MentorLab

Lời giải đề kiểm tra giữa học kì II · Trung bình

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1232

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra giữa học kì II, mức trung bình · Môn Vật lí 12

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1232

Cho biết: tốc độ ánh sáng trong chân không m/s; coi tốc độ của sóng điện từ trong không khí cũng bằng

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 1 và Câu 2. Cửa thoát hiểm của một tòa nhà dùng khóa từ. Khóa gồm một nam châm điện (cuộn dây quấn quanh lõi sắt) gắn trên khung cửa và một tấm sắt gắn trên cánh cửa. Khi cuộn dây có dòng điện một chiều chạy qua, nam châm điện hút chặt tấm sắt và giữ cửa đóng.

Câu 1. Khi tòa nhà mất điện, cửa mở được ngay. Nguyên nhân là

tấm sắt bị nóng lên nên không còn bị hút.
từ trường của nam châm điện do dòng điện trong cuộn dây sinh ra, mất dòng điện thì từ trường gần như mất theo.
từ trường của nam châm điện đổi chiều nên đẩy tấm sắt ra.
tấm sắt bị nhiễm điện cùng dấu với nam châm điện nên bị đẩy ra.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Nam châm điện chỉ có từ tính khi cuộn dây có dòng điện. Dòng điện là nguồn gốc của từ trường.

  1. Dòng điện trong cuộn dây sinh ra từ trường, lõi sắt bị nhiễm từ làm từ trường mạnh lên nhiều lần nên tấm sắt bị hút chặt.
  2. Mất điện thì cuộn dây không còn dòng điện, không còn sinh ra từ trường; lõi sắt non gần như mất từ tính ngay nên tấm sắt không còn bị giữ. Nhờ vậy khi có sự cố mất điện, người trong nhà vẫn mở được cửa để thoát ra.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Không có gì làm tấm sắt nóng lên khi mất điện. Lực giữ cửa mất đi vì từ trường mất đi.
  • C. Ngắt dòng điện thì từ trường mất đi chứ không đổi chiều. Kể cả khi từ trường đổi chiều, tấm sắt vẫn bị hút vì sắt bị hút về cả cực Bắc lẫn cực Nam.
  • D. Nam châm điện tác dụng lên tấm sắt bằng lực từ, không phải lực điện. Tấm sắt không bị nhiễm điện.

Câu 2. Nhìn từ phía tấm sắt vào đầu cuộn dây đối diện với nó, thấy dòng điện trong các vòng dây chạy theo chiều kim đồng hồ. Đầu cuộn dây đối diện tấm sắt là

cực Bắc; đường sức từ trong lòng cuộn dây hướng về phía tấm sắt.
cực Nam; đường sức từ trong lòng cuộn dây hướng về phía tấm sắt.
cực Bắc; đường sức từ trong lòng cuộn dây hướng ra xa tấm sắt.
cực Nam; đường sức từ trong lòng cuộn dây hướng ra xa tấm sắt.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Dùng quy tắc nắm tay phải cho ống dây: khum bàn tay phải sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện trong các vòng dây thì ngón cái choãi ra chỉ chiều đường sức từ trong lòng ống dây.

  1. Từ phía tấm sắt nhìn vào, dòng điện chạy theo chiều kim đồng hồ. Khum bốn ngón tay phải theo chiều đó thì ngón cái chỉ ra xa người nhìn, tức đường sức từ trong lòng cuộn dây hướng ra xa tấm sắt.
  2. Đường sức từ đi vào ở cực Nam và đi ra ở cực Bắc. Ở đầu đối diện tấm sắt, đường sức đi vào lòng cuộn dây nên đầu đó là cực Nam. Tấm sắt vẫn bị hút vì sắt bị nhiễm từ và bị hút về cả hai loại cực.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo chiều ngón cái khi dùng quy tắc nắm tay phải. Dòng điện chạy theo chiều kim đồng hồ đối với người nhìn thì đường sức trong lòng cuộn dây hướng ra xa người nhìn.
  • B. Hai vế mâu thuẫn nhau: nếu đường sức trong lòng cuộn dây hướng về phía tấm sắt thì chúng đi ra ở đầu đó, đầu đó phải là cực Bắc.
  • C. Hai vế mâu thuẫn nhau: đường sức trong lòng cuộn dây hướng ra xa tấm sắt nghĩa là chúng đi vào ở đầu đối diện tấm sắt, đầu đó là cực Nam.

Câu 3. Người ta quy ước chiều của đường sức từ tại một điểm là chiều

từ cực Nam sang cực Bắc của một kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đó.
từ cực Bắc sang cực Nam của một kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đó.
vuông góc với trục của một kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đó.
hướng về phía nam châm hoặc dòng điện ở gần điểm đó nhất.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Kim nam châm nhỏ nằm cân bằng dọc theo đường sức từ. Chiều đường sức là chiều đi vào cực Nam và đi ra ở cực Bắc của kim.

  1. Tại mỗi điểm, kim nam châm nhỏ quay tự do nằm dọc theo đường sức từ. Theo quy ước, chiều của đường sức là chiều từ cực Nam sang cực Bắc của kim, tức cực Bắc của kim chỉ chiều của đường sức.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đảo ngược quy ước. Cực Bắc của kim chỉ chiều đường sức, nên đường sức đi từ cực Nam sang cực Bắc của kim.
  • C. Kim nằm dọc theo đường sức, không nằm vuông góc với đường sức.
  • D. Đường sức từ của nam châm đi ra từ cực Bắc, nên ở gần cực Bắc chúng hướng ra xa nam châm. Chiều đường sức không được xác định theo nguồn nào ở gần nhất.

