổi chiều.
đứng yên ngay từ đầu vì lực từ lên hai cạnh triệt tiêu nhau.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Ngẫu lực từ chỉ làm khung quay cùng một chiều trong nửa vòng. Khung quay quá vị trí mặt phẳng khung vuông góc với đường sức mà dòng điện không đổi chiều thì ngẫu lực kéo khung quay ngược lại.

  1. Hai cạnh của khung song song với trục quay luôn chịu hai lực từ ngược chiều, vuông góc với đường sức. Khi mặt phẳng khung vuông góc với đường sức, hai lực này cùng nằm trong mặt phẳng khung, có cùng giá nên không làm khung quay.
  2. Khung quay quá vị trí đó thì hai lực vẫn giữ chiều cũ nhưng moment của chúng đổi chiều, kéo khung quay ngược về. Khung quay qua lại quanh vị trí ấy, ma sát làm nó dừng hẳn ở đó.
  3. Bộ góp điện đổi chiều dòng điện đúng lúc khung đi qua vị trí này, nên ngẫu lực luôn làm khung quay theo một chiều.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Khung chỉ quay đều khi ngẫu lực luôn cùng chiều quay. Không đổi chiều dòng điện thì ngẫu lực đổi chiều sau mỗi nửa vòng.
  • C. Ngẫu lực đổi chiều sau mỗi nửa vòng nên không thể làm khung quay nhanh dần mãi, kể cả khi bỏ qua ma sát.
  • D. Hai lực ngược chiều nhưng nói chung không cùng giá, nên vẫn tạo ngẫu lực làm khung quay. Chỉ ở vị trí mặt phẳng khung vuông góc với đường sức thì chúng mới cùng giá.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Moment lực, quy tắc moment (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Hình bên là sơ đồ một đòn cân dòng điện dùng để đo cảm ứng từ giữa hai cực của một nam châm. Đòn cân quay quanh trục O, OA = 15 cm, OB = 25 cm. Đầu A treo một khung dây dẹt hình chữ nhật gồm 50 vòng. Cạnh dưới của khung dài 4,0 cm, nằm ngang trong vùng từ trường đều có đường sức vuông góc với mặt phẳng khung; cạnh trên của khung nằm ngoài vùng từ trường. Đầu B treo một đĩa cân. Khi chưa có dòng điện, đòn cân nằm ngang. Cho dòng điện cường độ chạy qua khung theo chiều như hình, rồi đặt thêm quả cân có tổng khối lượng lên đĩa cho tới khi đòn cân nằm ngang trở lại. Bảng sau ghi kết quả bốn lần đo. Lấy m/s².

OABtừ trường hướng vào trongIkhung dâymđĩa cân
(A)0,501,001,502,00
(g)6,212,218,424,5
  • a) Lực từ tác dụng lên cạnh dưới của khung hướng thẳng đứng xuống dưới.

    Đúng
  • b) Nếu đảo chiều dòng điện trong khung thì vẫn chỉ cần đặt thêm quả cân lên đĩa ở đầu B để đòn cân nằm ngang trở lại.

    Sai
  • c) Theo bảng số liệu, khối lượng tỉ lệ thuận với cường độ dòng điện phù hợp với việc lực từ lên cạnh dưới tỉ lệ thuận với

    Đúng
  • d) Cảm ứng từ giữa hai cực của nam châm xấp xỉ 0,060 T.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Trong cạnh dưới, dòng điện chạy từ phải sang trái, đường sức từ hướng vào trong mặt phẳng hình. Theo quy tắc bàn tay trái, lực từ lên cạnh dưới hướng xuống. Vì thế phải đặt thêm quả cân lên đĩa ở đầu bên kia thì đòn cân mới nằm ngang trở lại.
  • b) Sai. Đảo chiều dòng điện thì lực từ lên cạnh dưới hướng lên, kéo đầu A đi lên và đầu B đi xuống. Đặt thêm quả cân lên đĩa chỉ làm đầu B hạ thêm. Muốn đòn cân nằm ngang trở lại phải treo thêm vật nặng ở phía đầu A.
  • c) Đúng. Tỉ số ở bốn lần đo đều xấp xỉ 12,3 g/A, lệch nhau chưa tới 2%. Đòn cân nằm ngang khi moment của lực từ bằng moment của trọng lượng quả cân, nên tỉ lệ với mà tỉ lệ với
  • d) Sai. Từ suy ra Với g/A kg/A: T. Con số 0,060 T là kết quả khi bỏ qua hai cánh tay đòn, viết

