MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra giữa học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 12
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1213
Cho biết: nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/(kg.K), của nước đá là 2100 J/(kg.K); nhiệt nóng chảy riêng của nước đá là J/kg; nhiệt hóa hơi riêng của nước ở 100 °C là J/kg.
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Một thanh nhôm được nung nóng từ 20 °C lên 200 °C, vẫn ở thể rắn. So với lúc ở 20 °C, các nguyên tử nhôm trong thanh
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Ở thể rắn, các nguyên tử dao động quanh những vị trí cân bằng xác định. Nhiệt độ càng cao thì chuyển động nhiệt của chúng càng mạnh.
- Nhôm nóng chảy ở khoảng 660 °C, nên ở 200 °C thanh vẫn là chất rắn: mỗi nguyên tử vẫn dao động quanh một vị trí cân bằng cố định trong mạng tinh thể.
- Nhiệt độ tăng thì chuyển động nhiệt mạnh lên: các nguyên tử dao động nhanh hơn, với biên độ lớn hơn.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nguyên tử chỉ rời khỏi vị trí cân bằng cố định khi chất nóng chảy. Chuyển động tự do như phân tử khí là đặc điểm của thể khí.
- B. Kích thước nguyên tử không đổi. Thanh nở ra vì các nguyên tử dao động mạnh hơn nên khoảng cách trung bình giữa chúng tăng.
- D. Ngược lại, nhiệt độ càng cao thì chuyển động nhiệt của các nguyên tử càng mạnh.
Câu 2. Nồi cơm điện có một bộ cảm biến nhiệt áp sát đáy nồi: khi đáy nồi nóng quá khoảng 103 °C thì nồi tự chuyển từ chế độ nấu sang chế độ ủ. Suốt thời gian đáy nồi còn nước, nồi không tự chuyển chế độ, dù mâm nhiệt vẫn cấp nhiệt với công suất không đổi. Lí do là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Chất lỏng đang sôi giữ nhiệt độ không đổi: nhiệt nhận thêm chỉ dùng để hóa hơi. Đáy nồi chỉ nóng quá nhiệt độ sôi khi không còn nước lỏng nhận nhiệt theo cách đó.
- Ở áp suất khí quyển, nước sôi ở khoảng 100 °C. Trong lúc sôi, nhiệt từ mâm nhiệt dùng để hóa hơi nước, nhiệt độ của nước và của đáy nồi tiếp xúc với nước giữ ở khoảng 100 °C.
- Khi lớp nước ở đáy nồi đã cạn, nhiệt không còn được dùng để hóa hơi nên đáy nồi nóng lên nhanh, vượt 103 °C, và nồi chuyển sang chế độ ủ.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Nhiệt dung riêng lớn chỉ làm nước nóng lên chậm. Nước dừng ở khoảng 100 °C vì đang sôi; nhiệt nhận thêm dùng để hóa hơi chứ không phải vì nhiệt dung riêng.
- C. Công suất mâm nhiệt không đổi suốt lúc nấu. Đáy nồi nóng vọt lên vì nhiệt không còn được nước hấp thụ để hóa hơi.
- D. Gạo chín nhờ nước nóng khoảng 100 °C, không có chuyện gạo giữ hết nhiệt rồi mới nhả ra. Đáy nồi chỉ vượt 100 °C khi lớp nước sát đáy đã cạn.
Câu 3. Một bình thép kín chứa khí nén được chở trên thùng một xe tải. Xe tăng tốc từ 30 km/h lên 60 km/h trên đường bằng; trong thời gian đó, nhiệt độ của khí trong bình không đổi. Nội năng của lượng khí trong bình
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Nội năng là tổng động năng và thế năng của các phân tử do chuyển động nhiệt và tương tác giữa chúng. Chuyển động có hướng của cả vật thuộc về cơ năng, không tính vào nội năng.
- Bình kín và cứng nên thể tích khí không đổi, nhiệt độ khí cũng không đổi. Nội năng phụ thuộc nhiệt độ và thể tích nên không đổi.
- Phần năng lượng tăng thêm khi xe tăng tốc là động năng của cả bình khí, tức cơ năng, do động cơ xe cung cấp.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Vận tốc chung của cả khối khí là chuyển động có hướng của cả vật. Nội năng chỉ tính chuyển động hỗn loạn của phân tử so với khối khí, phần này không đổi khi nhiệt độ không đổi.
- B. Động năng của cả bình khí là cơ năng, không phải nội năng.
- C. Xe chạy nhờ động cơ, khí trong bình không tham gia. Nhiệt độ và thể tích của khí không đổi thì nội năng không đổi.
Câu 4. Xét 1,0 kg nước ở 0 °C và 1,0 kg nước đá ở 0 °C, cùng ở áp suất khí quyển. Phát biểu nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Cùng nhiệt độ thì động năng trung bình của phân tử như nhau, nhưng nội năng còn gồm thế năng tương tác. Đi từ nước đá sang nước ở 0 °C phải cung cấp nhiệt nóng chảy, phần năng lượng này nằm lại trong khối nước.
- Làm 1,0 kg nước đá ở 0 °C tan hết cần J.
- Khi tan, thể tích giảm từ khoảng 1,09 lít xuống 1,00 lít. Khí quyển thực hiện lên khối nước một công chỉ cỡ J, rất nhỏ so với
- Theo định luật I: J. Vậy nước ở 0 °C có nội năng lớn hơn nước đá ở 0 °C khoảng J, phần chênh này là thế năng tương tác giữa các phân tử.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cùng nhiệt độ chỉ cho cùng động năng trung bình của phân tử. Thế năng tương tác của hai khối khác nhau: muốn nước đá thành nước phải cung cấp nhiệt nóng chảy.
