MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra cuối học kì II, mức trung bình · Môn Vật lí 12
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1242
Cho biết: tốc độ ánh sáng trong chân không m/s; số Avogadro mol⁻¹; eV J; u MeV/c²; khối lượng proton u; khối lượng neutron u.
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Van cấp nước của máy giặt có một ống dây dài. Khi có dòng điện chạy qua ống dây, một lõi sắt nhỏ bị hút vào lòng ống làm van mở cho nước chảy vào lồng giặt. Ở phần giữa lòng ống dây, xa hai đầu ống, các đường sức từ là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Từ trường trong lòng một ống dây dài có dòng điện chạy qua là từ trường đều. Đường sức của từ trường đều là những đường thẳng song song, cách đều nhau.
- Từ trường của các vòng dây cộng lại với nhau. Ở phần giữa lòng ống, chúng tạo thành từ trường hướng dọc theo trục ống, có độ lớn như nhau tại mọi điểm.
- Vậy đường sức là những đường thẳng song song với trục ống, cách đều nhau. Ra khỏi một đầu ống, đường sức vòng ra bên ngoài rồi đi vào đầu kia, giống đường sức của một thanh nam châm thẳng.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đường tròn đồng tâm là đường sức từ quanh một dây dẫn thẳng dài. Trong ống dây, từ trường của các vòng cộng lại thành từ trường dọc theo trục ống.
- B. Đường sức từ không xuất phát từ thành ống. Trong lòng ống, chúng chạy dọc theo trục từ đầu này sang đầu kia rồi khép kín ở bên ngoài ống.
- D. Theo quy tắc nắm tay phải, ngón cái chỉ chiều đường sức trong lòng ống, dọc theo trục ống chứ không vuông góc với trục.
Câu 2. Xung quanh vật nào sau đây không có từ trường?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Từ trường tồn tại xung quanh nam châm và xung quanh các điện tích chuyển động (dòng điện). Điện tích đứng yên chỉ sinh ra điện trường.
- Quả cầu tích điện đứng yên: các điện tích trên quả cầu không chuyển động có hướng, nên xung quanh quả cầu chỉ có điện trường tĩnh, không có từ trường.
- Ba trường hợp còn lại đều có nam châm hoặc điện tích chuyển động, nên đều có từ trường.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Dòng điện là dòng các điện tích chuyển động có hướng, xung quanh dây dẫn có dòng điện luôn có từ trường. Đặt kim nam châm gần dây sẽ thấy kim bị lệch.
- C. Chùm electron đang bay là một dòng điện, dù không chạy trong dây dẫn. Xung quanh nó có từ trường.
- D. Thanh nam châm là vật sinh ra từ trường quen thuộc nhất, từ trường mạnh nhất ở gần hai cực.
Câu 3. Hình bên là sơ đồ một thí nghiệm về lực từ, nhìn từ phía trước. Nam châm chữ U đặt sao cho hai nhánh hướng về phía người nhìn, hai đầu cực ở trong hình: cực Bắc (N) ở trên, cực Nam (S) ở dưới. Một đoạn dây đồng nằm ngang trong khe giữa hai cực, dòng điện chạy trong dây từ trái sang phải. Lực từ tác dụng lên đoạn dây có hướng
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Quy tắc bàn tay trái: đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón giữa là chiều dòng điện; ngón cái choãi ra 90° chỉ chiều lực từ.
- Giữa hai cực, đường sức từ đi ra từ cực Bắc và đi vào cực Nam, tức hướng thẳng đứng từ trên xuống.
- Đường sức hướng xuống đi vào lòng bàn tay trái thì lòng bàn tay ngửa lên. Duỗi các ngón tay sang phải theo chiều dòng điện.
- Khi đó ngón cái choãi ra chỉ hướng ra xa người nhìn. Lực từ nằm ngang, vuông góc với mặt phẳng hình và hướng vào phía trong.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lực từ luôn vuông góc với cả dây dẫn và đường sức từ. Đường sức ở đây thẳng đứng nên lực từ không thể thẳng đứng.
- C. Đây là kết quả khi dùng nhầm bàn tay phải, hoặc khi lấy đường sức đi từ cực Nam lên cực Bắc. Giữa hai cực, đường sức đi từ N sang S.
