MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra giữa học kì II, mức nâng cao · Môn Vật lí 12
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1233
Cho biết: m/s²; tốc độ ánh sáng trong chân không m/s.
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Một dây cáp điện thẳng đứng có dòng điện không đổi chạy từ dưới lên. Nhìn từ trên xuống, các đường sức từ của dòng điện này là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Đường sức từ của dòng điện thẳng là những đường tròn nằm trong mặt phẳng vuông góc với dây, có tâm nằm trên dây. Chiều của chúng theo quy tắc nắm tay phải.
- Nắm tay phải sao cho ngón cái choãi ra chỉ chiều dòng điện, tức hướng lên trên; bốn ngón tay khum lại chỉ chiều đường sức từ.
- Nhìn từ trên xuống thì dòng điện hướng về phía mắt người nhìn, bốn ngón tay khum theo chiều ngược chiều kim đồng hồ. Vậy đường sức là những đường tròn nằm ngang quanh dây cáp, chiều ngược chiều kim đồng hồ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nhầm chiều đường sức với chiều dòng điện. Đường sức từ của dòng điện thẳng bao quanh dây chứ không chạy dọc theo dây.
- B. Hình dạng đúng nhưng chiều sai: đó là chiều thấy được khi nhìn từ dưới lên, hoặc khi dùng nhầm tay trái.
- D. Đó là hình dạng đường sức điện quanh một dây tích điện. Đường sức từ là những đường khép kín, không xuất phát từ dây.
Câu 2. Phát biểu nào sau đây về đường sức từ của một thanh nam châm thẳng là đúng?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Đường sức từ không có điểm đầu, điểm cuối: chúng khép kín và đi qua cả lòng nam châm.
- Bên ngoài thanh nam châm, đường sức đi ra từ cực Bắc, vòng qua không gian rồi đi vào cực Nam. Trong lòng thanh, chúng đi từ cực Nam sang cực Bắc để khép kín.
- Qua mỗi điểm chỉ có một đường sức, vì tại mỗi điểm cảm ứng từ chỉ có một hướng. Gần hai cực, các đường sức sít nhau hơn nhưng không cắt nhau.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đảo ngược quy ước. Kim nam châm nhỏ đặt gần cực Bắc của thanh có cực Bắc chỉ ra xa thanh, tức đường sức đi ra từ cực Bắc.
- B. Đường sức từ khép kín, khác đường sức điện có điểm đầu ở điện tích dương và điểm cuối ở điện tích âm. Trong lòng thanh nam châm vẫn có đường sức.
- C. Nếu hai đường sức cắt nhau thì tại giao điểm cảm ứng từ có hai hướng, điều đó không thể xảy ra. Từ trường mạnh chỉ làm các đường sức sít nhau hơn.
Câu 3. Ở bãi phế liệu, người ta dùng cần cẩu có nam châm điện để nhấc các khối sắt thép. Nam châm điện gồm một cuộn dây quấn quanh lõi sắt, có dòng điện một chiều chạy qua. Đang nhấc một khối thép, người vận hành đảo chiều dòng điện trong cuộn dây và giữ nguyên cường độ. Sau khi dòng điện đã đảo chiều, khối thép
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Khối thép không phải nam châm vĩnh cửu. Nó bị nhiễm từ theo chính từ trường của nam châm điện, nên từ trường đổi chiều thì các cực từ của khối thép cũng đổi theo.
- Theo quy tắc nắm tay phải, đảo chiều dòng điện thì chiều đường sức trong lõi sắt đảo lại: đầu trước đây là cực Bắc nay thành cực Nam.
- Khối thép nằm trong từ trường đó bị nhiễm từ theo chiều mới, phía sát nam châm điện luôn là cực khác tên với cực của nam châm điện. Hai cực khác tên nên vẫn hút nhau.
- Cường độ dòng điện giữ nguyên nên độ lớn cảm ứng từ không đổi, lực hút như trước. Muốn thả khối thép thì phải ngắt dòng điện.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Coi khối thép như một nam châm vĩnh cửu có cực cố định. Khối thép bị nhiễm từ theo từ trường bên ngoài nên cực của nó đổi theo.
- C. Đảo chiều dòng điện chỉ làm từ trường đổi chiều, không làm mất từ trường. Chỉ khi ngắt dòng điện thì khối thép mới rơi.
- D. Độ lớn cảm ứng từ của nam châm điện phụ thuộc cường độ dòng điện, mà cường độ giữ nguyên nên lực hút không đổi.
Câu 4. Một đoạn dây dẫn thẳng nằm ngang theo hướng Đông Tây, có dòng điện chạy từ Tây sang Đông. Đoạn dây đặt trong từ trường đều có đường sức thẳng đứng, hướng từ dưới lên. Lực từ tác dụng lên đoạn dây hướng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Quy tắc bàn tay trái: đặt bàn tay trái sao cho đường sức từ xuyên vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón giữa là chiều dòng điện, ngón cái choãi ra 90° chỉ chiều lực từ.
- Đường sức hướng lên nên lòng bàn tay trái úp xuống. Bốn ngón tay chỉ về phía Đông theo chiều dòng điện.
- Đứng quay mặt về phía Đông thì phía Nam ở bên tay phải. Bàn tay trái úp xuống, các ngón chỉ ra phía trước thì ngón cái chỉ sang bên phải, tức về phía Nam.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Dùng nhầm bàn tay phải nên được chiều ngược lại.