- C. Nước đá có thể tích lớn hơn, nhưng nước phải tỏa ra J mới đông đặc thành nước đá, nên nội năng của nước đá nhỏ hơn.
- D. 4200 J là nhiệt lượng làm 1,0 kg nước nóng thêm 1 K: nhầm nhiệt dung riêng với nhiệt nóng chảy riêng.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 5. Mang một quả bóng bay từ phòng máy lạnh ra ngoài nắng, khí trong bóng nóng lên và bóng phồng to thêm. Trong một khoảng thời gian, khí trong bóng nhận nhiệt lượng 50 J và nội năng của nó tăng 36 J. Trong khoảng thời gian đó, khí trong bóng
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Biết và thì rút từ định luật I, rồi đọc dấu của
- Khí nhận nhiệt: J. Nội năng tăng: J.
- J. nên khí sinh công 14 J: khí nở ra, đẩy vỏ bóng và không khí xung quanh.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đúng độ lớn nhưng sai dấu. J nghĩa là khí sinh công, đúng với việc bóng phồng ra.
- C. Cộng 50 với 36. Nhiệt lượng nhận vào chỉ chia thành hai phần: phần làm tăng nội năng và phần khí sinh công.
- D. Vừa cộng hai số vừa nhầm dấu. Khí nở ra thì sinh công chứ không nhận công.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 6. Một cảm biến trên xe tự hành thăm dò Sao Hỏa ghi được nhiệt độ không khí thấp nhất trong một ngày là 183 K và cao nhất là 268 K. Theo thang Celsius, nhiệt độ thấp nhất trong ngày đó và độ chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất và thấp nhất lần lượt là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Đổi một nhiệt độ thì trừ 273. Đổi một độ chênh lệch thì giữ nguyên con số, vì 1 K bằng 1 °C.
- Nhiệt độ thấp nhất: °C.
- Độ chênh lệch: K, cũng là 85 °C. Soát lại: nhiệt độ cao nhất là °C, và °C.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Tính sai dấu. Nhiệt độ dưới 273 K thì âm theo thang Celsius.
- C. Cộng 273 thay vì trừ. Đổi từ kelvin sang độ C thì
- D. Trừ 273 cả vào độ chênh lệch. Độ chênh lệch trên hai thang bằng nhau, đổi mốc không làm nó thay đổi.
Công thức dùng: Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 7. Đặt một chảo gang khối lượng 1,5 kg và một chảo nhôm khối lượng 0,60 kg lên hai bếp hồng ngoại giống nhau, cùng công suất; ban đầu hai chảo cùng nhiệt độ. Nhiệt dung riêng của gang là 460 J/(kg.K), của nhôm là 880 J/(kg.K). Coi toàn bộ nhiệt do bếp cung cấp truyền cho chảo, bỏ qua nhiệt tỏa ra môi trường. Sau cùng một khoảng thời gian đun, tỉ số giữa độ tăng nhiệt độ của chảo nhôm và độ tăng nhiệt độ của chảo gang là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Cùng nhiệt lượng thì độ tăng nhiệt độ tỉ lệ nghịch với nhiệt dung của cả chảo, phải tính cả khối lượng lẫn nhiệt dung riêng.
- Nhiệt dung của chảo gang: J/K; của chảo nhôm: J/K.
- như nhau nên Chảo nhôm nhẹ hơn nhiều nên nóng nhanh hơn, dù nhôm có nhiệt dung riêng lớn hơn gang.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chỉ so nhiệt dung riêng, quên rằng hai chảo khác khối lượng.
- B. Chỉ so khối lượng, quên nhiệt dung riêng.
- D. Đảo tỉ số: là tỉ số độ tăng nhiệt độ của chảo gang so với chảo nhôm.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt dung của một vật (mở tab mới)
Câu 8. Lò sưởi tích nhiệt có một khoang chứa vật liệu tích nhiệt, thể tích khoang cố định. Ban đêm, dây điện trở nung nóng vật liệu; ban ngày, vật liệu nguội dần, tỏa nhiệt sưởi ấm phòng. Bảng sau cho khối lượng riêng và nhiệt dung riêng của bốn vật liệu. Đổ đầy khoang bằng vật liệu nào thì khoang tích được nhiều nhiệt nhất khi vật liệu nóng thêm cùng một số độ?
| Vật liệu | Gang | Gạch chịu lửa | Bê tông | Gạch đất nung |
|---|---|---|---|---|
| (kg/m³) | 7200 | 3000 | 2400 | 1800 |
| (J/(kg.K)) | 500 | 1050 | 880 | 840 |
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Khoang có thể tích cố định, nên phải so nhiệt lượng tích được trên mỗi mét khối, tức tích chứ không so riêng
- Khối lượng vật liệu trong khoang nên Cùng và vật liệu có tích lớn nhất tích được nhiều nhiệt nhất.
- Tích của gang, gạch chịu lửa, bê tông, gạch đất nung lần lượt là J/(m³.K).
- Gang lớn nhất. Ví dụ khoang 0,040 m³ đầy gang, nóng thêm 300 K, tích được J, tức khoảng 12 kWh.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chọn theo nhiệt dung riêng lớn nhất là so cùng khối lượng. Cùng thể tích, gang nặng gấp 2,4 lần gạch chịu lửa nên tích nhiều nhiệt hơn: so với J/(m³.K).
- B. Bê tông chỉ có J/(m³.K), kém gang khoảng 40%.