- D. Lực từ luôn vuông góc với đoạn dây dẫn, không bao giờ hướng dọc theo dây.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)
Câu 4. Ở quầy thu ngân, khi quẹt thẻ từ, dải từ trên thẻ chuyển động qua đầu đọc. Đầu đọc có một cuộn dây quấn quanh một lõi nhỏ, và trong cuộn dây xuất hiện các xung điện áp mà máy dịch thành thông tin của thẻ. Nếu đặt thẻ lên đầu đọc rồi giữ thẻ đứng yên thì
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Suất điện động cảm ứng chỉ xuất hiện khi từ thông qua cuộn dây biến thiên. Từ thông lớn mà không đổi thì không có suất điện động cảm ứng.
- Khi quẹt thẻ, các đoạn từ hóa khác nhau trên dải từ lần lượt đi qua đầu đọc, làm từ thông qua cuộn dây thay đổi liên tục và sinh ra các xung điện áp.
- Thẻ đứng yên thì từ thông qua cuộn dây không đổi, nên không có suất điện động cảm ứng và đầu đọc không nhận được tín hiệu. Vì thế máy chỉ đọc được khi quẹt thẻ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Xung điện áp sinh ra do từ thông thay đổi khi dải từ chuyển động. Thẻ đứng yên thì không có sự thay đổi đó.
- B. Đây là nhầm giữa từ thông và tốc độ biến thiên của từ thông. Từ thông có thể lớn, nhưng nếu không đổi thì suất điện động cảm ứng bằng 0.
- C. Dải từ trên thẻ là các đoạn nam châm cố định, không phải nguồn điện xoay chiều. Thẻ đứng yên thì không có dòng điện nào trong cuộn dây.
Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)
Câu 5. Quạt điện trong nhà dùng điện lưới có tần số 50 Hz. Trong mỗi giây, dòng điện chạy qua quạt đổi chiều
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Trong một chu kì, dòng điện xoay chiều hình sin đổi chiều 2 lần: một lần khi đi qua 0 từ dương sang âm, một lần khi đi qua 0 từ âm sang dương.
- Tần số 50 Hz nghĩa là mỗi giây dòng điện thực hiện 50 chu kì.
- Mỗi chu kì đổi chiều 2 lần, nên mỗi giây dòng điện đổi chiều lần.
Vì sao các phương án khác sai
- B. 50 là số chu kì trong một giây. Mỗi chu kì dòng điện đổi chiều 2 lần chứ không phải 1 lần.
- C. Lấy 50 chia 2 là nhầm chiều: số lần đổi chiều gấp đôi số chu kì chứ không bằng một nửa.
- D. 314 rad/s là tần số góc không phải số lần đổi chiều.
Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)
Câu 6. Máy phát điện quay tay trong một bộ đồ cắm trại có khung dây quay đều trong từ trường đều giữa hai cực nam châm, trục quay vuông góc với các đường sức từ. Ở thời điểm mặt phẳng khung dây vuông góc với các đường sức từ, từ thông qua khung và suất điện động cảm ứng trong khung lần lượt
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. còn suất điện động trễ pha so với từ thông. Lúc từ thông cực đại thì nó đang đổi chiều biến thiên, tốc độ biến thiên bằng 0.
- Mặt khung vuông góc với đường sức thì pháp tuyến của khung song song với từ thông có độ lớn cực đại
- Lúc đó nên Nhìn theo chuyển động: các cạnh của khung khi ấy chuyển động song song với đường sức, không cắt đường sức nào.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đây là tình huống ngược lại: khi mặt khung song song với đường sức thì từ thông bằng 0 và suất điện động có độ lớn cực đại.
- B. Từ thông và suất điện động lệch pha nhau không thể cùng cực đại một lúc.
- D. Từ thông và suất điện động không thể cùng bằng 0, vì và của cùng một góc không đồng thời bằng 0.
Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)
Câu 7. Để đo cảm ứng từ giữa hai cực của một nam châm, một nhóm học sinh đặt một đoạn dây dẫn thẳng dài 5,0 cm vào khe giữa hai cực và cho dòng điện 2,0 A chạy qua. Nhóm xoay dây để thay đổi góc giữa dây và đường sức từ, đọc lực từ trên cảm biến lực, được kết quả ở bảng sau. Coi từ trường giữa hai cực là đều. Cảm ứng từ giữa hai cực là
| Góc | 30° | 60° | 90° |
|---|---|---|---|
| Lực từ (N) | 0,015 | 0,026 | 0,030 |
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Từ suy ra Tính cho từng cột của bảng; từ trường đều thì các kết quả phải bằng nhau.
- Đổi cm m, nên A.m.
- Cột 90°: T. Cột 30°: T. Cột 60°: T.