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 4 và Câu 5. Một tòa nhà cao tầng được lắp hệ thống chống sét. Dây dẫn sét gồm một đoạn nằm ngang dài 12 m chạy dọc nóc nhà theo hướng Bắc Nam, nối với một đoạn thẳng đứng dài 20 m chạy dọc tường xuống đất. Khi sét đánh vào kim thu sét, dòng điện chạy trong dây dẫn sét xuống đất. Coi từ trường Trái Đất ở đó là từ trường đều, nằm ngang, hướng về phía Bắc, có độ lớn cảm ứng từ T.

Câu 4. Lực từ do từ trường Trái Đất tác dụng lên đoạn dây thẳng đứng, trong đó dòng điện chạy từ trên xuống, có hướng

về phía Bắc.
về phía Tây.
về phía Đông.
thẳng đứng xuống dưới.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Lực từ vuông góc với cả đoạn dây và đường sức từ, chiều xác định theo quy tắc bàn tay trái.

  1. Đoạn dây thẳng đứng, đường sức nằm ngang hướng Bắc. Lực từ vuông góc với cả hai nên nằm ngang và vuông góc với hướng Bắc Nam: chỉ có thể hướng Đông hoặc Tây.
  2. Quy tắc bàn tay trái: đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ hướng vào lòng bàn tay (lòng bàn tay quay về phía Nam), chiều từ cổ tay đến ngón giữa hướng xuống theo chiều dòng điện. Ngón cái choãi ra chỉ về phía Đông.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lực từ luôn vuông góc với đường sức từ nên không thể hướng về phía Bắc, là hướng của từ trường.
  • B. Đúng phương nhưng ngược chiều, do lấy nhầm chiều dòng điện (từ dưới lên) hoặc dùng nhầm bàn tay phải.
  • D. Lực từ vuông góc với đoạn dây, không thể hướng dọc theo dây.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)

Câu 5. Khi cường độ dòng điện sét trong dây đạt 25 kA, độ lớn hợp lực từ do từ trường Trái Đất tác dụng lên toàn bộ dây dẫn sét gồm hai đoạn trên là

32 N.
20 N.
12 N.
0,020 N.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Đoạn dây song song với đường sức từ thì không chịu lực từ. Chỉ đoạn thẳng đứng, vuông góc với đường sức, chịu lực.

  1. Đoạn nằm ngang chạy theo hướng Bắc Nam, song song với đường sức ( nên
  2. Đoạn thẳng đứng vuông góc với đường sức: N.
  3. Hợp lực từ lên cả dây dẫn sét: N, hướng về phía Đông.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi cả hai đoạn, tổng cộng 32 m, đều vuông góc với đường sức: N. Đoạn chạy theo hướng Bắc Nam song song với đường sức nên không chịu lực.
  • C. Lấy nhầm đoạn nằm ngang 12 m làm đoạn chịu lực: N. Thực ra đoạn này song song với đường sức, đoạn thẳng đứng mới vuông góc với đường sức.
  • D. Quên đổi 25 kA ra A: N.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)

Câu 6. Cảm ứng từ có đơn vị là tesla (T). Tính theo đơn vị của lực, cường độ dòng điện và chiều dài, 1 T bằng

1 N/(A.m).
1 N.A/m.
1 A.m/N.
1 N/(A.m²).
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Suy ra từ định nghĩa độ lớn cảm ứng từ khi đoạn dây vuông góc với đường sức.

  1. Đặt một đoạn dây dài 1 m có dòng điện 1 A vuông góc với đường sức. Nếu lực từ lên đoạn dây là 1 N thì cảm ứng từ là 1 T. Vậy 1 T = 1 N/(A.m).

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Nhân lực với cường độ dòng điện thay vì chia. Trong cường độ dòng điện nằm ở mẫu số.
  • C. Đảo ngược tỉ số. Lực từ nằm ở tử số của
  • D. Nhầm chiều dài thành diện tích. Công thức dùng chiều dài của đoạn dây, đơn vị mét.

Công thức dùng: Cảm ứng từ và đơn vị (mở tab mới)

Câu 7. Theo định luật Lenz, dòng điện cảm ứng xuất hiện trong một mạch kín có chiều sao cho từ trường do nó sinh ra

luôn ngược chiều với từ trường bên ngoài.
luôn cùng chiều với từ trường bên ngoài.
làm cho từ thông qua mạch biến thiên nhanh hơn.
chống lại sự biến thiên của từ thông qua mạch.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Định luật Lenz nói về sự biến thiên của từ thông qua mạch, không nói về chiều của từ trường bên ngoài.

  1. Từ thông qua mạch tăng thì từ trường cảm ứng ngược chiều từ trường ngoài; từ thông giảm thì từ trường cảm ứng cùng chiều từ trường ngoài. Cả hai trường hợp đều chống lại sự biến thiên của từ thông.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Chỉ đúng khi từ thông qua mạch đang tăng. Khi từ thông giảm, từ trường cảm ứng cùng chiều với từ trường ngoài.
  • B. Chỉ đúng khi từ thông qua mạch đang giảm. Khi từ thông tăng, từ trường cảm ứng ngược chiều với từ trường ngoài.
  • C. Ngược với định luật Lenz và trái với định luật bảo toàn năng lượng: nếu dòng điện cảm ứng làm từ thông biến thiên nhanh hơn thì nó tự mạnh lên mãi mà không cần tốn công.