- C. Gạch đất nung vừa nhẹ vừa có nhiệt dung riêng nhỏ, J/(m³.K), thấp nhất trong bảng.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới)
Câu 9. Bộ pin của một ô tô điện có khối lượng 400 kg, nhiệt dung riêng trung bình 1000 J/(kg.K). Khi sạc nhanh với công suất 120 kW, có 4,0% điện năng sạc vào biến thành nhiệt trong pin; cùng lúc đó, hệ thống làm mát lấy nhiệt ra khỏi pin với công suất 3,0 kW. Coi nhiệt độ của pin luôn đồng đều. Sau 20 phút sạc, nhiệt độ của pin tăng thêm
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Nhiệt độ pin tăng theo phần nhiệt còn đọng lại trong pin: nhiệt sinh ra trừ đi nhiệt hệ thống làm mát lấy đi.
- Công suất tỏa nhiệt trong pin: kW. Phần nhiệt đọng lại mỗi giây ứng với kW.
- Trong 20 phút s: J.
- °C.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Quên phần nhiệt hệ thống làm mát lấy đi: °C.
- C. Cộng công suất làm mát vào thay vì trừ, như thể hệ thống làm mát cũng đưa nhiệt vào pin.
- D. Để thời gian là 20 mà không đổi phút ra giây.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 10 và Câu 11. Một bình cách nhiệt chứa 1,0 kg hỗn hợp nước và nước đá đang cân bằng nhiệt. Nhúng vào bình một dây đun điện có công suất không đổi và khuấy đều liên tục. Đồ thị bên cho nhiệt độ của hỗn hợp theo thời gian đun Bỏ qua nhiệt dung của bình và của dây đun, bỏ qua nhiệt trao đổi với môi trường.
Câu 10. Công suất của dây đun là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Đề không cho công suất, nhưng đoạn đồ thị đi lên cho biết nó: lúc đó đá đã tan hết, cả 1,0 kg là nước lỏng nhận nhiệt và nóng lên đều.
- Từ phút thứ 4 đến phút thứ 9, tức phút s, 1,0 kg nước nóng từ 0 °C lên 20 °C.
- nên W.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy nhầm 4 phút của đoạn nằm ngang làm thời gian nước nóng lên 20 °C.
- B. Lấy cả 9 phút, trong khi 4 phút đầu nhiệt dùng để làm tan đá, nhiệt độ không tăng.
- D. Dùng nhiệt dung riêng của nước đá, trong khi lúc nhiệt độ tăng, trong bình chỉ còn nước lỏng.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Đun bằng điện (mở tab mới)
Câu 11. Khối lượng nước đá có trong bình lúc bắt đầu đun là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Đoạn nằm ngang là lúc đá đang tan ở 0 °C: toàn bộ nhiệt dây đun cấp trong 4 phút đầu dùng để làm tan đá.
- Công suất dây đun tính từ đoạn đi lên của đồ thị (câu trước): W.
- Nhiệt cấp trong 4 phút s: J.
- kg. Lúc đầu trong bình có khoảng 0,20 kg đá và 0,80 kg nước.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy cả 9 phút đun để tính nhiệt làm tan đá.
- C. 0,80 kg là khối lượng nước lỏng có sẵn trong bình, không phải khối lượng đá.
- D. Lấy nhầm 5 phút của đoạn đi lên làm thời gian đá tan.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Đun bằng điện (mở tab mới)
Câu 12. Một tấm ốp tường chứa vật liệu chuyển pha giúp ổn định nhiệt độ trong phòng: ban ngày vật liệu nóng chảy, hấp thụ nhiệt; ban đêm nó đông đặc, tỏa nhiệt. Trên nhãn ghi: nhiệt độ nóng chảy 26 °C; nhiệt nóng chảy riêng 180 kJ/kg. Con số 180 kJ/kg cho biết
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Nhiệt nóng chảy riêng là nhiệt lượng cần cung cấp cho 1 kg chất ở nhiệt độ nóng chảy để nó chuyển hoàn toàn sang thể lỏng. Khi đông đặc, chất tỏa ra đúng nhiệt lượng đó.
- Từ với kg: kJ. Trong lúc nóng chảy hay đông đặc, nhiệt độ của vật liệu giữ ở 26 °C, nhờ vậy tấm ốp giữ cho phòng không nóng lên hay lạnh đi quá nhanh.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đó là ý nghĩa của nhiệt dung riêng, đơn vị J/(kg.K), không phải nhiệt nóng chảy riêng, đơn vị J/kg.
- B. Vật không "chứa" nhiệt lượng. Nhiệt lượng là phần năng lượng truyền đi trong một quá trình, ở đây là quá trình nóng chảy.
- C. Làm vật liệu nóng lên mà chưa chuyển thể thì nhiệt lượng tính bằng phụ thuộc nhiệt dung riêng.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
Câu 13. Cuối mùa đông ở một vùng gần cực, mặt hồ phủ một lớp băng dày 50 cm, ở 0 °C. Lớp băng hấp thụ năng lượng ánh sáng Mặt Trời với công suất trung bình 60 W trên mỗi mét vuông mặt băng (đã tính trung bình cho cả ngày lẫn đêm), toàn bộ dùng để làm tan băng. Khối lượng riêng của băng là 920 kg/m³. Thời gian để lớp băng tan hết xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Tính cho 1 m² mặt băng: khối lượng băng trên mỗi mét vuông, nhiệt cần để làm tan khối lượng đó, rồi chia cho công suất hấp thụ trên mỗi mét vuông.