- Ba cột cho cùng một giá trị, vậy T.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy cột 30° mà quên nhân T. Dây không vuông góc với đường sức thì phải chia thêm cho
- B. Lấy cột 60° nhưng dùng thay cho T. Góc là góc giữa dây và đường sức, lực từ tỉ lệ với
- C. Để chiều dài là 5,0 mà không đổi cm ra m: T, nhỏ đi 100 lần.
Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Cảm ứng từ và đơn vị (mở tab mới)
Câu 8. Phi hành gia trên trạm vũ trụ quay quanh Trái Đất liên lạc với trung tâm điều khiển ở mặt đất bằng sóng vô tuyến, là một loại sóng điện từ. Tính chất nào sau đây của sóng điện từ giúp nó dùng được để liên lạc như vậy, trong khi sóng âm thì không?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Sóng điện từ là điện từ trường lan truyền trong không gian, không cần môi trường vật chất. Sóng âm là dao động cơ của các phần tử môi trường nên không truyền được trong chân không.
- Giữa trạm vũ trụ và lớp khí quyển dày đặc là khoảng không gần như chân không. Sóng âm không qua được khoảng này.
- Sóng điện từ truyền được trong chân không với tốc độ m/s, nên tín hiệu vô tuyến tới được mặt đất.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Sóng điện từ là sóng ngang: và đều vuông góc với phương truyền.
- C. Ngược lại, sóng điện từ không cần môi trường vật chất. Chính sóng âm mới cần môi trường để truyền.
- D. Tốc độ sóng điện từ trong chân không là m/s, lớn hơn tốc độ âm trong không khí (khoảng 340 m/s) gần một triệu lần.
Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)
Câu 9. Gậy đánh golf và khung xe đạp đua cao cấp thường làm bằng hợp kim titanium. Đồng vị phổ biến nhất của titanium có hạt nhân gồm 22 proton và 26 neutron. Kí hiệu của hạt nhân này là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Kí hiệu hạt nhân chỉ số dưới là số proton, chỉ số trên là số khối, bằng tổng số proton và neutron.
- Kí hiệu:
Vì sao các phương án khác sai
- B. Đảo vị trí hai chỉ số. Số khối ghi ở trên, số proton ghi ở dưới.
- C. Chỉ số trên là số khối không phải số neutron 26.
- D. Chỉ số dưới là số proton không phải số neutron 26.
Công thức dùng: Cấu tạo hạt nhân (mở tab mới)
Câu 10. Nguyên tử có đường kính cỡ m, còn hạt nhân của nó có đường kính cỡ m. Nếu phóng to nguyên tử thành một quả cầu có đường kính bằng chiều dài một sân bóng đá, khoảng 100 m, thì hạt nhân khi đó có đường kính cỡ
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Phóng to giữ nguyên tỉ lệ. Tìm xem nguyên tử lớn gấp bao nhiêu lần hạt nhân, rồi chia 100 m cho tỉ số đó.
- Tỉ số đường kính:
- Hạt nhân sau khi phóng to: m cm, cỡ một hạt đậu giữa sân bóng. Gần như toàn bộ khối lượng nguyên tử tập trung trong hạt đậu đó.
Vì sao các phương án khác sai
- A. 1 mm ứng với tỉ số tức đường kính hạt nhân m. Đề cho m nên tỉ số chỉ là
- B. 10 cm ứng với tỉ số Hiệu hai số mũ là không phải 3.
- D. 1 m ứng với tỉ số coi nhầm nguyên tử chỉ lớn hơn hạt nhân 100 lần.
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 11 và Câu 12. Năm 1932, Chadwick tìm ra một loại hạt mới khi nghiên cứu phản ứng bắn hạt vào hạt nhân beryllium: Cho khối lượng các hạt nhân: u; u; u.
Câu 11. Hạt X là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Trong phản ứng hạt nhân, số nucleon (số khối) và điện tích được bảo toàn.
- Bảo toàn số khối: nên
- Bảo toàn điện tích: nên Hạt có là neutron
Vì sao các phương án khác sai
- A. Proton có Khi đó tổng điện tích sau phản ứng là khác tổng trước phản ứng là 6.
- B. Hạt có không thỏa mãn bảo toàn số khối và điện tích.
- C. Electron có Khi đó tổng số khối sau phản ứng chỉ là 12, khác 13.
Công thức dùng: Bảo toàn trong phản ứng hạt nhân (mở tab mới)
Câu 12. Phản ứng trên
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. So tổng khối lượng trước và sau phản ứng. Trước lớn hơn sau thì phản ứng tỏa năng lượng với u.c² MeV.
- X là neutron (câu trên), u.
- u; u.