- C. Lực từ luôn vuông góc với đường sức từ, nên không thể cùng phương thẳng đứng với đường sức.
- D. Lực từ vuông góc với cả dây dẫn lẫn đường sức. Đường sức thẳng đứng nên lực từ phải nằm ngang.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)
Câu 5. Một khung dây dẫn cứng, phẳng, hình tam giác ABC có ba cạnh dài khác nhau, có dòng điện không đổi chạy qua. Khung đặt trong từ trường đều có đường sức vuông góc với mặt phẳng khung. Hợp lực của các lực từ tác dụng lên ba cạnh của khung
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Lực từ lên mỗi cạnh có độ lớn tỉ lệ với độ dài cạnh và có phương vuông góc với cạnh, nằm trong mặt phẳng khung. Ba lực này ghép lại thành một tam giác khép kín.
- Đường sức vuông góc với mặt phẳng khung nên vuông góc với cả ba cạnh. Lực lên mỗi cạnh có độ lớn nằm trong mặt phẳng khung và vuông góc với cạnh đó.
- Có thể coi mỗi lực là vectơ cạnh tương ứng (lấy theo chiều dòng điện) quay đi 90° trong mặt phẳng khung rồi nhân với Vì nên tổng ba lực cũng bằng
- Các lực từ chỉ kéo căng hoặc ép khung, không làm khung chuyển động tịnh tiến.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Đó chỉ là phương của lực lên cạnh dài nhất. Tổng hai lực lên hai cạnh còn lại có cùng độ lớn với lực đó nhưng ngược chiều.
- C. Cộng độ lớn ba lực như thể chúng cùng chiều. Ba lực có ba phương khác nhau nên phải cộng vectơ.
- D. Lực từ luôn vuông góc với đường sức từ.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Tổng hợp hai lực đồng quy (mở tab mới)
Câu 6. Khung dây của một động cơ điện một chiều nhỏ gồm 120 vòng, hình chữ nhật có hai cạnh dài 4,0 cm và 2,5 cm. Khung quay quanh trục đi qua trung điểm của hai cạnh 2,5 cm. Khung đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,15 T, đường sức vuông góc với trục quay. Dòng điện qua khung có cường độ 0,50 A. Moment ngẫu lực từ tác dụng lên khung có độ lớn lớn nhất bằng
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hai cạnh 4,0 cm song song với trục quay chịu hai lực từ ngược chiều, tạo thành ngẫu lực làm khung quay. Moment ngẫu lực lớn nhất khi mặt phẳng khung song song với đường sức, lúc đó khoảng cách giữa giá của hai lực bằng cạnh 2,5 cm.
- Hai cạnh 4,0 cm luôn vuông góc với đường sức. Lực từ lên mỗi cạnh, tính cho cả 120 vòng: N.
- Lực lên hai cạnh 2,5 cm có phương song song với trục quay nên không làm khung quay.
- Khi mặt phẳng khung song song với đường sức, hai lực vuông góc với mặt khung, khoảng cách giữa hai giá là cm. Moment ngẫu lực: N.m.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chỉ tính moment của lực lên một cạnh đối với trục, bỏ sót lực lên cạnh đối diện cũng làm khung quay cùng chiều.
- B. Quên nhân với số vòng dây
- D. Để cánh tay đòn 2,5 cm mà không đổi ra mét.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Moment ngẫu lực (mở tab mới)
Câu 7. Một học sinh tính xem có thể làm một đoạn dây đồng nằm ngang lơ lửng chỉ nhờ lực từ của từ trường Trái Đất hay không. Dây có tiết diện 1,0 mm², đặt nằm ngang theo hướng Đông Tây. Chỉ xét thành phần nằm ngang của từ trường Trái Đất, có độ lớn T và hướng về phía Bắc. Khối lượng riêng của đồng là 8900 kg/m³. Để lực từ cân bằng với trọng lực của dây, dòng điện trong dây phải có cường độ và chiều là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Xét một đoạn dây dài bất kì: trọng lực và lực từ đều tỉ lệ với nên được rút gọn. Chiều dòng điện phải chọn sao cho lực từ hướng lên.
- Khối lượng đoạn dây: Lực từ cân bằng trọng lực: suy ra
- mm² m², nên A.
- Chiều: lòng bàn tay trái hướng về phía Nam để đường sức (hướng Bắc) xuyên vào, ngón cái chỉ lên trên thì bốn ngón chỉ về phía Đông. Vậy dòng điện chạy từ Tây sang Đông.
- Dòng điện hơn hai nghìn ampe làm dây đồng tiết diện 1 mm² nóng chảy ngay, nên thực tế không thể làm dây lơ lửng nhờ từ trường Trái Đất.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Độ lớn đúng nhưng chiều sai: dòng điện chạy từ Đông sang Tây thì lực từ hướng xuống, cùng chiều trọng lực.
- C. Đổi sai 1 mm² thành m². Đúng là mm² m².
- D. Quên nhân với tức lấy khối lượng thay cho trọng lượng.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)
Câu 8. Theo định luật Faraday về cảm ứng điện từ, độ lớn của suất điện động cảm ứng trong một mạch kín tỉ lệ với
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. điều quyết định là từ thông thay đổi nhanh hay chậm, không phải từ thông lớn hay nhỏ.