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Moment lực, quy tắc moment (mở tab mới)

Câu 2. Mỗi dây của đàn guitar điện làm bằng thép. Ngay dưới dây là bộ thu: một cuộn dây gồm 5000 vòng quấn quanh một thanh nam châm nhỏ, hai đầu cuộn dây nối với bộ khuếch đại. Nam châm làm đoạn dây thép ở ngay phía trên bị nhiễm từ. Khi gảy đàn, đoạn dây thép dao động lên xuống phía trên cuộn dây.

  • a) Trong lúc dây thép đi lại gần cuộn dây và trong lúc nó đi ra xa cuộn dây, dòng điện cảm ứng trong mạch của cuộn dây có chiều ngược nhau.

    Đúng
  • b) Thay dây thép bằng dây nylon như ở đàn guitar cổ điển thì bộ thu vẫn cho tín hiệu như trước.

    Sai
  • c) Gảy mạnh hơn để dây dao động với biên độ lớn hơn nhưng cùng tần số thì suất điện động cảm ứng trong cuộn dây có độ lớn cực đại lớn hơn.

    Đúng
  • d) Dây đàn dao động với tần số 330 Hz. Trong lúc dây đi từ vị trí cao nhất xuống vị trí cân bằng, từ thông qua mỗi vòng của cuộn dây tăng thêm Wb. Suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn dây trong khoảng thời gian đó có độ lớn xấp xỉ 0,33 V.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Đoạn dây thép bị nhiễm từ như một nam châm nhỏ. Dây lại gần thì từ thông qua cuộn dây tăng, dòng điện cảm ứng sinh ra từ trường chống lại sự tăng đó. Dây ra xa thì từ thông giảm, dòng điện cảm ứng đổi chiều để chống lại sự giảm. Vì thế tín hiệu của bộ thu là điện áp xoay chiều, đổi chiều theo nhịp dao động của dây.
  • b) Sai. Nylon không bị nhiễm từ. Dây nylon dao động không làm từ trường qua cuộn dây thay đổi, nên bộ thu không cho tín hiệu. Vì thế đàn guitar điện phải dùng dây bằng kim loại nhiễm từ được.
  • c) Đúng. Biên độ lớn hơn thì trong mỗi phần tư chu kì dây đi xa hơn, từ thông qua cuộn dây biến thiên nhiều hơn, mà thời gian vẫn là một phần tư chu kì. Từ thông biến thiên nhanh hơn nên suất điện động cảm ứng lớn hơn, tiếng đàn to hơn.
  • d) Đúng. Từ vị trí cao nhất về vị trí cân bằng mất một phần tư chu kì: s. Suất điện động trung bình: V.

Công thức dùng: Định luật Lenz (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Từ thông (mở tab mới)

Câu 3. Một trạm thủy điện nhỏ ở vùng núi dùng máy phát điện xoay chiều có rotor là nam châm vĩnh cửu gồm 2 cặp cực, stator gồm các cuộn dây cố định. Khi rotor quay với tốc độ vòng/giây, suất điện động trong các cuộn dây có tần số với là số cặp cực. Trên máy ghi: 220 V; 50 Hz; 1,0 kW. Bỏ qua điện trở trong của máy phát và điện trở của dây nối. Coi điện trở của các bóng đèn sợi đốt không đổi.