- Trên 1 m² có cột băng thể tích m³, khối lượng kg.
- Nhiệt cần: J.
- Thời gian: s. Chia cho 86 400 s mỗi ngày được khoảng 30 ngày.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Coi 60 W chỉ có trong 12 giờ ban ngày, trong khi đề đã cho công suất trung bình cả ngày lẫn đêm.
- C. Dùng khối lượng riêng của nước, 1000 kg/m³, thay cho của băng.
- D. Để độ dày là 50 mà không đổi xentimét ra mét.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 14 và Câu 16. Nồi hấp tiệt trùng ở bệnh viện diệt vi khuẩn trên dụng cụ y tế bằng hơi nước nóng 121 °C. Nồi được đóng kín; khi hoạt động, trong nồi có cả nước và hơi nước cùng ở 121 °C, áp suất trong nồi khoảng gấp đôi áp suất khí quyển. Nhiệt hóa hơi riêng của nước ở 121 °C là J/kg.
Câu 14. Nước trong nồi hấp sôi ở 121 °C chứ không phải ở 100 °C là vì
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Nhiệt độ sôi của chất lỏng phụ thuộc áp suất chất khí trên mặt chất lỏng. 100 °C chỉ là nhiệt độ sôi của nước ở áp suất khí quyển tiêu chuẩn.
- Nồi kín nên hơi nước sinh ra không thoát ra ngoài được, áp suất trên mặt nước tăng tới khoảng gấp đôi áp suất khí quyển. Ở áp suất đó, nước sôi ở khoảng 121 °C, nóng hơn hẳn nước sôi trong nồi thường nên diệt vi khuẩn hiệu quả hơn.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cấp nhiệt nhanh hơn chỉ làm nước hóa hơi nhanh hơn. Ở áp suất khí quyển, nước đang sôi vẫn chỉ ở khoảng 100 °C dù bếp mạnh đến đâu.
- B. Một lượng nhỏ chất hòa tan làm nhiệt độ sôi thay đổi không đáng kể, không thể nâng thêm hơn 20 °C.
- D. Đề cho nước và hơi nước trong nồi cùng ở 121 °C, tức chính nước đang sôi ở 121 °C. Điều đó chỉ xảy ra khi nhiệt độ sôi đã tăng lên.
Câu 15. Đặt vào nồi một khay dụng cụ bằng thép không gỉ có tổng khối lượng 3,0 kg, ban đầu ở 25 °C. Hơi nước ngưng tụ trên dụng cụ, nhường nhiệt cho dụng cụ cho tới khi dụng cụ nóng tới 121 °C; nước ngưng tụ chảy xuống đáy nồi, vẫn ở 121 °C. Nhiệt dung riêng của thép không gỉ là 500 J/(kg.K). Khối lượng hơi nước đã ngưng tụ trên khay dụng cụ là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Hơi ngưng tụ ở 121 °C và nước ngưng tụ cũng rời đi ở 121 °C, nên mỗi kilôgam hơi chỉ nhường cho dụng cụ đúng nhiệt hóa hơi riêng ở 121 °C.
- Dụng cụ thu: J.
- Hơi tỏa khi ngưng tụ: suy ra kg g.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy độ tăng nhiệt độ là 121 °C, quên dụng cụ bắt đầu từ 25 °C.
- C. Quên nhân với khối lượng 3,0 kg của khay dụng cụ.
- D. Cộng thêm nhiệt do nước ngưng tụ nguội về 25 °C, trong khi đề cho nước ngưng tụ chảy đi ở 121 °C.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới) · Cân bằng nhiệt (mở tab mới)
Câu 16. Cuối chu trình, bếp đã tắt, người ta mở van cho áp suất trong nồi giảm nhanh về áp suất khí quyển. Lớp nước ở đáy nồi đang ở 121 °C sôi bùng lên, rồi ngừng sôi khi đã nguội còn 100 °C. Coi nhiệt để làm phần nước hóa hơi lấy hết từ sự nguội của cả lớp nước từ 121 °C xuống 100 °C, và phần đó hóa hơi ở 100 °C. Khối lượng nước đã hóa hơi chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm khối lượng lớp nước lúc mở van?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Mở van thì nhiệt độ sôi tụt về 100 °C, nên lớp nước 121 °C đang nóng hơn nhiệt độ sôi. Phần nhiệt dư của cả lớp nước, ứng với 21 °C, chuyển thành nhiệt hóa hơi của một phần nhỏ nước.
- Gọi là khối lượng lớp nước, là phần hóa hơi. Nhiệt tỏa ra khi cả lớp nước nguội 21 °C bằng nhiệt hóa hơi:
- Phần nước hóa hơi ở 100 °C nên dùng nhiệt hóa hơi riêng ở 100 °C: tức khoảng 3,9%.
Vì sao các phương án khác sai
- A. 96% là phần nước còn lại ở thể lỏng, không phải phần đã hóa hơi.
- B. Dùng nhầm nhiệt nóng chảy riêng của nước đá, J/kg, thay cho nhiệt hóa hơi riêng.
- C. Dùng nhiệt độ tuyệt đối 394 K thay cho độ giảm nhiệt độ 21 K.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
Câu 17. Một trận mưa lớn kéo dài 3,0 giờ trên một vùng rộng 200 km², lượng mưa đo được là 60 mm, nghĩa là nếu không thấm và không chảy đi, nước mưa sẽ phủ khắp vùng thành một lớp dày 60 mm. Coi toàn bộ nước mưa do hơi nước trong mây ngưng tụ thành. Nhiệt hóa hơi riêng của nước ở nhiệt độ trong mây là J/kg, khối lượng riêng của nước là 1000 kg/m³. Công suất tỏa nhiệt trung bình của sự ngưng tụ trong trận mưa này là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Đổi diện tích và độ dày lớp nước ra mét để có thể tích, rồi khối lượng nước, nhiệt tỏa ra khi ngưng tụ, cuối cùng chia cho thời gian tính bằng giây.