- Suất điện động cảm ứng nên độ lớn của nó tỉ lệ với tốc độ biến thiên của từ thông
Vì sao các phương án khác sai
- A. Từ thông rất lớn nhưng không đổi thì suất điện động cảm ứng bằng 0.
- B. Cảm ứng từ lớn nhưng không đổi, mạch lại đứng yên thì từ thông không biến thiên, không có suất điện động cảm ứng.
- C. Cùng một độ biến thiên từ thông, thời gian càng dài thì suất điện động càng nhỏ: đây là tỉ lệ nghịch.
Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)
Câu 9. Hai vòng dây dẫn tròn đặt song song, đồng trục và ở gần nhau. Vòng (1) nối với nguồn điện một chiều qua một biến trở, vòng (2) là một vòng kín. Giảm dần điện trở của biến trở để dòng điện trong vòng (1) tăng dần. Trong thời gian đó, dòng điện cảm ứng trong vòng (2)
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Định luật Lenz: từ trường của dòng điện cảm ứng chống lại sự tăng của từ thông qua vòng (2).
- Dòng điện trong vòng (1) tăng nên từ trường của nó qua vòng (2) mạnh dần, từ thông qua vòng (2) tăng.
- Dòng điện cảm ứng trong vòng (2) sinh ra từ trường ngược chiều từ trường của vòng (1), nên nó chạy ngược chiều dòng điện trong vòng (1).
- Hai dòng điện ngược chiều thì đẩy nhau. Kết quả này cũng khớp với định luật Lenz: vòng (2) bị đẩy ra xa thì từ thông qua nó tăng chậm lại.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Đó là trường hợp dòng điện trong vòng (1) giảm: từ thông giảm thì dòng điện cảm ứng cùng chiều để bù lại, và hai vòng hút nhau.
- C. Chiều dòng điện cảm ứng đúng, nhưng hai dòng điện ngược chiều thì đẩy nhau chứ không hút nhau.
- D. Hai vòng liên hệ với nhau qua từ trường. Từ thông qua vòng (2) biến thiên là đủ để có dòng điện cảm ứng.
Công thức dùng: Định luật Lenz (mở tab mới)
Câu 10. Một cuộn dây được nối kín với một điện kế. Rút một thanh nam châm ra khỏi lòng cuộn dây hai lần, mỗi lần đều từ cùng một vị trí đầu đến cùng một vị trí cuối; lần thứ hai rút nhanh gấp đôi lần thứ nhất. So với lần thứ nhất, ở lần thứ hai suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn dây và điện lượng chạy qua điện kế lần lượt
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Hai lần rút có cùng độ biến thiên từ thông chỉ khác thời gian
- Suất điện động trung bình giảm một nửa nên tăng gấp đôi, cường độ dòng điện cũng tăng gấp đôi.
- Điện lượng dòng điện gấp đôi nhưng chỉ chạy trong một nửa thời gian, nên điện lượng không đổi.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đúng là dòng điện gấp đôi, nhưng quên rằng thời gian có dòng điện chỉ còn một nửa.
- C. Suất điện động phụ thuộc tốc độ biến thiên của từ thông, rút nhanh hơn thì suất điện động lớn hơn.
- D. Cả hai ý đều sai: suất điện động tăng vì từ thông biến thiên nhanh hơn, còn điện lượng chỉ phụ thuộc và
Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Điện lượng qua mạch khi từ thông thay đổi (mở tab mới)
Câu 11. Từ cùng một cuộn dây đồng, người ta uốn hai vòng tròn kín: vòng (1) có bán kính vòng (2) có bán kính Đặt hai vòng trong cùng một từ trường đều có đường sức vuông góc với mặt phẳng các vòng, cảm ứng từ tăng đều theo thời gian. Tỉ số giữa công suất tỏa nhiệt trong vòng (2) và công suất tỏa nhiệt trong vòng (1) là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Bán kính gấp đôi thì suất điện động tăng theo diện tích, còn điện trở tăng theo chiều dài dây. Công suất tỏa nhiệt chịu cả hai ảnh hưởng.
- Từ thông nên Bán kính gấp đôi thì diện tích gấp 4, suất điện động gấp 4:
- Cùng loại dây nên điện trở tỉ lệ với chiều dài dây
Vì sao các phương án khác sai
- A. 2 là tỉ số cường độ dòng điện, chưa phải tỉ số công suất.
- C. Bình phương tỉ số suất điện động nhưng quên rằng vòng lớn dùng dây dài gấp đôi nên có điện trở gấp đôi.
- D. 4 là tỉ số suất điện động. Công suất tỏa nhiệt còn phụ thuộc điện trở:
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Điện trở của dây dẫn (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)
Câu 12. Cường độ hiệu dụng của một dòng điện xoay chiều được định nghĩa dựa trên
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Giá trị hiệu dụng so dòng điện xoay chiều với dòng điện không đổi qua tác dụng nhiệt, vì nhiệt tỏa ra trên điện trở không phụ thuộc chiều dòng điện.
- Cho dòng điện xoay chiều và dòng điện không đổi cường độ lần lượt chạy qua cùng một điện trở trong cùng một khoảng thời gian. Nếu nhiệt lượng tỏa ra bằng nhau thì là cường độ hiệu dụng của dòng điện xoay chiều.
- Với dòng điện biến thiên điều hòa, định nghĩa này cho
Vì sao các phương án khác sai
- A. Dòng điện điều hòa đổi chiều đều đặn, nửa chu kì dương bù nửa chu kì âm, nên giá trị trung bình trong một chu kì bằng 0.