  • a) Để máy phát ra dòng điện tần số 50 Hz, rotor phải quay với tốc độ 3000 vòng/phút.

    Sai
  • b) Khi máy chạy đúng định mức, một bóng đèn sợi đốt mắc vào máy sáng như khi mắc vào nguồn điện một chiều 311 V.

    Sai
  • c) Khi máy cấp đủ 1,0 kW cho các bóng đèn sợi đốt, cường độ dòng điện do máy phát ra có giá trị cực đại xấp xỉ 6,4 A.

    Đúng
  • d) Mùa khô nước yếu, rotor chỉ quay 1200 vòng/phút. Coi suất điện động hiệu dụng tỉ lệ với tốc độ quay của rotor. Lúc đó một bóng đèn sợi đốt loại 220 V, 100 W mắc vào máy chỉ tiêu thụ công suất khoảng 64 W.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Sai. vòng/s, tức 1500 vòng/phút. Con số 3000 vòng/phút ứng với máy chỉ có 1 cặp cực.
  • b) Sai. 220 V là điện áp hiệu dụng: dòng điện xoay chiều này tỏa nhiệt trên điện trở như dòng điện một chiều có điện áp 220 V. Con số 311 V là điện áp cực đại Mắc đèn vào nguồn một chiều 311 V thì công suất của đèn gấp đôi, đèn sáng hơn hẳn.
  • c) Đúng. Tải là điện trở nên với các giá trị hiệu dụng: A. Giá trị cực đại: A.
  • d) Đúng. Máy cho 220 V khi quay 1500 vòng/phút. Ở 1200 vòng/phút, điện áp hiệu dụng là V. Điện trở của đèn không đổi nên công suất tỉ lệ với bình phương điện áp: W. Tần số cũng giảm, còn Hz.

Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)

Câu 4. Một đài phát thanh FM phát sóng điện từ tần số 100 MHz. Tại chỗ đặt một máy thu cách đài vài chục kilômét, sóng truyền theo phương nằm ngang và vectơ cường độ điện trường dao động theo phương thẳng đứng. Anten của máy thu là một thanh kim loại thẳng, thu tốt nhất khi dài bằng nửa bước sóng và đặt song song với Coi sóng truyền với tốc độ

  • a) Thanh anten thu tốt nhất đài này dài 1,5 m.

    Đúng
  • b) Đặt thanh anten nằm ngang và chĩa thẳng về phía đài thì máy thu gần như không thu được tín hiệu.

    Đúng
  • c) Tại chỗ đặt máy thu, vectơ cảm ứng từ của sóng cũng dao động theo phương thẳng đứng.

    Sai
  • d) Thanh anten đang có chiều dài thu tốt nhất đài 100 MHz. Muốn thu tốt một đài khác có tần số 90 MHz thì phải kéo dài thanh thêm khoảng 17 cm.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Đúng. Bước sóng: m. Anten thu tốt nhất khi dài bằng nửa bước sóng, tức 1,5 m.
  • b) Đúng. Anten thu được tín hiệu nhờ điện trường của sóng làm các electron trong thanh dao động dọc theo thanh. Thanh chĩa về phía đài thì nằm dọc theo phương truyền sóng, mà vuông góc với phương truyền sóng, nên không có thành phần dọc theo thanh.
  • c) Sai. Trong sóng điện từ, và luôn vuông góc với nhau và cùng vuông góc với phương truyền sóng. thẳng đứng, phương truyền nằm ngang, nên nằm ngang và vuông góc với phương truyền.
  • d) Đúng. Ở 100 MHz, thanh dài m. Ở 90 MHz: m. Phải kéo dài thêm khoảng 0,17 m, tức 17 cm.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Hai thanh ray kim loại song song, cách nhau 25 cm, đặt nghiêng 30° so với mặt phẳng nằm ngang. Một thanh đồng khối lượng 60 g đặt nằm ngang trên hai ray, vuông góc với ray. Cả hệ nằm trong từ trường đều có đường sức thẳng đứng, cảm ứng từ 0,50 T. Hai ray nối với một nguồn điện một chiều để có dòng điện chạy qua thanh đồng, chiều dòng điện được chọn sao cho lực từ lên thanh nằm ngang và hướng vào phía sườn dốc, tức về phía bên dốc đi lên. Hệ số ma sát giữa thanh và ray là 0,10, coi lực ma sát nghỉ cực đại bằng lực ma sát trượt. Lấy m/s². Cường độ dòng điện qua thanh nhỏ nhất bằng bao nhiêu ampe thì thanh không trượt xuống (làm tròn đến một chữ số thập phân)?