- u phản ứng tỏa năng lượng MeV.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Tính đúng độ lớn nhưng sai dấu. Khối lượng trước phản ứng lớn hơn sau phản ứng nên phản ứng tỏa năng lượng, không thu.
- C. Dùng nhầm khối lượng proton 1,0073 u cho hạt X: MeV. X là neutron, khối lượng 1,0087 u.
- D. Vừa dùng nhầm khối lượng proton, vừa sai dấu. Phản ứng tỏa 5,7 MeV.
Công thức dùng: Năng lượng phản ứng (mở tab mới)
Câu 13. Trong nhà máy điện hạt nhân, năng lượng được chuyển hóa theo chuỗi nào sau đây?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Lò phản ứng thay cho lò đốt than hay khí của nhà máy nhiệt điện: phân hạch tỏa nhiệt, nhiệt sinh hơi nước, hơi nước chạy tua-bin và máy phát.
- Động năng của các mảnh phân hạch chuyển thành nhiệt trong vùng hoạt của lò. Chất tải nhiệt mang nhiệt ra đun nước thành hơi.
- Hơi nước áp suất cao làm quay tua-bin (nhiệt năng thành cơ năng), tua-bin kéo rotor máy phát điện (cơ năng thành điện năng nhờ cảm ứng điện từ).
Vì sao các phương án khác sai
- A. Thanh nhiên liệu chỉ nóng lên do phân hạch, không tự sinh ra dòng điện. Điện được tạo ra ở máy phát điện.
- B. Đó là cách hoạt động của pin mặt trời. Nhà máy điện hạt nhân không chuyển năng lượng qua ánh sáng.
- D. Nhiên liệu hạt nhân không cháy như than hay xăng. Năng lượng được giải phóng nhờ phân hạch, không qua phản ứng hóa học.
Câu 14. Trong một phản ứng hạt nhân, đại lượng nào sau đây không được bảo toàn?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Phản ứng hạt nhân bảo toàn số nucleon, điện tích, năng lượng toàn phần và động lượng. Khối lượng nghỉ thì có thể tăng hoặc giảm, phần chênh lệch ứng với năng lượng thu vào hoặc tỏa ra.
- Phản ứng tỏa năng lượng có tổng khối lượng nghỉ giảm; phản ứng thu năng lượng có tổng khối lượng nghỉ tăng. Vậy khối lượng nghỉ không được bảo toàn.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Số nucleon được bảo toàn, đó là lí do số khối hai vế của phương trình phản ứng luôn bằng nhau.
- C. Điện tích được bảo toàn, tổng các chỉ số dưới hai vế của phương trình luôn bằng nhau.
- D. Năng lượng toàn phần, gồm năng lượng nghỉ và động năng, luôn được bảo toàn. Khối lượng nghỉ giảm bao nhiêu thì động năng của các hạt tăng bấy nhiêu.
Công thức dùng: Bảo toàn trong phản ứng hạt nhân (mở tab mới)
Câu 15. Nguồn phóng xạ trong phòng thí nghiệm phát ra hạt positron (phóng xạ Hạt nhân con tạo thành là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Hạt positron là Trong phóng xạ một proton biến thành neutron: số khối giữ nguyên, số proton giảm 1.
- Phương trình:
- Bảo toàn số khối: Bảo toàn điện tích: nên Hạt nhân con là
Vì sao các phương án khác sai
- A. Số proton tăng 1 là phóng xạ Positron mang điện dương nên hạt nhân con có ít hơn một proton.
- B. Số khối giảm 4 và số proton giảm 2 là phóng xạ
- C. Phóng xạ không làm mất nucleon nào; số khối vẫn là 22 và nguyên tố đã thay đổi.
Công thức dùng: Bảo toàn trong phản ứng hạt nhân (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 16 và Câu 18. Máy soi container ở một cảng biển dùng nguồn phát tia chiếu qua container, thu được ảnh của hàng hóa bên trong mà không phải mở container. có chu kì bán rã 5,3 năm. Lúc mới lắp, nguồn có độ phóng xạ Bq. Lấy năm ngày.
Câu 16. Người ta dùng tia để soi container vì tia
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Tia là sóng điện từ có bước sóng rất ngắn, năng lượng photon lớn, có khả năng đâm xuyên mạnh nhất trong các tia phóng xạ.
- Tia bị một tờ giấy chặn, tia bị một tấm nhôm vài milimét chặn, còn tia xuyên qua được vài centimét thép. Phần tia đi qua được nhiều hay ít tùy vật chắn trên đường đi, nên ảnh thu được cho thấy hình dạng hàng hóa.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Tia không mang điện, không bị lệch trong từ trường. Người ta cũng không cần lái tia mà chỉ chiếu thẳng qua container.