- B. Từ trường của dòng điện xoay chiều cũng đổi chiều liên tục, không dùng để so sánh với dòng điện không đổi.
- D. Cường độ cực đại chỉ đạt được trong khoảnh khắc. Cường độ hiệu dụng nhỏ hơn, bằng với dòng điện điều hòa.
Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới)
Câu 13. Một khung dây dẹt quay đều trong từ trường đều quanh một trục nằm trong mặt phẳng khung và vuông góc với đường sức từ. Tại thời điểm mặt phẳng khung vuông góc với đường sức từ, từ thông qua khung và suất điện động cảm ứng trong khung lần lượt
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Suất điện động không phụ thuộc từ thông lớn hay nhỏ mà phụ thuộc từ thông đang biến thiên nhanh hay chậm. Với khung quay đều, trễ pha so với
- Mặt khung vuông góc với đường sức thì pháp tuyến song song với đường sức, có độ lớn cực đại.
- Ở vị trí này, từ thông vừa thôi tăng và sắp giảm: khung quay thêm một góc nhỏ thì gần như không đổi. Tốc độ biến thiên của từ thông bằng 0 nên
- Viết bằng công thức: thì khi cực đại còn
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nhầm từ thông lớn với từ thông biến thiên nhanh. Lúc từ thông cực đại, tốc độ biến thiên của nó bằng 0.
- B. Từ thông chỉ bằng 0 khi mặt phẳng khung song song với đường sức.
- D. Đó là tình huống khi mặt phẳng khung song song với đường sức từ.
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)
Câu 14. Từ thông qua cuộn dây phần ứng của một máy phát điện xoay chiều, tính cho cả cuộn dây, biến thiên theo thời gian như đồ thị bên. Độ lớn suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn dây trong khoảng thời gian từ 0 đến 5 ms là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Suất điện động trung bình trong một khoảng thời gian bằng độ biến thiên từ thông chia cho thời gian đó. Đọc giá trị của ở đầu và cuối khoảng trên đồ thị.
- Đồ thị cho Wb lúc và lúc ms, tức sau một phần tư chu kì ms.
- V.
- Trong khoảng này tăng từ 0 lên giá trị cực đại V, nên giá trị trung bình nhỏ hơn
Vì sao các phương án khác sai
- B. 63 V là giá trị cực đại chỉ đạt được đúng lúc ms, không phải giá trị trung bình trong cả khoảng.
- C. 44 V là giá trị hiệu dụng không phải giá trị trung bình trong một phần tư chu kì.
- D. Lấy Wb, tức độ biến thiên từ Wb xuống Wb. Biến thiên đó xảy ra trong nửa chu kì, 10 ms, không phải trong 5 ms.
Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)
Câu 15. Một xe đạp tập trong phòng thể dục có gắn máy phát điện xoay chiều. Khung dây của máy phát gồm 200 vòng, mỗi vòng có diện tích 60 cm², quay đều trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,25 T quanh trục vuông góc với đường sức. Khi người tập đạp đều, khung quay với tốc độ 900 vòng/phút. Khung dây có điện trở 3,0 Ω, hai đầu khung nối với một bóng đèn có điện trở 12 Ω. Công suất tiêu thụ của bóng đèn xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Khung dây là một nguồn điện xoay chiều có suất điện động hiệu dụng và điện trở trong bằng điện trở của khung. Dùng định luật Ohm cho toàn mạch với các giá trị hiệu dụng.
- vòng/phút vòng/s, nên rad/s.
- V, nên V.
- A.
- W.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Bỏ quên điện trở của khung dây, tính
- B. Dùng giá trị cực đại thay cho giá trị hiệu dụng nên công suất gấp đôi.
- C. Lấy quên nhân khi đổi vòng/s sang rad/s.
Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới) · Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Định luật Ohm cho toàn mạch (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)
Câu 16. Một học sinh tự quấn một máy biến áp nhỏ, coi là lí tưởng. Nối cuộn sơ cấp với điện áp xoay chiều có giá trị hiệu dụng 220 V thì vôn kế xoay chiều nối với hai đầu để hở của cuộn thứ cấp chỉ 12,0 V. Quấn thêm 30 vòng vào cuộn thứ cấp, cùng chiều quấn cũ, thì vôn kế chỉ 15,0 V. Số vòng dây của cuộn sơ cấp là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Với máy biến áp lí tưởng, mỗi vòng dây của cuộn thứ cấp góp một điện áp như nhau, bằng Phần điện áp tăng thêm nhờ 30 vòng quấn thêm cho biết điện áp ứng với một vòng.
- 30 vòng quấn thêm làm điện áp tăng V, nên mỗi vòng ứng với V.
- Từ V/vòng suy ra vòng.
- Soát lại: lúc đầu cuộn thứ cấp có vòng, và đúng là
Vì sao các phương án khác sai
- A. 120 vòng là số vòng ban đầu của cuộn thứ cấp.
- B. Coi 30 vòng ứng với cả 15,0 V: Thực ra 30 vòng chỉ ứng với phần tăng thêm 3,0 V.
- D. Coi 30 vòng ứng với 12,0 V:
Công thức dùng: Máy biến áp lí tưởng (mở tab mới)
Câu 17. Theo thuyết điện từ Maxwell, khi từ trường tại một vùng không gian biến thiên theo thời gian thì xung quanh nó xuất hiện
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Từ trường biến thiên sinh ra điện trường xoáy. Điện trường xoáy và từ trường biến thiên là hai mặt của một trường thống nhất, gọi là điện từ trường.