Lời giải

Đáp số: 2,1 A

Mấu chốt. Ở cường độ dòng điện nhỏ nhất, thanh sắp trượt xuống nên lực ma sát nghỉ hướng lên dốc và đạt giá trị cực đại. Lực từ nằm ngang có một thành phần ép thanh vào ray, làm áp lực lớn hơn

  1. Thanh chịu trọng lực thẳng đứng, phản lực vuông góc với mặt ray, lực từ nằm ngang và lực ma sát hướng lên dốc.
  2. Theo phương vuông góc với mặt ray: Theo phương dọc mặt ray:
  3. Thế vào rồi giải ra N.
  4. A.

Tự soát. Thay lại A thì N, áp lực N, ma sát nghỉ cực đại khoảng 0,064 N. Dọc mặt ray, tổng các lực hướng lên dốc là N, đúng bằng thành phần trọng lực kéo thanh xuống dốc N.

Bẫy hay gặp. Hay quên rằng lực từ cũng ép thanh vào ray: lấy áp lực bằng thì được khoảng 2,2 A. Bỏ qua ma sát thì cần tới khoảng 2,7 A.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Tổng hợp hai lực đồng quy (mở tab mới)

Câu 2. Ở một số lò phản ứng hạt nhân làm mát bằng natri lỏng, người ta dùng bơm điện từ để đẩy natri chạy trong ống mà không cần bộ phận nào chuyển động. Đoạn ống trong bơm có tiết diện hình chữ nhật: rộng 5,0 cm theo phương nối hai điện cực gắn ở hai thành ống, cao 1,0 cm theo phương của từ trường. Từ trường đều có cảm ứng từ 0,50 T, đường sức vuông góc với trục ống. Dòng điện 1000 A chạy qua natri từ điện cực này sang điện cực kia, vuông góc với cả đường sức từ và trục ống. Lực từ tác dụng lên khối natri nằm giữa hai điện cực đẩy natri dọc theo ống, tạo ra độ chênh lệch áp suất giữa hai đầu đoạn ống bằng lực từ chia cho diện tích tiết diện ống. Khối lượng riêng của natri lỏng là 900 kg/m³. Độ chênh lệch áp suất này bằng áp suất của một cột natri lỏng cao bao nhiêu mét (làm tròn đến một chữ số thập phân)?

Lời giải

Đáp số: 5,7 m

Mấu chốt. Khối natri giữa hai điện cực đóng vai một đoạn dây dẫn mang dòng điện, dài bằng bề rộng ống. Lực từ lên nó chia cho tiết diện ống cho độ chênh lệch áp suất.

  1. Lực từ: N, với cm là chiều dài đoạn natri có dòng điện chạy qua.
  2. Tiết diện ống: m². Độ chênh lệch áp suất: Pa.
  3. Cột natri cao có áp suất m.

Tự soát. Bề rộng có mặt cả trong lực từ lẫn trong tiết diện nên rút gọn được: Pa, với cm là bề cao ống. Với cùng dòng điện, ống càng dẹt theo phương từ trường thì áp suất càng lớn.