- C. Ảnh được tạo ra từ phần tia xuyên qua container tới đầu thu, không phải từ ánh sáng do hàng hóa phát ra.
- D. Tia có bước sóng ngắn hơn ánh sáng nhìn thấy rất nhiều. Bước sóng càng ngắn thì đâm xuyên càng mạnh.
Câu 17. Sau 10,6 năm kể từ lúc lắp, độ phóng xạ của nguồn còn
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Độ phóng xạ giảm theo định luật phóng xạ: Mỗi chu kì bán rã, độ phóng xạ giảm một nửa.
- Số chu kì bán rã:
- Bq.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chia cho số chu kì là 2. Qua 2 chu kì, độ phóng xạ giảm lần chứ không phải 2 lần.
- B. Bq là phần đã mất đi: Câu hỏi hỏi phần còn lại.
- D. Giảm 8 lần ứng với 3 chu kì bán rã, tức 15,9 năm. 10,6 năm chỉ là 2 chu kì.
Công thức dùng: Độ phóng xạ (mở tab mới) · Định luật phóng xạ (mở tab mới)
Câu 18. Khối lượng trong nguồn lúc mới lắp là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Từ với tìm số hạt nhân rồi đổi ra khối lượng Chu kì bán rã phải đổi ra giây vì Bq là số phân rã mỗi giây.
- s, nên s⁻¹.
- hạt nhân.
- g, tức khoảng 10 mg.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Quên lấy được g. Hằng số phóng xạ là chứ không phải
- C. Dùng nhầm khối lượng mol là 27 g/mol (số proton). Khối lượng mol của xấp xỉ số khối, 60 g/mol.
- D. Để chu kì bán rã là 5,3 (năm) mà không đổi ra giây, số hạt nhân bị nhỏ đi khoảng lần, đúng bằng số giây trong một năm.
Công thức dùng: Hằng số phóng xạ (mở tab mới) · Độ phóng xạ (mở tab mới) · Số hạt nhân trong khối lượng (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Một gia đình có một nồi cơm điện loại 100 V, 600 W. Để dùng với điện lưới 220 V, 50 Hz, họ mua một máy biến áp coi là lí tưởng, cuộn sơ cấp 1100 vòng cắm vào ổ điện, cuộn thứ cấp nối với nồi. Coi điện trở của nồi không đổi.
a) Lõi của máy biến áp nên làm bằng một khối thép đặc, liền khối để từ trường trong lõi mạnh hơn.
Saib) Cuộn thứ cấp có ít vòng dây hơn cuộn sơ cấp.
Đúngc) Để nồi hoạt động đúng định mức, cuộn thứ cấp phải có 500 vòng.
Đúngd) Nếu cắm thẳng nồi vào ổ điện 220 V thì công suất tỏa nhiệt của nồi chỉ tăng lên khoảng 2,2 lần so với công suất định mức.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai
- a) Sai. Lõi được ghép từ nhiều lá thép silic mỏng, sơn cách điện với nhau. Từ trường biến thiên sinh ra dòng điện Foucault trong lõi; lõi đặc liền khối có dòng Foucault lớn, làm lõi nóng lên và hao phí điện năng. Chia lõi thành các lá mỏng cách điện thì các dòng này bị chặn lại, hao phí giảm.
- b) Đúng. Máy cần hạ điện áp từ 220 V xuống 100 V. Với máy biến áp, nên thì
- c) Đúng. vòng.
- d) Sai. Điện trở của nồi: Ở 220 V: W, gấp khoảng lần định mức. Con số 2,2 lần chỉ là tỉ số điện áp; công suất tỉ lệ với bình phương điện áp. Nồi sẽ quá nóng và có thể hỏng.
Công thức dùng: Máy biến áp lí tưởng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)
Câu 2. Hình bên là sơ đồ đơn giản của bô-bin trong hệ thống đánh lửa của một xe máy. Cuộn sơ cấp gồm 150 vòng và cuộn thứ cấp gồm vòng cùng quấn trên một lõi sắt có tiết diện 1,2 cm². Cuộn sơ cấp nối với ắc quy 12 V qua khóa điện tử K; hai đầu cuộn thứ cấp nối với hai điện cực của bugi. Khi K đóng và dòng điện trong cuộn sơ cấp đã ổn định, cảm ứng từ trong lõi là 0,50 T. Khi K ngắt, cảm ứng từ trong lõi giảm đều về 0 trong 0,10 ms.
a) Tia lửa điện ở bugi xuất hiện vào lúc K ngắt dòng điện, không xuất hiện trong khoảng thời gian K đóng và dòng điện trong cuộn sơ cấp đã ổn định.