- Đường sức của điện trường xoáy là những đường cong khép kín bao quanh các đường sức từ, khác với điện trường tĩnh có đường sức đi ra từ điện tích dương và kết thúc ở điện tích âm. Nếu ở đó có một vòng dây dẫn kín thì điện trường xoáy làm các electron chuyển động có hướng, tạo thành dòng điện cảm ứng.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đó là đường sức của điện trường tĩnh, do các điện tích đứng yên sinh ra.
- C. Muốn có dòng điện phải có hạt mang điện chuyển động có hướng. Không có vật dẫn thì chỉ có điện trường xoáy.
- D. Từ trường biến thiên sinh ra điện trường, không sinh ra một từ trường đều.
Câu 18. Một thiết bị thu sóng 5G dùng anten dạng thanh có chiều dài bằng một phần tư bước sóng của sóng cần thu. Sóng có tần số 3,5 GHz, truyền trong không khí với tốc độ Chiều dài của thanh anten xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Tính bước sóng từ rồi lấy một phần tư. Chú ý 1 GHz Hz.
- m cm.
- Chiều dài anten: cm.
Vì sao các phương án khác sai
- A. 8,6 cm là cả bước sóng, chưa chia cho 4.
- B. Chia bước sóng cho 2, nhầm với anten dài nửa bước sóng.
- C. Nhân bước sóng với 4 thay vì chia cho 4.
Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Để đo cảm ứng từ giữa hai cực của một nam châm, một nhóm học sinh treo thanh đồng MN nằm ngang bằng hai lò xo nhẹ, dẫn điện, giống hệt nhau, mỗi lò xo có độ cứng 5,0 N/m (hình bên). Thanh có khối lượng 30 g. Đoạn thanh nằm trong từ trường dài 12 cm; từ trường coi là đều, đường sức nằm ngang, vuông góc với thanh và hướng ra phía trước mặt phẳng hình. Hai lò xo nằm ngoài vùng từ trường. Cho dòng điện cường độ chạy qua thanh theo chiều từ M đến N rồi đo độ dãn thêm của mỗi lò xo so với lúc chưa có dòng điện. Kết quả ghi ở bảng sau.
| (A) | 0,50 | 1,00 | 1,50 | 2,00 | 2,50 |
|---|---|---|---|---|---|
| (mm) | 1,6 | 2,9 | 4,6 | 6,0 | 7,4 |
a) Với chiều dòng điện và chiều đường sức như trên, lực từ tác dụng lên thanh MN hướng thẳng đứng xuống dưới.
Đúngb) Khi chưa có dòng điện, mỗi lò xo dãn khoảng 5,9 cm so với chiều dài tự nhiên.
Saic) Từ bảng số liệu, cảm ứng từ giữa hai cực của nam châm xấp xỉ 0,13 T.
Said) Muốn cả hai lò xo trở về chiều dài tự nhiên thì phải cho dòng điện chạy theo chiều từ N đến M với cường độ khoảng 9,8 A.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng
- a) Đúng. Đường sức hướng ra phía trước nên lòng bàn tay trái quay vào mặt phẳng hình để đường sức xuyên vào lòng bàn tay, bốn ngón chỉ từ M sang N. Ngón cái choãi ra chỉ xuống dưới. Điều này khớp với số liệu: có dòng điện thì lò xo dãn thêm.
- b) Sai. Hai lò xo cùng đỡ thanh nên mỗi lò xo chịu một nửa trọng lượng: suy ra m, tức khoảng 2,9 cm. Con số 5,9 cm ứng với trường hợp một lò xo đỡ cả thanh.
- c) Sai. Có dòng điện, mỗi lò xo dãn thêm nên hai lò xo cho thêm lực đàn hồi cân bằng với lực từ: Theo bảng, tỉ số ở năm lần đo nằm trong khoảng từ 2,9 đến 3,2 mm/A, trung bình khoảng 3,0 mm/A. Do đó T. Con số 0,13 T là kết quả khi chỉ tính lực đàn hồi của một lò xo.
- d) Đúng. Lò xo không biến dạng khi lực từ hướng lên và đỡ được cả trọng lượng của thanh. Dòng điện chạy từ N đến M thì lực từ hướng lên. Cần suy ra A.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Định luật Hooke (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)
Câu 2. Một cuộn dây dẹt gồm 100 vòng, mỗi vòng có diện tích 20 cm², hai đầu cuộn dây nối kín với nhau; điện trở của cả cuộn dây là 2,0 Ω. Cuộn dây được giữ cố định trong lòng một nam châm điện dùng để thử nghiệm, đường sức từ vuông góc với mặt phẳng các vòng dây. Người ta điều khiển dòng điện qua nam châm điện để cảm ứng từ tại chỗ đặt cuộn dây thay đổi theo thời gian như đồ thị bên.
a) Trong khoảng thời gian từ 20 ms đến 50 ms, cảm ứng từ lớn nhất nhưng trong cuộn dây không có dòng điện cảm ứng.
Đúngb) Dòng điện cảm ứng trong cuộn dây ở khoảng thời gian từ 0 đến 20 ms và ở khoảng thời gian từ 50 ms đến 60 ms có cùng chiều.
Saic) Cường độ dòng điện cảm ứng trong cuộn dây có độ lớn lớn nhất là 4,0 A.