Bẫy hay gặp. Lấy nhầm bề cao 1,0 cm làm chiều dài đoạn natri có dòng điện chạy qua thì lực từ chỉ còn 5,0 N và cột natri khoảng 1,1 m. Quên đổi tiết diện từ cm² sang m² thì ra kết quả nhỏ đi mười nghìn lần.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Áp suất trong chất lỏng (mở tab mới)

Câu 3. Một vòng dây đồng mềm có vỏ cách điện, chu vi 60 cm, điện trở 0,050 Ω, ban đầu được căng thành hình tròn và đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,50 T, đường sức vuông góc với mặt phẳng vòng dây. Nắm hai điểm đối diện trên vòng dây rồi kéo ra hai phía cho tới khi vòng dây bị ép dẹt thành hai đoạn dây nằm sát nhau, diện tích vòng dây coi như bằng 0. Điện lượng chạy qua vòng dây trong quá trình đó là bao nhiêu culông (làm tròn đến hai chữ số thập phân)?

Lời giải

Đáp số: 0,29 C

Mấu chốt. Cường độ dòng điện cảm ứng phụ thuộc vào việc kéo nhanh hay chậm, nhưng điện lượng thì không. Điện lượng chỉ phụ thuộc độ biến thiên từ thông và điện trở của vòng dây.

  1. Bán kính lúc đầu: m. Diện tích: m².
  2. Độ biến thiên từ thông: Wb.
  3. Trong một khoảng thời gian rất ngắn dòng điện là điện lượng chạy qua là Cộng lại cho cả quá trình: C.

Tự soát. Soát bậc độ lớn bằng một hình vuông có cùng chu vi 60 cm: cạnh 0,15 m, diện tích 0,0225 m². Trong các hình có cùng chu vi, hình tròn có diện tích lớn nhất, nên điện lượng phải lớn hơn C. Tỉ số khớp với tỉ số diện tích của hình tròn và hình vuông cùng chu vi,

Bẫy hay gặp. Lấy chu vi 60 cm làm đường kính thì diện tích quá lớn, điện lượng ra khoảng 2,8 C. Viết nhầm chu vi là thì ra khoảng 1,15 C.

Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Định luật Ohm cho đoạn mạch (mở tab mới) · Điện lượng qua mạch khi từ thông thay đổi (mở tab mới)

Câu 4. Một thanh kim loại OA dài 10 cm quay đều quanh một trục cố định đi qua đầu O và vuông góc với thanh. Thanh quay trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,50 T, đường sức song song với trục quay. Hai đầu thanh không nối với mạch nào. Gợi ý: một đoạn dây dẫn thẳng dài chuyển động với tốc độ theo phương vuông góc với chính nó và với đường sức từ thì giữa hai đầu đoạn dây có suất điện động cảm ứng tốc độ của các điểm trên thanh tăng đều từ 0 ở đầu O tới ở đầu A, có thể coi cả thanh chuyển động với tốc độ bằng trung bình cộng tốc độ của hai đầu thanh. Muốn giữa hai đầu O và A có hiệu điện thế 0,10 V thì thanh phải quay với tốc độ bao nhiêu vòng/phút (làm tròn đến số nguyên)?

Lời giải

Đáp số: 382 vòng/phút

Mấu chốt. Thanh quay cắt các đường sức. Các đoạn nhỏ của thanh có tốc độ khác nhau, nên dùng tốc độ trung bình của thanh trong công thức suất điện động của đoạn dây chuyển động trong từ trường.

  1. Hai đầu thanh không nối với mạch ngoài nên hiệu điện thế giữa chúng bằng suất điện động cảm ứng. Tốc độ trung bình của thanh:
  2. suy ra rad/s.
  3. vòng/s, tức khoảng 382 vòng/phút.

Tự soát. Tính theo từ thông. Mỗi vòng quay, thanh quét qua một hình tròn bán kính cắt một từ thông Wb. Quay vòng mỗi giây thì nên vòng/s, khớp với cách trên.