Đúngb) Có thể tính điện áp giữa hai đầu cuộn thứ cấp theo công thức của máy biến áp: V.
Saic) Độ lớn suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn thứ cấp trong thời gian cảm ứng từ giảm là 12 kV.
Đúngd) Nếu K ngắt chậm hơn, cảm ứng từ giảm về 0 trong 0,30 ms, thì độ lớn suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn thứ cấp chỉ còn 4,0 kV.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Đúng. Khi dòng điện trong cuộn sơ cấp không đổi, từ thông qua cuộn thứ cấp không đổi nên không có suất điện động cảm ứng. Lúc K ngắt, từ thông giảm rất nhanh, sinh ra suất điện động cảm ứng lớn trong cuộn thứ cấp, đủ để tạo tia lửa giữa hai điện cực của bugi.
- b) Sai. Công thức chỉ dùng cho điện áp xoay chiều đặt vào cuộn sơ cấp. Ở đây ắc quy cho dòng điện một chiều, bị ngắt đột ngột; suất điện động ở cuộn thứ cấp phụ thuộc tốc độ giảm của từ thông và phải tính bằng định luật Faraday.
- c) Đúng. V kV. Nhớ đổi 1,2 cm² m² và 0,10 ms s.
- d) Đúng. Độ biến thiên từ thông như cũ, thời gian dài gấp 3 lần, nên suất điện động nhỏ đi 3 lần: kV. Vì thế khóa phải ngắt thật nhanh thì bugi mới đánh lửa mạnh.
Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Từ thông (mở tab mới) · Máy biến áp lí tưởng (mở tab mới)
Câu 3. Để mô phỏng sự phân rã phóng xạ, một nhóm học sinh dùng 600 viên xúc xắc sáu mặt. Mỗi lượt, nhóm tung tất cả các viên còn lại, loại ra những viên có mặt 6 ngửa lên rồi đếm số viên còn lại. Bảng sau ghi kết quả sau một số lượt tung.
| Lượt tung | 0 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Số viên còn lại | 600 | 418 | 287 | 203 | 141 | 96 |
a) Không thể biết trước viên xúc xắc nào sẽ bị loại ở lượt tung tiếp theo, giống như không thể biết trước hạt nhân nào sẽ phân rã vào lúc nào.
Đúngb) Số viên bị loại trong mỗi hai lượt tung liên tiếp gần như không đổi.
Saic) Cứ sau khoảng 4 lượt tung, số viên còn lại giảm còn khoảng một nửa; 4 lượt tung đóng vai trò chu kì bán rã.
Đúngd) Sau 8 lượt tung, số viên đã bị loại gấp khoảng 4 lần số viên còn lại.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Mỗi viên chỉ có xác suất bị loại ở mỗi lượt. Phân rã phóng xạ cũng có tính ngẫu nhiên: chỉ biết xác suất phân rã của mỗi hạt nhân trong một đơn vị thời gian, không biết được hạt nhân cụ thể nào sẽ phân rã.
- b) Sai. Từ bảng, số viên bị loại sau mỗi hai lượt lần lượt là giảm dần. Số viên bị loại tỉ lệ với số viên còn lại, giống như số hạt nhân phân rã trong mỗi giây tỉ lệ với số hạt nhân còn lại.
- c) Đúng. Từ lượt 0 đến lượt 4: Từ lượt 4 đến lượt 8: Từ lượt 2 đến lượt 6: Mỗi 4 lượt, số viên còn lại giảm còn khoảng một nửa, bất kể bắt đầu từ lượt nào.
- d) Sai. Sau 8 lượt còn 141 viên, đã bị loại viên. Tỉ số tức khoảng 3 lần. Đúng như định luật phóng xạ: sau 2 chu kì bán rã còn đã phân rã tỉ số là 3. Con số 4 là nhầm giữa phần còn lại và tỉ số đã mất trên còn lại.
Công thức dùng: Định luật phóng xạ (mở tab mới) · Số hạt nhân đã phân rã (mở tab mới)
Câu 4. Ở độ cao bay của máy bay chở khách, bức xạ do tia vũ trụ mạnh hơn nhiều so với ở mặt đất. Trên một đường bay, máy đo liều đặt trong khoang ghi được suất liều trung bình 5,0 μSv/h. Ở mặt đất, nơi tổ bay sinh sống, suất liều do bức xạ nền là 0,10 μSv/h.
a) Tia vũ trụ là một nguồn bức xạ tự nhiên; ngay cả khi ở mặt đất, con người vẫn luôn nhận một liều nhỏ từ bức xạ nền.