Đúngd) Tổng nhiệt lượng tỏa ra trong cuộn dây trong 60 ms là 0,48 J.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Đúng. Từ 20 ms đến 50 ms, giữ nguyên 0,40 T nên từ thông qua cuộn dây không đổi, suất điện động cảm ứng bằng 0. Dòng điện cảm ứng chỉ xuất hiện khi từ thông biến thiên, không phụ thuộc từ thông lớn hay nhỏ.
- b) Sai. Từ 0 đến 20 ms, từ thông tăng nên dòng điện cảm ứng sinh ra từ trường ngược chiều Từ 50 ms đến 60 ms, từ thông giảm nên dòng điện cảm ứng sinh ra từ trường cùng chiều để chống lại sự giảm. Theo định luật Lenz, hai dòng điện này ngược chiều nhau.
- c) Đúng. Từ thông lớn nhất qua cả cuộn dây: Wb. Từ 0 đến 20 ms: V, A. Từ 50 ms đến 60 ms: V, A. Đoạn này đồ thị dốc nhất nên dòng điện lớn nhất.
- d) Đúng. Từ 0 đến 20 ms: J. Từ 20 ms đến 50 ms không có dòng điện. Từ 50 ms đến 60 ms: J. Tổng cộng J. Điện lượng chạy qua ở hai giai đoạn như nhau, đều bằng 0,040 C, nhưng giai đoạn từ thông giảm nhanh tỏa nhiệt gấp đôi.
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Định luật Lenz (mở tab mới) · Định luật Ohm cho đoạn mạch (mở tab mới) · Định luật Joule (mở tab mới)
Câu 3. Một nhóm học sinh khảo sát máy phát điện xoay chiều mô hình gồm một khung dây dẹt 250 vòng, mỗi vòng có diện tích 40 cm², quay đều trong một từ trường đều quanh trục nằm trong mặt phẳng khung và vuông góc với đường sức. Khung được một động cơ điều chỉnh được tốc độ làm quay; hai đầu khung nối với một vôn kế xoay chiều có điện trở rất lớn. Bảng sau ghi tốc độ quay của khung và số chỉ của vôn kế.
| (vòng/phút) | 300 | 600 | 900 | 1200 |
|---|---|---|---|---|
| (V) | 1,1 | 2,2 | 3,4 | 4,4 |
a) Số chỉ của vôn kế là giá trị cực đại của suất điện động trong khung.
Saib) Khi tốc độ quay của khung tăng gấp đôi thì tần số của suất điện động tăng gấp đôi và số chỉ vôn kế cũng tăng gấp đôi.
Đúngc) Cảm ứng từ của từ trường xấp xỉ 0,050 T.
Đúngd) Khi khung quay với tốc độ 3000 vòng/phút, suất điện động trong khung có giá trị cực đại khoảng 11 V.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai
- a) Sai. Vôn kế xoay chiều chỉ giá trị hiệu dụng. Vôn kế có điện trở rất lớn nên dòng điện trong khung không đáng kể, số chỉ bằng suất điện động hiệu dụng
- b) Đúng. Mỗi vòng quay ứng với một chu kì của suất điện động nên tần số bằng số vòng quay mỗi giây, tăng gấp đôi. tỉ lệ với nên số chỉ vôn kế cũng tăng gấp đôi. Bảng số liệu khớp: từ 300 lên 600 vòng/phút, từ 1,1 V lên 2,2 V; từ 600 lên 1200 vòng/phút, từ 2,2 V lên 4,4 V.
- c) Đúng. Ở 1200 vòng/phút: vòng/s, rad/s. Từ suy ra T. Ba lần đo còn lại cho kết quả gần như vậy.
- d) Sai. Số chỉ vôn kế tỉ lệ với tốc độ quay: ở 3000 vòng/phút, V. Đó là giá trị hiệu dụng. Giá trị cực đại là V.
Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới) · Giá trị hiệu dụng (mở tab mới)
Câu 4. Ampe kìm dùng để đo cường độ dòng điện xoay chiều trong một dây dẫn mà không phải ngắt mạch. Hàm kìm là một lõi thép, khi kẹp lại thì khép kín thành một vòng bao quanh dây dẫn cần đo. Trên lõi thép có quấn một cuộn dây 2000 vòng, nối với mạch đo có điện trở rất nhỏ. Dây dẫn xuyên qua lõi đóng vai trò cuộn sơ cấp có một vòng, cuộn 2000 vòng là cuộn thứ cấp; coi đây là một máy biến áp lí tưởng.
a) Ampe kìm hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ.
Đúngb) Kẹp ampe kìm quanh một dây dẫn có dòng điện không đổi 10 A thì trong cuộn 2000 vòng có dòng điện 5,0 mA.
Saic) Kẹp hàm kìm quanh cả hai dây (dây pha và dây trung tính) của dây nguồn một máy sấy tóc đang chạy thì ampe kìm chỉ gần bằng 0.
Đúngd) Kẹp hàm kìm quanh dây pha của một bếp điện đang hoạt động ở điện áp hiệu dụng 220 V thì dòng điện hiệu dụng trong cuộn 2000 vòng là 4,5 mA. Coi bếp là điện trở thuần. Công suất tiêu thụ của bếp khoảng 1,4 kW.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Dòng điện xoay chiều trong dây dẫn sinh ra từ trường biến thiên trong lõi thép. Từ thông qua cuộn 2000 vòng biến thiên nên trong cuộn có dòng điện cảm ứng; mạch đo đọc dòng điện này rồi suy ra dòng điện trong dây.