Công thức dùng: Định luật Lenz (mở tab mới)

Câu 8. Trong một thí nghiệm, một khung dây phẳng gồm 50 vòng, mỗi vòng có diện tích 40 cm², được đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ 0,20 T sao cho mặt phẳng khung hợp với các đường sức từ một góc 30°. Từ thông qua khung dây là

Wb.
Wb.
Wb.
Wb.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Góc trong là góc giữa vectơ pháp tuyến của mặt khung và đường sức, không phải góc giữa mặt khung và đường sức.

  1. Mặt khung hợp với đường sức góc 30° thì pháp tuyến hợp với đường sức góc
  2. Đổi diện tích: cm² m².
  3. Wb.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy là góc giữa mặt khung và đường sức: Wb.
  • B. Quên nhân với số vòng Wb.
  • D. Bỏ qua góc, coi như mặt khung vuông góc với đường sức: Wb.

Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới)

Câu 9. Đèn pin lắc tay không cần pin. Bên trong đèn có một thanh nam châm trượt qua lại trong lòng một ống dây mỗi khi lắc đèn; dòng điện từ ống dây được nạp vào một tụ điện để thắp sáng đèn LED. Lắc đèn càng nhanh thì đèn càng sáng vì

từ thông qua ống dây biến thiên càng nhanh nên suất điện động cảm ứng càng lớn.
nam châm cọ xát với thành ống nhiều hơn nên sinh ra nhiều điện tích hơn.
từ thông qua ống dây lúc nam châm nằm giữa ống càng lớn.
số vòng dây mà nam châm đi qua trong mỗi lần trượt càng nhiều.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Theo định luật Faraday, độ lớn suất điện động cảm ứng bằng tốc độ biến thiên của từ thông, không phụ thuộc giá trị của từ thông.

  1. Mỗi lần nam châm trượt qua ống dây, từ thông qua ống dây tăng rồi giảm những lượng như nhau, dù lắc nhanh hay chậm.
  2. Lắc nhanh hơn thì cùng một độ biến thiên từ thông xảy ra trong thời gian ngắn hơn, nên lớn hơn, dòng điện nạp cho tụ mạnh hơn và đèn sáng hơn.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Dòng điện trong đèn là dòng điện cảm ứng do từ thông biến thiên, không phải do cọ xát làm nhiễm điện.
  • C. Từ thông lúc nam châm nằm giữa ống chỉ phụ thuộc nam châm và ống dây, lắc nhanh hay chậm thì vẫn như nhau. Suất điện động phụ thuộc tốc độ biến thiên của từ thông chứ không phụ thuộc giá trị của nó.
  • D. Mỗi lần trượt, nam châm vẫn đi qua đúng các vòng dây của ống, dù lắc nhanh hay chậm.

Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 10. Đồng hồ tốc độ kiểu cơ của xe máy có một nam châm được dây công tơ mét làm quay theo bánh xe. Nam châm quay bên trong một chiếc cốc bằng nhôm nhưng không chạm vào cốc. Cốc gắn với kim chỉ và một lò xo xoắn luôn kéo kim về số 0. Khi xe chạy, phát biểu nào sau đây đúng?

Cốc nhôm bị kéo quay ngược chiều quay của nam châm; xe chạy càng nhanh thì kim lệch càng ít.
Dòng điện cảm ứng trong cốc nhôm làm cốc bị kéo quay theo chiều quay của nam châm; xe chạy càng nhanh thì kim lệch càng nhiều.
Cốc nhôm bị kéo quay theo chiều quay của nam châm, nhưng kim luôn lệch một góc như nhau ở mọi tốc độ.
Cốc nhôm bị nhiễm từ như sắt nên bị nam châm hút và quay theo.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Nam châm quay làm từ thông qua từng phần của cốc nhôm biến thiên, trong cốc xuất hiện dòng điện cảm ứng. Theo định luật Lenz, tác dụng của dòng điện này chống lại chuyển động tương đối giữa nam châm và cốc.

  1. Để giảm chuyển động tương đối, cốc bị kéo quay theo chiều quay của nam châm. Lò xo xoắn giữ cốc lại, nên cốc chỉ quay một góc rồi dừng ở vị trí mà tác dụng của lò xo cân bằng với tác dụng kéo của dòng điện cảm ứng.
  2. Xe chạy nhanh hơn thì nam châm quay nhanh hơn, từ thông qua cốc biến thiên nhanh hơn, dòng điện cảm ứng mạnh hơn và kéo mạnh hơn, nên kim lệch nhiều hơn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dòng điện cảm ứng chống lại chuyển động tương đối, nên cốc bị kéo theo nam châm chứ không bị đẩy ngược lại. Nam châm quay nhanh hơn thì dòng điện cảm ứng mạnh hơn, kim lệch nhiều hơn.
  • C. Dòng điện cảm ứng tăng theo tốc độ biến thiên của từ thông, tức theo tốc độ quay của nam châm. Nếu góc lệch như nhau ở mọi tốc độ thì đồng hồ không chỉ được tốc độ.
  • D. Nhôm không phải chất sắt từ, nam châm gần như không hút được nhôm. Cốc quay theo là do dòng điện cảm ứng.