Bẫy hay gặp. Lấy tốc độ của đầu A làm tốc độ của cả thanh thì suất điện động bị tính gấp đôi, tốc độ quay chỉ còn khoảng 191 vòng/phút. Một lỗi khác là dừng ở 40 rad/s hay 6,37 vòng/s mà quên đổi sang vòng/phút.

Công thức dùng: Thanh dẫn chuyển động trong từ trường (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tốc độ dài (mở tab mới)

Câu 5. Máy kích điện loại rẻ biến điện một chiều của ắc quy thành điện xoay chiều có dạng như hình bên, gọi là sin mô phỏng. Trong mỗi chu kì 20 ms, điện áp bằng 300 V trong 5,5 ms, bằng 0 trong 4,5 ms, bằng V trong 5,5 ms rồi lại bằng 0 trong 4,5 ms. Mắc vào máy một bóng đèn sợi đốt loại 220 V, 100 W, coi điện trở của đèn không đổi. Giá trị hiệu dụng của một điện áp xoay chiều bằng điện áp của nguồn điện không đổi làm cùng điện trở đó tỏa nhiệt như nhau trong cùng thời gian. Công suất tiêu thụ trung bình của đèn là bao nhiêu oát (làm tròn đến số nguyên)?

300−300t (ms)u (V)O5,5201015,5
Lời giải

Đáp số: 102 W

Mấu chốt. Điện trở không đổi thì công suất tỏa nhiệt tỉ lệ với không phụ thuộc dấu của điện áp. Chỉ những khoảng thời gian điện áp khác 0 mới làm đèn nóng.

  1. Điện trở của đèn: Ω.
  2. Trong mỗi chu kì 20 ms, đèn chịu điện áp 300 V, dương hoặc âm, trong tổng cộng 11 ms, và chịu điện áp 0 trong 9 ms còn lại. Lúc có điện áp, công suất của đèn là W.
  3. Công suất trung bình: W. Điện áp hiệu dụng tương ứng là V, gần bằng điện áp hiệu dụng của lưới điện.

Tự soát. Tính qua điện áp hiệu dụng. Trong một chu kì, nhiệt tỏa ra là ms; nguồn không đổi tỏa ms. Cho bằng nhau: V², nên W.

Bẫy hay gặp. Nếu coi điện áp là hình sin biên độ 300 V và lấy công suất chỉ còn khoảng 93 W. Còn bỏ quên các khoảng điện áp bằng 0 thì được khoảng 186 W, gần gấp đôi đáp số.

Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới) · Định luật Joule (mở tab mới)

Câu 6. Một trận bóng đá ở Nam Mỹ được truyền hình trực tiếp về Việt Nam qua hai vệ tinh địa tĩnh: tín hiệu từ sân vận động đi lên vệ tinh thứ nhất, xuống một trạm mặt đất trung gian, lên vệ tinh thứ hai rồi xuống trạm thu ở Việt Nam. Coi mỗi chặng đi lên hoặc đi xuống dài km, bỏ qua thời gian xử lí tín hiệu ở vệ tinh và ở các trạm. Hình ảnh truyền về Việt Nam chậm hơn diễn biến trên sân bao nhiêu giây (làm tròn đến hai chữ số thập phân)?

Lời giải

Đáp số: 0,48 s

Mấu chốt. Sóng điện từ truyền với tốc độ Tín hiệu đi qua bốn chặng, mỗi chặng nối mặt đất với một vệ tinh địa tĩnh.

  1. Tổng quãng đường: m.
  2. Thời gian: s.

Tự soát. Mỗi chặng mất s, bốn chặng là 0,48 s. Khi người dẫn chương trình ở Việt Nam hỏi phóng viên ở sân, câu hỏi đi một lượt, câu trả lời đi một lượt nữa, nên người xem thấy phóng viên chậm gần 1 giây mới đáp.

Bẫy hay gặp. Hay bỏ sót trạm trung gian: chỉ tính một vệ tinh, tức hai chặng, được 0,24 s, bằng một nửa đáp số.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.