- km² m², lớp nước dày 0,060 m nên m³ và kg.
- Nhiệt tỏa ra khi ngưng tụ: J.
- W, gấp khoảng 2800 lần công suất của một nhà máy điện 1000 MW.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đổi 3,0 giờ ra giây mà chỉ nhân với 60, được 180 s.
- B. Lấy 1 km² m². Thực ra 1 km m nên 1 km² m².
- D. Đó là nhiệt lượng tỏa ra trong cả trận mưa, tính bằng jun, chưa chia cho thời gian.
Công thức dùng: Nhiệt hóa hơi (mở tab mới) · Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
Câu 18. Để làm lạnh nhanh 0,20 kg trà vừa pha đã nguội còn 40 °C, có thể thả vào đó 50 g đá viên hoặc 50 g viên làm lạnh bằng thép không gỉ, cả hai lấy từ ngăn đá ở °C. Viên thép có ưu điểm là không làm loãng trà. Nhiệt dung riêng của trà coi như của nước, của thép không gỉ là 500 J/(kg.K). Bỏ qua nhiệt trao đổi với cốc và môi trường. Khi cân bằng nhiệt, nhiệt độ của cốc trà dùng đá viên thấp hơn nhiệt độ của cốc trà dùng viên thép khoảng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Với đá, phải kiểm tra trước xem đá có tan hết không. Đá ngoài phần nhiệt để nóng lên còn nhận thêm nhiệt nóng chảy rất lớn; viên thép thì chỉ nóng lên.
- Trà nguội về 0 °C tỏa tối đa J. Đá cần J để nóng lên 0 °C và tan hết. Vì nên đá tan hết.
- Cốc dùng đá: suy ra °C.
- Cốc dùng thép: suy ra °C.
- Chênh lệch: °C. Viên thép chỉ làm trà nguội khoảng 1,7 °C, còn đá làm trà nguội gần 26 °C.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Quên phần nước do đá tan ra cũng phải nóng lên từ 0 °C tới bỏ số hạng sẽ được °C.
- C. 14 °C là nhiệt độ của cốc trà dùng đá, chưa trừ để ra độ chênh lệch.
- D. Bỏ qua sự nóng chảy, coi đá như vật rắn chỉ nóng lên với nhiệt dung riêng 2100 J/(kg.K): được °C.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Để đo nhiệt dung riêng của nước làm mát động cơ ô tô (dung dịch nước pha ethylene glycol), một nhóm học sinh dùng nhiệt lượng kế có sẵn dây đun điện và đo điện năng cấp cho dây đun bằng joulemeter. Lần 1, cho vào cốc 0,10 kg dung dịch; lần 2, thay bằng 0,30 kg dung dịch. Hai lần dùng cùng một bộ nhiệt lượng kế gồm cốc, que khuấy và dây đun; trước mỗi lần đo, cả bộ và dung dịch đều ở nhiệt độ phòng. Nhóm vừa khuấy vừa ghi điện năng theo độ tăng nhiệt độ của dung dịch, được hai đường trên đồ thị bên. Coi điện năng chỉ làm nóng dung dịch và bộ nhiệt lượng kế, bỏ qua nhiệt trao đổi với môi trường.
a) Trong mỗi lần đo, điện năng tỉ lệ thuận với độ tăng nhiệt độ của dung dịch.
Đúngb) Nếu coi toàn bộ điện năng chỉ làm nóng dung dịch thì số liệu lần 1 cho nhiệt dung riêng của dung dịch nhỏ hơn giá trị thật.
Saic) Kết hợp hai lần đo, nhiệt dung riêng của dung dịch là 3500 J/(kg.K).
Đúngd) Nhiệt dung của bộ nhiệt lượng kế (cốc, que khuấy và dây đun) là 450 J/K.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Mỗi đường là một đoạn thẳng đi qua gốc tọa độ. Điều này khớp với trong đó là nhiệt dung của bộ nhiệt lượng kế và không đổi trong mỗi lần đo.
- b) Sai. Điện năng làm nóng cả dung dịch lẫn bộ nhiệt lượng kế. Gán hết cho dung dịch là phóng đại phần nhiệt dung dịch nhận, nên tính ra lớn hơn giá trị thật: lần 1 cho J/(kg.K), trong khi giá trị thật là 3500 J/(kg.K) (ý c).
- c) Đúng. Bộ nhiệt lượng kế như nhau ở hai lần, nên ở cùng phần điện năng chênh lệch chỉ do 0,20 kg dung dịch thêm vào: Tại °C: J/(kg.K).