Công thức dùng: Định luật Lenz (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 11. Một học sinh đặt một cuộn dây phẳng gồm 500 vòng, mỗi vòng có diện tích 200 cm², nằm ngang trên mặt bàn và nối hai đầu cuộn dây với cảm biến điện áp. Ở đó, thành phần thẳng đứng của từ trường Trái Đất có độ lớn T. Học sinh lật ngược cuộn dây (quay nửa vòng quanh một trục nằm ngang) trong 0,20 s. Độ lớn suất điện động cảm ứng trung bình trong cuộn dây trong thời gian lật là

1,5 mV.
0,12 mV.
0,0060 mV.
3,0 mV.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Lật ngược cuộn dây thì các đường sức thẳng đứng xuyên qua cuộn dây theo chiều ngược lại so với pháp tuyến của nó: từ thông đổi dấu, độ biến thiên bằng hai lần từ thông ban đầu.

  1. Lúc đầu và lúc cuối, cuộn dây đều nằm ngang nên thành phần nằm ngang của từ trường không cho từ thông. Chỉ cần xét thành phần thẳng đứng.
  2. Lúc đầu Wb. Sau khi lật, pháp tuyến của cuộn dây quay ngược lại nên Wb.
  3. Wb, suất điện động trung bình V, tức 3,0 mV.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy như khi cuộn dây chỉ quay một phần tư vòng. Lật ngược thì từ thông đổi dấu nên độ biến thiên gấp đôi.
  • B. Nhân độ biến thiên từ thông với thời gian thay vì chia: V.
  • C. Quên nhân với số vòng V.

Công thức dùng: Từ thông (mở tab mới) · Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 12. Máy phát điện xoay chiều trên xe máy có rotor là nam châm vĩnh cửu gắn với trục động cơ, quay bên trong các cuộn dây đứng yên. Khi tốc độ quay của động cơ tăng gấp đôi thì suất điện động xoay chiều trong mỗi cuộn dây có

tần số tăng gấp đôi, giá trị cực đại không đổi.
tần số không đổi, giá trị cực đại tăng gấp đôi.
tần số và giá trị cực đại đều tăng gấp đôi.
tần số tăng gấp đôi, giá trị cực đại tăng gấp bốn.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Suất điện động có tần số bằng tần số quay và có giá trị cực đại tỉ lệ với tốc độ góc. Nam châm quay trong cuộn dây đứng yên hay cuộn dây quay trong nam châm đứng yên thì chuyển động tương đối như nhau.

  1. Nam châm quay nhanh gấp đôi thì từ thông qua mỗi cuộn dây lặp lại nhanh gấp đôi: chu kì giảm một nửa, tần số tăng gấp đôi.
  2. với không đổi; tăng gấp đôi nên tăng gấp đôi.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên rằng từ thông biến thiên nhanh hơn thì suất điện động lớn hơn: tỉ lệ với
  • B. Tần số của suất điện động bằng tần số quay của nam châm, quay nhanh gấp đôi thì tần số cũng gấp đôi.
  • D. tỉ lệ bậc nhất với không tỉ lệ với

Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)

Câu 13. Điện áp giữa hai cực của một máy phát điện xoay chiều nhỏ trong phòng thí nghiệm được ghi bằng cảm biến điện áp nối với máy tính. Đồ thị điện áp theo thời gian như hình bên. Biểu thức của ( tính bằng giây) là

12−12t (ms)u (V)O510152025
(V).
(V).
(V).
(V).
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Đọc trên đồ thị ba thứ: giá trị cực đại, chu kì, và trạng thái lúc (giá trị cùng chiều biến thiên) để suy ra pha ban đầu.

  1. Giá trị cực đại đọc trực tiếp: V.
  2. Từ đến ms đồ thị đi hết một dạng lặp lại, nên ms s và rad/s.
  3. Lúc và đang tăng. Với thì và đang tăng khi (khi đó
  4. Vậy (V).

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Với thì ngay sau âm và đang giảm, ngược với đồ thị.
  • C. Lấy nhầm khoảng 10 ms giữa hai lần liên tiếp làm chu kì. Khoảng đó chỉ là nửa chu kì.
  • D. 12 V trên đồ thị đã là giá trị cực đại. Nhân thêm là coi nhầm 12 V là giá trị hiệu dụng.

Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 14. Dòng điện xoay chiều hình sin là dòng điện có

cường độ biến thiên theo thời gian theo hàm sin hoặc côsin.
chiều không đổi, còn cường độ tăng giảm tuần hoàn theo thời gian.
cường độ không đổi, còn chiều đổi ngược lại sau mỗi khoảng thời gian bằng nhau.
cường độ và chiều đều không đổi theo thời gian.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Dòng điện xoay chiều hình sin có cường độ

  1. Cường độ dòng điện xoay chiều hình sin biến thiên điều hòa: Giá trị của đổi dấu theo thời gian, tức chiều dòng điện đổi liên tục, mỗi chu kì đổi chiều hai lần.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Dòng điện không đổi chiều thì không phải dòng điện xoay chiều. Đó là dòng điện một chiều có cường độ thay đổi.
  • C. Cường độ dòng điện xoay chiều hình sin biến thiên liên tục theo thời gian, không giữ một giá trị rồi đổi chiều đột ngột.
  • D. Đó là dòng điện không đổi, như dòng điện do pin hoặc acquy cung cấp.