- b) Sai. Dòng điện không đổi sinh ra từ trường không đổi, từ thông qua cuộn 2000 vòng không biến thiên nên không có dòng điện cảm ứng, trừ khoảnh khắc vừa kẹp vào. Con số 5,0 mA chỉ đúng khi 10 A là cường độ hiệu dụng của một dòng điện xoay chiều.
- c) Đúng. Ở mọi thời điểm, dòng điện đi tới máy sấy trong dây này bằng dòng điện trở về trong dây kia và ngược chiều. Từ trường của hai dòng điện trong lõi thép triệt tiêu nhau, từ thông qua cuộn dây không biến thiên. Vì vậy khi đo phải kẹp quanh một dây.
- d) Sai. Máy biến áp lí tưởng: nên dòng điện hiệu dụng trong dây pha là A. Bếp là điện trở thuần: W, tức khoảng 2,0 kW. Con số 1,4 kW có được khi coi 9,0 A là giá trị cực đại rồi chia thêm cho
Công thức dùng: Máy biến áp lí tưởng (mở tab mới) · Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Mô hình máy phóng điện từ gồm hai thanh ray kim loại song song, nằm ngang, cách nhau 20 cm, đặt trong từ trường đều có đường sức thẳng đứng và cảm ứng từ 0,40 T. Một thanh kim loại khối lượng 50 g đặt vuông góc với hai ray. Một nguồn điện giữ cho dòng điện qua thanh luôn có cường độ 5,0 A, với chiều làm lực từ đẩy thanh dọc theo ray. Hệ số ma sát trượt giữa thanh và ray là 0,20. Thanh bắt đầu chuyển động từ trạng thái nghỉ và rời khỏi đầu ray sau khi trượt được 80 cm. Tốc độ của thanh khi rời ray là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 3,1 m/s
Mấu chốt. Lực từ và lực ma sát đều không đổi nên thanh chuyển động nhanh dần đều. Tìm gia tốc theo định luật 2 Newton rồi dùng công thức liên hệ vận tốc và độ dịch chuyển.
- Thanh vuông góc với đường sức nên lực từ lên thanh: N.
- Lực ma sát trượt: N.
- Gia tốc: m/s².
- m/s.
Tự soát. Soát bằng năng lượng: công của lực từ trừ công của lực ma sát là J, bằng động năng cho m²/s² và m/s.
Bẫy hay gặp. Quên lực ma sát thì m/s² và m/s. Để khối lượng 50 g mà không đổi ra kilôgam thì gia tốc nhỏ đi một nghìn lần.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 2. Một cánh cửa sổ có khung bằng nhôm hình chữ nhật cao 1,2 m, rộng 0,80 m; khung nhôm tạo thành một mạch kín. Cánh cửa quay quanh bản lề thẳng đứng. Tại nơi đặt cửa, từ trường Trái Đất có thành phần nằm ngang T hướng về phía Bắc và thành phần thẳng đứng T. Khi đóng, mặt phẳng cánh cửa vuông góc với hướng Bắc Nam. Mở cánh cửa quay 90° trong 0,60 s. Suất điện động cảm ứng trung bình xuất hiện trong khung nhôm có độ lớn bằng bao nhiêu μV (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 64 μV
Mấu chốt. Mặt phẳng cánh cửa luôn thẳng đứng nên thành phần thẳng đứng của từ trường luôn song song với mặt khung, không tạo ra từ thông. Chỉ thành phần nằm ngang tạo ra từ thông, và từ thông này giảm từ cực đại về 0 khi cửa mở 90°.
- Lúc đóng, pháp tuyến của mặt khung theo hướng Bắc Nam, song song với thành phần nằm ngang Wb.
- Mở 90° thì mặt khung nằm theo hướng Bắc Nam, song song với mặt khung nên Thành phần thẳng đứng lúc nào cũng song song với mặt khung nên không góp vào từ thông.
- V μV.
Tự soát. Con số cỡ vài chục microvôn là hợp lí: từ trường Trái Đất rất yếu, cỡ T, diện tích khung cỡ 1 m², thời gian cỡ 1 s. Muốn đo được suất điện động này phải dùng dụng cụ rất nhạy.
Bẫy hay gặp. Dùng độ lớn của cả vectơ cảm ứng từ, T, sẽ ra khoảng 72 μV. Dùng thành phần thẳng đứng thì ra 32 μV.
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)
Câu 3. Để đo cảm ứng từ trong khe hẹp giữa hai cực của một nam châm điện, người ta dùng một cuộn dò nhỏ gồm 200 vòng, mỗi vòng có diện tích 1,0 cm², nối kín với một điện kế đo điện lượng; điện trở của toàn mạch là 40 Ω. Ban đầu cuộn dò nằm trong khe, mặt phẳng các vòng dây vuông góc với đường sức từ. Rút nhanh cuộn dò ra khỏi khe tới chỗ từ trường coi như bằng 0, điện kế cho biết điện lượng chạy qua mạch là C. Coi từ trường trong khe là đều. Cảm ứng từ trong khe là bao nhiêu tesla (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?
Lời giải
Đáp số: 0,14 T
Mấu chốt. Điện lượng chạy qua mạch chỉ phụ thuộc độ biến thiên từ thông và điện trở toàn mạch, không phụ thuộc rút nhanh hay chậm. Đo được điện lượng thì suy ra được từ thông lúc đầu, rồi suy ra cảm ứng từ.