Đúngb) Một hành khách bay một chuyến 10 giờ trên đường bay này nhận thêm liều khoảng 0,050 mSv.
Đúngc) Sau chuyến bay, cơ thể hành khách trở thành một nguồn phóng xạ và tiếp tục phát tia phóng xạ ra xung quanh.
Said) Một tiếp viên bay 800 giờ trong một năm trên đường bay này. Liều mà người này nhận được trong các giờ bay gấp khoảng 50 lần liều do bức xạ nền trong thời gian còn lại của năm (một năm có 8760 giờ).
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai
- a) Đúng. Bức xạ nền gồm tia vũ trụ và bức xạ từ các chất phóng xạ tự nhiên trong đất, đá, nước, không khí và cả trong cơ thể. Bầu khí quyển chặn bớt tia vũ trụ, nên càng lên cao, suất liều càng lớn.
- b) Đúng. Liều bằng suất liều nhân thời gian: μSv mSv.
- c) Sai. Bị tia phóng xạ chiếu qua (chiếu xạ) khác với bị dính chất phóng xạ (nhiễm xạ). Tia vũ trụ đi qua cơ thể rồi thôi, không để lại chất phóng xạ; ra khỏi vùng bức xạ thì người không phát tia ra xung quanh.
- d) Sai. Liều khi bay: μSv. Thời gian ở mặt đất: giờ, liều μSv. Tỉ số lần. Con số 50 là tỉ số hai suất liều; liều còn phụ thuộc thời gian, mà thời gian ở mặt đất dài gần 10 lần thời gian bay.
Công thức dùng: Suất liều theo khoảng cách (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Nút bấm của một bộ chuông cửa không dây gửi tín hiệu tới chuông đặt trong nhà bằng sóng điện từ có tần số 433 MHz. Coi tốc độ của sóng điện từ trong không khí bằng tốc độ ánh sáng trong chân không. Bước sóng của sóng này là bao nhiêu centimét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 69 cm
Mấu chốt. Bước sóng với tần số đổi ra Hz.
- MHz Hz.
- m cm.
Tự soát. Thay ngược: m/s. Sóng vài trăm MHz có bước sóng cỡ vài chục centimét, cỡ chiều dài ăng-ten của các thiết bị loại này.
Bẫy hay gặp. Quên đổi MHz ra Hz thì được m, gần 700 km, vô lí với một chiếc chuông cửa. Ghi 0,69 là quên đổi m ra cm.
Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)
Câu 2. Một máy phát điện xoay chiều chạy xăng dùng khi mất điện có cuộn dây phần ứng gồm 250 vòng, mỗi vòng có diện tích 180 cm². Cuộn dây quay đều với tốc độ 3000 vòng/phút trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,22 T, trục quay vuông góc với các đường sức từ. Nối hai cực của máy với một bếp điện có điện trở 50 Ω. Bỏ qua điện trở của cuộn dây và dây nối. Công suất tỏa nhiệt của bếp là bao nhiêu kilôoát (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?
Lời giải
Đáp số: 0,97 kW
Mấu chốt. Tìm suất điện động cực đại đổi ra giá trị hiệu dụng Bỏ qua điện trở trong thì điện áp hiệu dụng trên bếp bằng công suất
- vòng/phút vòng/s, nên rad/s. cm² m².
- V, nên V.
- W kW.
Tự soát. Máy cho điện áp hiệu dụng khoảng 220 V và tần số 50 Hz, đúng như điện lưới, nên dùng thay điện lưới được. Bếp 50 Ω cắm vào điện lưới 220 V cũng tiêu thụ khoảng 970 W.
Bẫy hay gặp. Dùng giá trị cực đại 311 V thay cho giá trị hiệu dụng sẽ ra kW, gấp đôi. Quên đổi vòng/phút ra vòng/s sẽ ra một suất điện động lớn gấp 60 lần, vô lí.
Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới) · Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)
Câu 3. Một lò phản ứng hạt nhân dùng cho nghiên cứu hoạt động ổn định với công suất nhiệt 500 kW. Coi mỗi phân hạch tỏa năng lượng 200 MeV, toàn bộ năng lượng này chuyển thành nhiệt; khối lượng mol của là 235 g/mol. Trong một ngày đêm (24 giờ), khối lượng bị phân hạch trong lò là bao nhiêu gam (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?