Công thức dùng: Khung dây quay đều (máy phát điện) (mở tab mới)

Câu 15. Cầu dao chống giật (thiết bị chống dòng rò) có một lõi sắt hình vòng. Dây pha và dây trung tính cấp điện cho các thiết bị trong nhà cùng đi xuyên qua lõi sắt; trên lõi có quấn một cuộn dây nhỏ nối với bộ phận ngắt điện. Bình thường, dòng điện đi trong dây pha bằng dòng điện về trong dây trung tính. Khi có người chạm vào dây pha, một phần dòng điện đi qua người xuống đất và cầu dao ngắt điện. Cầu dao phát hiện được dòng rò vì

điện trở của mạch tăng lên khi có người chạm vào dây pha.
dòng điện trong dây pha tăng vọt làm lõi sắt nóng lên.
từ trường của dòng điện trong hai dây không còn triệt tiêu nhau, từ thông qua cuộn dây nhỏ biến thiên nên trong cuộn dây có suất điện động cảm ứng.
từ thông qua cuộn dây nhỏ đang biến thiên thì trở thành không đổi.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Hai dòng điện bằng nhau, ngược chiều, cùng đi qua một lõi sắt thì từ trường của chúng triệt tiêu nhau. Có dòng rò thì hai dòng điện lệch nhau, phần chênh lệch là dòng điện xoay chiều nên sinh ra từ thông biến thiên trong lõi.

  1. Bình thường, dòng điện đi trong dây pha và dòng điện về trong dây trung tính bằng nhau và ngược chiều, từ trường của chúng trong lõi sắt triệt tiêu nhau. Từ thông qua cuộn dây nhỏ bằng 0, cuộn dây không có suất điện động.
  2. Khi có dòng rò qua người, dòng điện về trong dây trung tính nhỏ hơn dòng điện đi trong dây pha. Hiệu của hai dòng điện này là dòng điện xoay chiều, sinh ra từ thông biến thiên qua cuộn dây nhỏ. Suất điện động cảm ứng trong cuộn dây làm bộ phận ngắt điện hoạt động.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Người chạm vào dây pha tạo thêm một đường cho dòng điện xuống đất, điện trở của mạch không hề tăng. Cầu dao cũng không đo điện trở.
  • B. Dòng điện qua người nhỏ hơn rất nhiều so với dòng điện qua các thiết bị, không làm dòng điện trong dây pha tăng vọt hay làm lõi sắt nóng lên. Cầu dao phản ứng với sự chênh lệch giữa hai dòng điện.
  • D. Ngược lại: bình thường từ thông qua cuộn dây nhỏ bằng 0; khi có dòng rò mới xuất hiện từ thông biến thiên.

Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 16. Một ổ cắm điện kéo dài có ghi 250 V, 10 A, trong đó 10 A là cường độ dòng điện hiệu dụng lớn nhất cho phép qua ổ. Người ta cắm vào ổ cùng lúc một ấm siêu tốc loại 220 V, 1500 W và một bàn là loại 220 V, 1100 W. Điện áp hiệu dụng của lưới điện là 220 V; coi hai thiết bị là điện trở thuần và hoạt động đúng định mức. Cường độ dòng điện hiệu dụng qua dây của ổ cắm và tình trạng của ổ là

8,4 A, ổ không bị quá tải.
6,8 A, ổ không bị quá tải.
16,7 A, ổ bị quá tải.
11,8 A, ổ bị quá tải.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Hai thiết bị mắc song song vào ổ nên công suất cộng lại. Với điện trở thuần, công suất tính bằng các giá trị hiệu dụng.

  1. Tổng công suất: W.
  2. Cường độ dòng điện hiệu dụng qua dây của ổ: A.
  3. Dòng điện 11,8 A lớn hơn 10 A cho phép nên ổ cắm bị quá tải, dây có thể nóng tới mức chảy vỏ cách điện. Con số 250 V trên ổ là điện áp lớn nhất cho phép, không dùng để tính dòng điện.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Chia cho điện áp cực đại V: A. Công suất của điện trở thuần bằng tích các giá trị hiệu dụng không dùng giá trị cực đại của điện áp.
  • B. Chỉ tính ấm siêu tốc: A. Bàn là cũng lấy điện qua ổ.
  • C. Nhân thêm A là giá trị cực đại của cường độ dòng điện. Định mức 10 A của ổ là giá trị hiệu dụng nên phải so với 11,8 A.

Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)

Câu 17. Theo thuyết điện từ Maxwell, điện trường xoáy do từ trường biến thiên sinh ra khác điện trường tĩnh của các điện tích đứng yên ở chỗ

đường sức của điện trường xoáy là những đường cong kín.
điện trường xoáy không tác dụng lực lên điện tích.
đường sức của điện trường xoáy đi ra từ điện tích dương và kết thúc ở điện tích âm.
điện trường xoáy chỉ tồn tại bên trong các dây dẫn kim loại.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Điện trường tĩnh có đường sức hở, bắt đầu và kết thúc ở điện tích. Điện trường xoáy có đường sức khép kín.