- d) Sai. 450 J/K là độ dốc của đường lần 1, tức nhiệt dung của cả dung dịch lẫn bộ nhiệt lượng kế. Trừ phần dung dịch: J/K. Soát bằng lần 2: J/K, khớp.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt dung của một vật (mở tab mới)
Câu 2. Một quạt làm mát bằng hơi nước (quạt điều hòa) hút không khí khô, nóng ở 36 °C qua một tấm làm mát luôn được thấm ướt bằng nước từ bình chứa (hình bên). Một phần nước trên tấm bay hơi, không khí ra khỏi quạt có nhiệt độ 28 °C. Khi quạt chạy ổn định, mỗi giờ bình chứa mất 2,4 lít nước do bay hơi, nhiệt độ của nước trên tấm không đổi. Nhiệt hóa hơi riêng của nước ở nhiệt độ này là J/kg; khối lượng riêng của nước là 1,0 kg/lít. Không khí có nhiệt dung riêng 1000 J/(kg.K) và khối lượng riêng 1,2 kg/m³. Coi nhiệt để nước bay hơi lấy hết từ không khí đi qua tấm.
a) Nước trên tấm làm mát hóa hơi bằng cách bay hơi ở mặt thoáng, không phải sôi; khi bay hơi, nước lấy nhiệt từ không khí đi qua tấm nên không khí lạnh đi.
Đúngb) Công suất nhiệt mà sự bay hơi lấy đi từ không khí xấp xỉ 1,6 kW.
Đúngc) Mỗi giờ có khoảng 720 m³ không khí đi qua quạt.
Said) Vào một ngày không khí ẩm hơn, nước bay hơi chậm hơn, mỗi giờ bình chỉ mất 1,5 lít nước. Với cùng lưu lượng không khí và không khí vào vẫn ở 36 °C, không khí ra khỏi quạt có nhiệt độ khoảng 31 °C.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng
- a) Đúng. Nước ở dưới 36 °C, xa nhiệt độ sôi, nên chỉ bay hơi ở mặt thoáng trên tấm. Muốn bay hơi, nước phải nhận nhiệt hóa hơi; nhiệt độ nước không đổi nên nhiệt đó lấy từ không khí, không khí nguội từ 36 °C xuống 28 °C.
- b) Đúng. Mỗi giờ bay hơi 2,4 kg nước: W, tức 1,6 kW.
- c) Sai. Không khí nguội 8 K và mỗi giây nhường 1600 J, nên khối lượng không khí qua quạt mỗi giây là kg, mỗi giờ 720 kg. Thể tích: m³. Con số 720 là khối lượng tính bằng kilôgam, chưa chia cho khối lượng riêng.
- d) Đúng. Công suất làm mát còn W. Vẫn 0,20 kg không khí đi qua mỗi giây nên không khí chỉ nguội K, ra ở khoảng 31 °C. Vì thế quạt hơi nước làm mát tốt khi không khí khô, kém khi trời nồm ẩm.
Công thức dùng: Nhiệt hóa hơi (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới)
Câu 3. Một máy xay sinh tố có công suất điện 400 W. Khi máy chạy, 75% điện năng được lưỡi dao truyền cho hỗn hợp trong cối dưới dạng công khuấy trộn, phần còn lại hao phí ở động cơ và không truyền vào cối. Cho vào cối 0,30 kg nước cam ở 20 °C và 0,10 kg đá viên ở 0 °C. Coi nước cam có nhiệt dung riêng như nước; bỏ qua nhiệt dung của cối và nhiệt trao đổi với môi trường.
a) Trong lúc xay, hỗn hợp trong cối nhận năng lượng từ lưỡi dao dưới hình thức thực hiện công.
Đúngb) Nếu chỉ khuấy nhẹ, coi công khuấy không đáng kể, thì khi cân bằng nhiệt, đá trong cối tan hết.
Saic) Xay liên tục 1,0 phút rồi tắt máy, chờ hỗn hợp cân bằng nhiệt thì trong cối không còn đá.
Đúngd) Khi đó, hỗn hợp có nhiệt độ khoảng 7,8 °C.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Lưỡi dao quay, đẩy hỗn hợp chuyển động hỗn loạn, tức là thực hiện công lên hỗn hợp và làm nội năng của hỗn hợp tăng, giống cánh khuấy trong thí nghiệm của Joule.
- b) Sai. Nước cam nguội về 0 °C tỏa tối đa J, trong khi làm tan hết 0,10 kg đá cần J. Không đủ nhiệt: chỉ tan được kg đá, hỗn hợp dừng ở 0 °C và còn khoảng 25 g đá.
- c) Đúng. Lưỡi dao thực hiện công J. Cộng với 25 200 J nước cam tỏa ra khi nguội về 0 °C được 43 200 J, lớn hơn 33 400 J cần để làm tan hết đá. Vậy đá tan hết.
- d) Sai. Gọi là nhiệt độ cuối. Công nhận được cộng nhiệt nước cam tỏa ra bằng nhiệt để làm tan đá và làm phần nước do đá tan ra nóng lên: suy ra °C. Con số 7,8 °C là khi quên phần nước do đá tan ra cũng phải nóng lên.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới) · Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Cân bằng nhiệt (mở tab mới)
Câu 4. Một học sinh đo nhiệt độ của 20 g nước nóng đựng trong một ống nghiệm cách nhiệt bằng một nhiệt kế thủy tinh. Nhiệt kế có nhiệt dung 6,3 J/K và ban đầu ở nhiệt độ phòng 25 °C. Nhúng nhiệt kế vào nước, đợi một lúc thì số chỉ của nhiệt kế ổn định ở 61,0 °C. Bỏ qua nhiệt dung của ống nghiệm và nhiệt trao đổi với môi trường.
a) Số chỉ của nhiệt kế ổn định khi nhiệt kế và nước đã cân bằng nhiệt; lúc đó nhiệt kế và nước có cùng nhiệt độ.
Đúngb) Từ lúc nhúng tới lúc số chỉ ổn định, nước đã truyền cho nhiệt kế nhiệt lượng khoảng 227 J.
Đúngc) Trước khi nhúng nhiệt kế, nước có nhiệt độ khoảng 63,7 °C.