- Trong mỗi khoảng thời gian rất ngắn dòng điện nên điện lượng chạy qua là Cộng lại cho cả quá trình:
- Từ thông qua cuộn dò giảm từ về 0, nên Wb.
- T.
Tự soát. Đảo lại: với T thì từ thông qua cuộn dò là Wb, điện lượng C, đúng số đo. Cảm ứng từ 0,14 T cũng đúng cỡ của nam châm điện trong phòng thí nghiệm.
Bẫy hay gặp. Quên số vòng sẽ ra 28 T, lớn vô lí. Để diện tích 1,0 cm² mà không đổi ra mét vuông thì ra T, chỉ cỡ từ trường Trái Đất.
Công thức dùng: Điện lượng qua mạch khi từ thông thay đổi (mở tab mới) · Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Định luật Ohm cho đoạn mạch (mở tab mới)
Câu 4. Trong phương pháp kích thích từ xuyên sọ dùng để điều trị một số bệnh thần kinh, một cuộn dây đặt sát da đầu phát ra các xung từ trường. Trong một xung, cảm ứng từ tại một vùng của vỏ não tăng đều từ 0 đến 1,5 T trong 0,10 ms; coi từ trường ở vùng này là đều. Xét một vòng mô não hình tròn bán kính 1,5 cm, nằm trong mặt phẳng vuông góc với đường sức từ, coi như một vòng dây dẫn kín. Suất điện động cảm ứng trong vòng mô này có độ lớn bằng bao nhiêu vôn (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 10,6 V
Mấu chốt. Mô não dẫn điện, nên từ trường biến thiên rất nhanh tạo ra dòng điện cảm ứng trong mô và kích thích các tế bào thần kinh. Diện tích vòng không đổi, chỉ cảm ứng từ thay đổi:
- Diện tích vòng: m².
- Tốc độ biến thiên của cảm ứng từ: T/s.
- V.
Tự soát. Cảm ứng từ 1,5 T chỉ cỡ một nam châm điện mạnh, nhưng nó tăng lên trong một phần mười mili giây nên tốc độ biến thiên rất lớn. Nếu cũng tăng tới 1,5 T nhưng trong 1 s thì suất điện động nhỏ đi mười nghìn lần, chỉ khoảng 1 mV.
Bẫy hay gặp. Lấy 1,5 cm làm đường kính thì diện tích chỉ còn một phần tư, ra khoảng 2,6 V. Để 0,10 ms mà không đổi ra giây, tức dùng s, thì chỉ ra khoảng 0,0106 V.
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)
Câu 5. Điện năng được truyền từ một trạm phát điện tới một khu dân cư bằng một đường dây có điện trở không đổi; coi dòng điện luôn cùng pha với điện áp. Khi điện áp hiệu dụng ở trạm phát là 22 kV thì hiệu suất truyền tải là 90%. Muốn hiệu suất truyền tải tăng lên 99% mà công suất điện khu dân cư nhận được vẫn như cũ thì điện áp hiệu dụng ở trạm phát phải là bao nhiêu kilôvôn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 66 kV
Mấu chốt. Hao phí với là công suất ở trạm phát. Công suất nơi tiêu thụ giữ nguyên nên khi hiệu suất thay đổi thì công suất trạm phát cũng thay đổi; phải viết cả và theo công suất nơi tiêu thụ
- Hiệu suất nên và hao phí
- Từ suy ra
- nên
- kV.
Tự soát. Tỉ lệ hao phí tỉ lệ với Lúc sau công suất trạm phát còn lần lúc đầu, còn tăng lần, nên tỉ lệ hao phí còn tức 1%, đúng hiệu suất 99%.
Bẫy hay gặp. Nếu coi công suất trạm phát không đổi thì hao phí phải giảm 10 lần, tăng lần và ra khoảng 70 kV. Đề giữ công suất nơi tiêu thụ không đổi, nên trạm phát cần phát ít hơn trước và điện áp chỉ cần tăng ít hơn một chút.
Công thức dùng: Hao phí trên đường dây (mở tab mới) · Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 6. Một xe tự hành trên Sao Hỏa được điều khiển từ Trái Đất bằng sóng vô tuyến. Vào lúc khoảng cách giữa Trái Đất và Sao Hỏa là km, trạm điều khiển gửi một lệnh; xe gửi tín hiệu xác nhận về ngay khi nhận được lệnh. Bỏ qua thời gian xử lí và sự thay đổi khoảng cách trong thời gian đó. Kể từ lúc gửi lệnh, sau bao nhiêu phút trạm nhận được tín hiệu xác nhận (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 22,2 phút
Mấu chốt. Sóng vô tuyến là sóng điện từ, truyền với tốc độ Tín hiệu phải đi một lượt tới xe và một lượt về trạm.
- Quãng đường đi và về: m.
- Thời gian: s phút.
Tự soát. Mỗi giây sóng đi được km, nên đi km mất khoảng 667 s, hơn 11 phút một chút. Cả đi lẫn về thì gấp đôi, khoảng 22 phút.
Bẫy hay gặp. Chỉ tính một lượt đi sẽ ra 11,1 phút. Để khoảng cách bằng kilômét mà chia cho tính bằng m/s thì thời gian nhỏ đi một nghìn lần.
Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)
HẾT