  1. Từ trường biến thiên sinh ra điện trường xoáy có đường sức là những đường cong kín bao quanh các đường sức từ. Chính điện trường này đẩy các electron trong dây dẫn kín chuyển động, tạo ra dòng điện cảm ứng.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Điện trường xoáy vẫn tác dụng lực lên điện tích; nhờ lực này mà có dòng điện cảm ứng trong mạch kín.
  • C. Đó là đặc điểm của điện trường tĩnh. Đường sức của điện trường xoáy khép kín, không có điểm đầu và điểm cuối.
  • D. Điện trường xoáy xuất hiện ở mọi nơi có từ trường biến thiên, kể cả trong chân không. Dây dẫn chỉ giúp phát hiện nó qua dòng điện cảm ứng.

Câu 18. Một trạm phát sóng điện thoại di động phát ra sóng điện từ. Phát biểu nào sau đây về sóng điện từ là sai?

Sóng điện từ truyền được trong chân không.
Sóng điện từ là sóng ngang.
Trong chân không, sóng điện từ có tần số càng lớn thì truyền càng nhanh.
Sóng điện từ mang năng lượng.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Mọi sóng điện từ truyền trong chân không với cùng tốc độ m/s, không phụ thuộc tần số.

  1. Tần số chỉ quyết định bước sóng: tần số càng lớn thì bước sóng càng ngắn, còn tốc độ trong chân không luôn bằng Vậy phát biểu C sai.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Phát biểu này đúng: sóng điện từ không cần môi trường vật chất, nhờ vậy ánh sáng Mặt Trời tới được Trái Đất.
  • B. Phát biểu này đúng: vectơ cường độ điện trường và vectơ cảm ứng từ luôn vuông góc với phương truyền sóng.
  • D. Phát biểu này đúng: điện thoại thu được tín hiệu là nhờ năng lượng của sóng truyền tới anten.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Để khảo sát lực từ, một nhóm học sinh gắn một đoạn dây dẫn thẳng vào cảm biến lực, đặt dây nằm ngang trong khe giữa các cặp nam châm giống hệt nhau, vuông góc với đường sức từ. Từ trường trong khe của mỗi cặp nam châm coi là đều. Cách (1): dùng một cặp nam châm, phần dây nằm trong từ trường dài 4,0 cm. Cách (2): đặt hai cặp nam châm sát nhau dọc theo dây, phần dây nằm trong từ trường dài 8,0 cm. Đồ thị bên cho biết độ lớn lực từ theo cường độ dòng điện ở hai cách đo.

1,02,03,061218243036I (A)F (mN)O(1)(2)
  • a) Ở mỗi cách đo, độ lớn lực từ tỉ lệ thuận với cường độ dòng điện.

    Đúng
  • b) Đường (2) dốc gấp đôi đường (1) vì cảm ứng từ trong khe ở cách (2) lớn gấp đôi ở cách (1).

    Sai
  • c) Cảm ứng từ trong khe của mỗi cặp nam châm xấp xỉ 0,15 T.

    Đúng
  • d) Đặt ba cặp nam châm sát nhau dọc theo dây (phần dây nằm trong từ trường dài 12 cm) và cho dòng điện 1,5 A chạy qua thì lực từ có độ lớn 81 mN.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Mỗi đồ thị là một đoạn thẳng đi qua gốc tọa độ: cường độ dòng điện tăng gấp đôi, gấp ba thì lực từ cũng tăng gấp đôi, gấp ba (6 mN, 12 mN, 18 mN ở cách 1).
  • b) Sai. Các cặp nam châm giống hệt nhau và đặt nối tiếp nhau dọc theo dây, nên cảm ứng từ trong khe vẫn như cũ. Đường (2) dốc gấp đôi vì phần dây nằm trong từ trường dài gấp đôi: tỉ lệ với
  • c) Đúng. Đọc trên đường (1): A thì mN. T. Đường (2) cho cùng kết quả: T.
  • d) Sai. Cảm ứng từ vẫn là 0,15 T, chỉ có chiều dài tăng: N, tức 27 mN. Con số 81 mN có được khi coi cả cảm ứng từ cũng tăng gấp ba.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới) · Cảm ứng từ và đơn vị (mở tab mới)

Câu 2. Ở một khu vui chơi, người ta lát thử loại gạch phát điện. Mỗi lần có người dẫm lên, viên gạch lún xuống và đẩy một nam châm vào sâu hơn trong lòng một cuộn dây 1000 vòng; khi nhấc chân, lò xo đẩy viên gạch và nam châm về chỗ cũ. Hai đầu cuộn dây nối với một tải coi như điện trở 50 Ω; bỏ qua điện trở của cuộn dây. Khi dẫm xuống, từ thông qua mỗi vòng dây tăng đều thêm Wb trong 0,10 s.

  • a) Khi dẫm xuống, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng vì từ thông qua cuộn dây biến thiên.

    Đúng
  • b) Khi nhấc chân và nam châm trở về chỗ cũ, dòng điện qua tải có cùng chiều với dòng điện lúc dẫm xuống.

    Sai
  • c) Khi người đứng yên trên viên gạch, dòng điện qua tải lớn nhất vì lúc đó từ thông qua cuộn dây lớn nhất.