Đúngd) Dùng nhiệt kế này, cũng từ 25 °C, để đo 200 g nước có cùng nhiệt độ ban đầu như trên thì số chỉ ổn định vẫn thấp hơn nhiệt độ ban đầu của nước khoảng 2,7 °C.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Nhiệt kế chỉ nhiệt độ của chính nó. Khi còn chênh lệch nhiệt độ, nhiệt còn truyền từ nước sang nhiệt kế và số chỉ còn tăng; số chỉ đứng yên khi hai bên đã cân bằng nhiệt.
- b) Đúng. Nhiệt kế nóng từ 25 °C lên 61,0 °C: J.
- c) Đúng. Nước tỏa đúng 227 J khi nguội về 61,0 °C: suy ra °C, tức °C. Phép đo đã làm nước nguội đi 2,7 °C.
- d) Sai. Độ lệch phụ thuộc tỉ số giữa nhiệt dung của nhiệt kế và của nước. Với 200 g nước, nhiệt dung của nước là J/K. Nhiệt độ cân bằng: °C, chỉ thấp hơn khoảng 0,3 °C. Lượng chất cần đo càng lớn so với nhiệt kế thì sai số do nhiệt kế thu nhiệt càng nhỏ.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt dung của một vật (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Trong mỗi lần nén, pit-tông của một máy nén khí thực hiện lên khối khí trong xilanh một công 1,5 kJ, còn nội năng của khối khí tăng 0,9 kJ. Theo quy ước dấu của định luật I của nhiệt động lực học, nhiệt lượng mà khối khí nhận được trong mỗi lần nén là bao nhiêu kJ (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: -0,6 kJ
Mấu chốt. Rút từ và giữ đúng dấu. Đề hỏi nhiệt lượng khí nhận được, nên kết quả âm nghĩa là khí tỏa nhiệt.
- Khí nhận công: kJ. Nội năng tăng: kJ.
- kJ.
- trong mỗi lần nén, khí tỏa ra thành xilanh nhiệt lượng 0,6 kJ.
Tự soát. Khí bị nén nhanh thì nóng lên, nóng hơn thành xilanh nên truyền nhiệt ra ngoài, là hợp lí. Thay lại: kJ, đúng bằng độ tăng nội năng.
Bẫy hay gặp. Lấy rồi ghi số dương là ghi nhiệt lượng khí tỏa ra, không phải nhiệt lượng khí nhận được. Cộng là nhầm dấu của công.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 2. Hệ thống tản nhiệt nước của một máy tính bơm nước qua khối tản nhiệt gắn trên bộ vi xử lí với lưu lượng 0,60 lít/phút. Bộ vi xử lí tỏa nhiệt với công suất 150 W, toàn bộ nhiệt này truyền cho nước chảy qua khối tản nhiệt. Khối lượng riêng của nước là 1,0 kg/lít. Khi hệ thống chạy ổn định, nhiệt độ nước ra khỏi khối tản nhiệt cao hơn nhiệt độ nước đi vào bao nhiêu °C (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 3,6 °C
Mấu chốt. Xét lượng nước chảy qua trong một giây: lượng nước đó nhận đúng nhiệt lượng bộ vi xử lí tỏa ra trong một giây.
- Mỗi giây có lít, tức 0,010 kg nước chảy qua.
- Nhiệt nước nhận mỗi giây bằng công suất tỏa nhiệt: suy ra °C.
Tự soát. Tính theo mỗi phút: bộ vi xử lí tỏa J, làm 0,60 kg nước nóng thêm °C, khớp.
Bẫy hay gặp. Coi lưu lượng là 0,60 kg mỗi giây, quên đổi phút ra giây, sẽ ra khoảng 0,06 °C, nhỏ đi 60 lần.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
Câu 3. Một hộp vận chuyển vắc xin được làm lạnh bằng các túi nước đá ở 0 °C. Nhiệt từ không khí bên ngoài truyền qua thành hộp vào trong với công suất tỉ lệ thuận với hiệu nhiệt độ giữa không khí bên ngoài và nước đá. Thử nghiệm trong phòng 25 °C với 2,4 kg nước đá ở 0 °C thì sau 12 giờ, trong hộp còn 1,5 kg nước đá chưa tan. Đem hộp có 2,4 kg nước đá ở 0 °C tới một điểm tiêm chủng có nhiệt độ không khí 35 °C. Coi vắc xin còn được bảo quản đúng chừng nào trong hộp còn nước đá; bỏ qua nhiệt dung của hộp và của vắc xin. Ở điểm tiêm chủng, vắc xin được bảo quản đúng trong tối đa bao nhiêu giờ (làm tròn kết quả đến số nguyên)?
Lời giải
Đáp số: 23 giờ
Mấu chốt. Bên trong luôn là nước đá ở 0 °C, nên công suất nhiệt truyền vào tỉ lệ với hiệu giữa nhiệt độ bên ngoài và 0 °C. Lượng đá tan mỗi giờ tỉ lệ với công suất đó.
- Trong phòng 25 °C: 12 giờ tan kg đá, ứng với công suất W.
- Hiệu nhiệt độ tăng từ K lên K nên W.
- Nhiệt cần để tan hết 2,4 kg đá: J. Thời gian: s giờ, làm tròn 23 giờ.
Tự soát. Tính bằng tỉ lệ: ở 25 °C, cứ 12 giờ tan 0,9 kg nên 2,4 kg tan hết sau 32 giờ. Thời gian tỉ lệ nghịch với hiệu nhiệt độ: giờ, khớp.