Lời giải
Đáp số: 0,53 g
Mấu chốt. Tính năng lượng lò tỏa ra trong một ngày, chia cho năng lượng của một phân hạch để được số phân hạch, rồi đổi số hạt nhân ra khối lượng.
- Năng lượng một phân hạch: J.
- Năng lượng tỏa ra trong 24 giờ: J.
- Số phân hạch:
- Khối lượng: g.
Tự soát. Mỗi giây có phân hạch. Nhân với 86 400 s được khớp với bước trên. Chỉ khoảng nửa gam urani mỗi ngày cho lò 500 kW, cho thấy năng lượng hạt nhân rất lớn so với nhiên liệu hóa thạch.
Bẫy hay gặp. Lấy (giờ) mà không đổi ra giây thì khối lượng nhỏ đi 3600 lần. Quên đổi MeV ra J hoặc kW ra W cũng làm kết quả sai hàng nghìn lần trở lên.
Công thức dùng: Năng lượng từ khối lượng nhiên liệu (mở tab mới) · Số hạt nhân trong khối lượng (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
Câu 4. Canxi trong xương người chủ yếu là đồng vị hạt nhân của đồng vị này có khối lượng 39,9516 u. Năng lượng liên kết riêng của hạt nhân là bao nhiêu MeV/nucleon (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?
Lời giải
Đáp số: 8,58 MeV/nucleon
Mấu chốt. Độ hụt khối năng lượng liên kết năng lượng liên kết riêng
- Hạt nhân có proton và neutron.
- u.
- MeV, nên MeV/nucleon.
Tự soát. Các hạt nhân có số khối trung bình có năng lượng liên kết riêng khoảng 8 đến 8,8 MeV/nucleon, nên 8,58 MeV/nucleon là hợp lí: là hạt nhân bền.
Bẫy hay gặp. Chia năng lượng liên kết cho số proton 20 sẽ ra 17,16, gấp đôi. Năng lượng liên kết riêng tính cho mỗi nucleon, tức chia cho số khối
Công thức dùng: Độ hụt khối (mở tab mới) · Năng lượng liên kết (mở tab mới) · Năng lượng liên kết riêng (mở tab mới)
Câu 5. Trong lò phản ứng, một hạt nhân hấp thụ một neutron chậm rồi phân hạch theo phương trình Hạt nhân X gồm bao nhiêu nucleon?
Lời giải
Đáp số: 93 nucleon
Mấu chốt. Bảo toàn số nucleon: tổng số khối hai vế bằng nhau, kể cả neutron bắn vào và các neutron sinh ra.
- Vế trái: Vế phải:
- nên Bảo toàn điện tích cho X là
Tự soát. Thay lại: Hai mảnh phân hạch có số khối 140 và 93, đều cỡ một nửa số khối của urani, đúng kiểu phân hạch thường gặp.
Bẫy hay gặp. Quên neutron bắn vào sẽ ra 92; quên 3 neutron sinh ra sẽ ra 96.
Công thức dùng: Bảo toàn trong phản ứng hạt nhân (mở tab mới)
Câu 6. Một phòng thí nghiệm nhận cùng lúc hai mẫu chất phóng xạ X và Y. Đồ thị bên biểu diễn độ phóng xạ của mỗi mẫu theo thời gian tính từ lúc nhận. Kể từ lúc nhận, sau bao nhiêu giờ thì độ phóng xạ của hai mẫu bằng nhau (làm tròn kết quả đến chữ số hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 4 giờ
Mấu chốt. Đọc trên đồ thị độ phóng xạ ban đầu và chu kì bán rã của từng mẫu, viết cho mỗi mẫu rồi cho hai biểu thức bằng nhau.
- Mẫu X: kBq, sau 1 giờ còn 40 kBq, nên giờ. Mẫu Y: kBq, sau 2 giờ còn 10 kBq, nên giờ.
- Cho tức
- nên giờ.
Tự soát. Ở giờ: kBq và kBq, bằng nhau. Trên đồ thị, ở giờ đường X (10 kBq) vẫn nằm trên đường Y (khoảng 7 kBq) nhưng hai đường đang sát lại, nên chúng gặp nhau sau thời điểm 3 giờ, phù hợp với kết quả 4 giờ.
Bẫy hay gặp. Chỉ tính lúc X giảm còn 20 kBq, bằng độ phóng xạ ban đầu của Y, sẽ ra 2 giờ. Cách đó quên rằng Y cũng phân rã trong thời gian ấy.
Công thức dùng: Độ phóng xạ (mở tab mới) · Định luật phóng xạ (mở tab mới)
HẾT