    Sai
  • d) Trong một lần dẫm xuống, tải nhận được năng lượng điện 18 mJ.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng

  • a) Đúng. Nam châm dịch chuyển trong lòng cuộn dây làm từ thông qua mạch kín gồm cuộn dây và tải biến thiên, nên trong mạch có dòng điện cảm ứng.
  • b) Sai. Lúc dẫm xuống từ thông tăng, lúc nhấc chân từ thông giảm. Theo định luật Lenz, từ trường cảm ứng trong hai trường hợp ngược chiều nhau, nên dòng điện qua tải đổi chiều.
  • c) Sai. Đứng yên thì nam châm đứng yên. Từ thông tuy lớn nhất nhưng không biến thiên, nên suất điện động và dòng điện cảm ứng bằng 0.
  • d) Đúng. V, cường độ dòng điện A. Năng lượng điện tải nhận được: J, tức 18 mJ.

Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới) · Định luật Lenz (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)

Câu 3. Một trang trại dùng máy phát điện xoay chiều đặt ở trạm bơm để cấp điện cho khu chuồng trại ở xa. Đường dây gồm hai dây dẫn có tổng điện trở 0,50 Ω. Máy phát đưa lên đường dây công suất 11 kW với điện áp hiệu dụng 220 V; coi dòng điện luôn cùng pha với điện áp.

  • a) Điện năng hao phí trên đường dây chủ yếu do dòng điện tỏa nhiệt trên điện trở của dây.

    Đúng
  • b) Cường độ dòng điện hiệu dụng trên đường dây là 50 A.

    Đúng
  • c) Công suất hao phí trên đường dây lớn hơn một phần mười công suất mà máy phát đưa lên đường dây.

    Đúng
  • d) Nếu dùng máy biến áp nâng điện áp đưa lên đường dây lên 2200 V và giữ nguyên công suất truyền đi thì công suất hao phí trên đường dây giảm 10 lần.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Theo định luật Joule, dòng điện chạy qua dây dẫn có điện trở thì tỏa nhiệt, công suất hao phí
  • b) Đúng. A.
  • c) Đúng. W. Tỉ số tức khoảng 11% công suất truyền đi, lớn hơn một phần mười.
  • d) Sai. Theo điện áp tăng 10 lần thì hao phí giảm lần, chỉ còn W.

Công thức dùng: Hao phí trên đường dây (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới) · Định luật Joule (mở tab mới)

Câu 4. Dây đun của một bình nóng lạnh coi là điện trở thuần được mắc vào điện áp (V), tính bằng giây.

  • a) Tần số của dòng điện qua dây đun là 50 Hz.

    Đúng
  • b) Cường độ dòng điện hiệu dụng qua dây đun là 14,1 A.

    Sai
  • c) Trong mỗi giây, dòng điện qua dây đun đổi chiều 100 lần.

    Đúng
  • d) Nếu mỗi ngày bình đun 2,0 giờ thì trong 30 ngày, bình tiêu thụ điện năng 264 kWh.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. rad/s nên Hz.
  • b) Sai. Điện áp hiệu dụng V, nên A. Con số 14,1 A là cường độ cực đại A.
  • c) Đúng. Mỗi chu kì dòng điện đổi chiều hai lần. Trong 1 s có 50 chu kì nên dòng điện đổi chiều 100 lần.
  • d) Sai. W, tức 2,2 kW. Thời gian đun h, điện năng kWh. Con số 264 kWh có được khi dùng cường độ cực đại A để tính công suất.

Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới) · Năng lượng điện, công suất điện (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Trên làn thu phí không dừng, đầu đọc gắn trên khung cao trao đổi tín hiệu với thẻ dán trên kính xe bằng sóng điện từ có tần số 920 MHz. Bước sóng của sóng này trong không khí là bao nhiêu xentimét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 33 cm

Mấu chốt. Bước sóng là quãng đường sóng truyền được trong một chu kì:

  1. Đổi tần số: MHz Hz.
  2. m, tức khoảng 33 cm.

Tự soát. Sóng có tần số 1 GHz thì bước sóng là 30 cm. Tần số 920 MHz nhỏ hơn 1 GHz một chút nên bước sóng dài hơn 30 cm một chút, 33 cm là hợp lí.

Bẫy hay gặp. Quên đổi MHz ra Hz: m, dài hơn 300 km, vô lí với một chiếc thẻ dán trên kính xe.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 2. Một máy sấy tóc loại 220 V, 1200 W được cắm vào ổ điện trong nhà và hoạt động đúng định mức. Giá trị cực đại của điện áp giữa hai cực ổ cắm là bao nhiêu vôn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 311 V

Mấu chốt. Số 220 V ghi trên thiết bị là điện áp hiệu dụng. Giá trị cực đại lớn hơn giá trị hiệu dụng lần.

  1. Máy hoạt động đúng định mức nên điện áp hiệu dụng của ổ cắm là V.
  2. V.

Tự soát. nên lớn hơn khoảng 41%: V, khớp với 311 V.

Bẫy hay gặp. Chia cho thay vì nhân được V, nhỏ hơn cả giá trị hiệu dụng là vô lí. Công suất 1200 W không cần dùng.

Công thức dùng: Giá trị hiệu dụng (mở tab mới)

Câu 3. Cảm biến nhịp đạp của một xe đạp thể thao gồm một nam châm nhỏ gắn trên đùi đĩa và một cuộn dây 500 vòng gắn trên khung xe. Mỗi lần nam châm đi tới gần cuộn dây, từ thông qua mỗi vòng dây tăng đều từ 0 lên Wb trong 4,0 ms. Độ lớn suất điện động cảm ứng trong cuộn dây trong khoảng thời gian đó là bao nhiêu vôn (làm tròn kết quả đến hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 0,25 V

Mấu chốt. Định luật Faraday: với là từ thông qua cả cuộn dây, bằng lần từ thông qua mỗi vòng.