Bẫy hay gặp. Lập tỉ số bằng nhiệt độ tuyệt đối, giờ, là sai: công suất tỉ lệ với hiệu nhiệt độ giữa bên ngoài và bên trong hộp. Lấy 1,5 kg làm lượng đá đã tan sẽ ra khoảng 14 giờ.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
Câu 4. Để đánh nóng sữa pha cà phê, nhân viên pha chế dùng vòi phun hơi của máy pha cà phê, phun hơi nước ở 100 °C vào ca chứa 0,20 kg sữa ở 5 °C cho tới khi sữa nóng tới 65 °C. Toàn bộ hơi nước phun vào ngưng tụ và hòa vào sữa. Sữa có nhiệt dung riêng 3900 J/(kg.K); bỏ qua nhiệt dung của ca và nhiệt trao đổi với môi trường. So với lúc đầu, khối lượng chất lỏng trong ca tăng thêm bao nhiêu phần trăm (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 9,7 %
Mấu chốt. Mỗi kilôgam hơi nhường cho sữa hai phần nhiệt: nhiệt hóa hơi khi ngưng tụ ở 100 °C, và nhiệt khi nước ngưng tụ nguội từ 100 °C xuống 65 °C.
- Sữa thu: J.
- Mỗi kilôgam hơi tỏa: J.
- Khối lượng hơi: kg g.
- Khối lượng chất lỏng tăng thêm
Tự soát. Nhiệt hóa hơi riêng lớn gấp khoảng 15 lần phần nhiệt 1 kg nước ngưng tụ tỏa ra khi nguội 35 °C, nên gần như toàn bộ nhiệt đến từ sự ngưng tụ. Chỉ tính phần ngưng tụ được g là một chặn trên; kết quả 19,4 g nhỏ hơn một chút là hợp lí.
Bẫy hay gặp. Bỏ phần nhiệt do nước ngưng tụ nguội từ 100 °C xuống 65 °C sẽ được 20,7 g, tức 10,4%. Tính phần trăm theo khối lượng lúc sau thay cho lúc đầu sẽ ra 8,9%.
Công thức dùng: Nhiệt hóa hơi (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Cân bằng nhiệt (mở tab mới)
Câu 5. Một nhóm leo núi lấy nước uống bằng cách nấu tuyết. Họ cho 2,0 kg tuyết ở °C vào nồi rồi đun bằng bếp ga du lịch cho tới khi được nước ở 80 °C. Bếp có hiệu suất 35%: chỉ 35% nhiệt lượng do ga cháy tỏa ra truyền vào tuyết và nước trong nồi. Năng suất tỏa nhiệt của ga là J/kg. Coi tuyết là nước đá; bỏ qua nhiệt dung của nồi. Khối lượng ga phải đốt là bao nhiêu gam (làm tròn kết quả đến số nguyên)?
Lời giải
Đáp số: 86 g
Mấu chốt. Ba giai đoạn nối tiếp: tuyết nóng lên tới 0 °C, tan hết ở 0 °C, nước nóng từ 0 °C lên 80 °C. Cộng nhiệt của cả ba giai đoạn rồi mới tính tới hiệu suất của bếp.
- Tuyết nóng lên tới 0 °C: J.
- Tuyết tan hết: J.
- Nước nóng lên 80 °C: J. Tổng J.
- Ga cháy phải tỏa J, nên kg g.
Tự soát. Giai đoạn làm tan tuyết tốn gần bằng giai đoạn đun nước từ 0 °C lên 80 °C (668 kJ so với 672 kJ), vì Nếu có sẵn nước ở 0 °C thì chỉ tốn khoảng 42 g ga; nấu từ tuyết tốn gấp đôi là hợp lí.
Bẫy hay gặp. Quên giai đoạn làm tan tuyết sẽ ra khoảng 45 g. Quên hiệu suất của bếp sẽ ra khoảng 30 g, thiếu ga giữa đường.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Nhiệt lượng do nhiên liệu tỏa ra (mở tab mới) · Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 6. Để hạ thân nhiệt chủ động cho một bệnh nhân có khối lượng 60 kg, đang có thân nhiệt 37,0 °C, bác sĩ truyền tĩnh mạch nước muối sinh lí lạnh ở 4,0 °C. Coi cơ thể có nhiệt dung riêng trung bình 3500 J/(kg.K); nước muối sinh lí có nhiệt dung riêng 4100 J/(kg.K) và khối lượng riêng 1,0 kg/lít. Bỏ qua nhiệt do cơ thể sinh ra và nhiệt trao đổi với môi trường. Để thân nhiệt giảm còn 35,0 °C thì cần truyền bao nhiêu lít nước muối (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 3,3 lít
Mấu chốt. Cơ thể tỏa nhiệt khi nguội từ 37,0 °C xuống 35,0 °C; nước muối thu đúng nhiệt đó khi ấm từ 4,0 °C lên tới nhiệt độ chung 35,0 °C.
- Cơ thể tỏa: J.
- Nước muối thu: (J, với tính bằng kg).
- Cân bằng nhiệt: kg, tức khoảng 3,3 lít.
Tự soát. Mỗi lít nước muối lạnh hấp thụ khoảng 127 kJ, còn mỗi độ thân nhiệt của người 60 kg ứng với 210 kJ. Giảm 2 °C cần 420 kJ, tức khoảng lít, khớp.
Bẫy hay gặp. Cho nước muối ấm lên tới 37,0 °C, tức dùng độ tăng 33 °C, sẽ ra 3,1 lít. Nhiệt độ cuối chung của cơ thể và nước muối là 35,0 °C.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
HẾT