  1. Độ biến thiên từ thông qua cả cuộn dây: Wb.
  2. ms s, nên V.

Tự soát. Tính cho một vòng: V. Cuộn dây gồm 500 vòng nối tiếp nhau nên suất điện động gấp 500 lần, được 0,25 V.

Bẫy hay gặp. Quên nhân với số vòng được V, làm tròn thành 0,00. Quên đổi ms ra s thì được V.

Công thức dùng: Suất điện động cảm ứng (Faraday) (mở tab mới)

Câu 4. Đồng hồ đo điện kiểu kim của thợ điện có một khung dây 200 vòng quay được giữa hai cực của một nam châm. Mỗi cạnh của khung song song với trục quay dài 2,0 cm và luôn vuông góc với các đường sức từ; cảm ứng từ tại chỗ có cạnh khung là 0,25 T. Khi dòng điện qua khung là 2,0 mA, lực từ tác dụng lên một cạnh của khung (gồm 200 đoạn dây) có độ lớn bao nhiêu milinewton (làm tròn kết quả đến hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 2,0 mN

Mấu chốt. Mỗi cạnh của khung gồm 200 đoạn dây giống nhau, có cùng dòng điện nên chịu lực từ cùng chiều. Lực lên cả cạnh bằng 200 lần lực lên một đoạn.

  1. Lực từ lên một đoạn dây: N.
  2. Lực từ lên cả cạnh: N, tức 2,0 mN.

Tự soát. Soát đơn vị: tesla nhân ampe nhân mét ra newton. Tính gộp một lần: N, cùng kết quả.

Bẫy hay gặp. Quên nhân với số vòng được 0,010 mN. Quên đổi mA ra A được 2000 mN, quá lớn so với một khung dây nhỏ chỉ được giữ bằng lò xo xoắn mảnh.

Công thức dùng: Lực từ lên đoạn dây dẫn (mở tab mới)

Câu 5. Một đoàn tàu chạy thẳng đều trên đoạn đường sắt nằm ngang với tốc độ 72 km/h. Mỗi trục bánh xe bằng thép cùng hai bánh xe gắn ở hai đầu trục tạo thành một thanh dẫn điện nằm ngang, vuông góc với đường ray, dài 1,0 m tính giữa hai chỗ bánh xe tì lên ray. Ở nơi tàu chạy, từ trường Trái Đất có thành phần thẳng đứng T và thành phần nằm ngang T. Độ lớn suất điện động cảm ứng giữa hai bánh xe trên cùng một trục là bao nhiêu milivôn (làm tròn kết quả đến hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 0,6 mV

Mấu chốt. Thanh dẫn chuyển động cắt các đường sức từ thì có suất điện động Trục bánh xe nằm ngang và chuyển động theo phương ngang nên chỉ cắt các đường sức của thành phần thẳng đứng.

  1. Đổi tốc độ: km/h m/s.
  2. Trục bánh xe nằm ngang, chuyển động theo phương ngang nên quét một mặt nằm ngang. Các đường sức nằm ngang không xuyên qua mặt này, nên thành phần nằm ngang của từ trường không gây ra suất điện động.
  3. Thành phần thẳng đứng vuông góc với cả trục lẫn vận tốc: V, tức 0,60 mV, làm tròn thành 0,6 mV.

Tự soát. Từ trường Trái Đất chỉ cỡ T nên dù tàu chạy nhanh, suất điện động chỉ cỡ phần mười milivôn. Kết quả nhỏ như vậy là hợp lí.

Bẫy hay gặp. Dùng thành phần nằm ngang được 0,8 mV; dùng cảm ứng từ toàn phần T được 1,0 mV. Quên đổi km/h ra m/s thì được khoảng 2,2 mV.

Công thức dùng: Thanh dẫn chuyển động trong từ trường (mở tab mới)

Câu 6. Một máy hàn hồ quang dùng máy biến áp hạ áp coi là lí tưởng. Cuộn sơ cấp có 440 vòng, nối với điện áp xoay chiều có giá trị hiệu dụng 220 V; cuộn thứ cấp có 48 vòng, nối với que hàn và vật cần hàn. Khi hàn, coi mạch thứ cấp như một điện trở 0,20 Ω. Cường độ dòng điện hiệu dụng trong cuộn sơ cấp là bao nhiêu ampe (làm tròn kết quả đến hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 13,1 A

Mấu chốt. Tính lần lượt: điện áp thứ cấp từ tỉ số vòng dây, dòng điện thứ cấp từ điện trở của mạch thứ cấp, rồi dòng điện sơ cấp từ tỉ số vòng dây của máy lí tưởng.

  1. V.
  2. A.
  3. A.

Tự soát. Máy lí tưởng nên công suất hai bên bằng nhau: W và W. Máy hạ áp thì dòng điện sơ cấp nhỏ hơn dòng điện thứ cấp, đúng như kết quả.

Bẫy hay gặp. Đảo tỉ số vòng dây khi tính dòng điện: A, lớn hơn cả dòng điện hàn, vô lí với máy hạ áp. Lấy A cũng sai vì điện trở 0,20 Ω nằm ở mạch thứ cấp.

Công thức dùng: Máy biến áp lí tưởng (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.