MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra giữa học kì I, mức cơ bản · Môn Vật lí 12
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1211
Cho biết: Nước có nhiệt dung riêng 4200 J/(kg.K), nhiệt hóa hơi riêng ở 100 °C là J/kg. Nước đá có nhiệt dung riêng 2100 J/(kg.K), nhiệt nóng chảy riêng J/kg.
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Xịt một ít nước hoa ở góc phòng học. Trong phòng không có gió, nhưng vài phút sau các học sinh ngồi cuối phòng đã ngửi thấy mùi thơm. Hiện tượng này chứng tỏ
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Theo mô hình động học phân tử, các phân tử luôn chuyển động hỗn loạn, không ngừng. Mùi lan ra mà không cần gió là nhờ chuyển động đó.
- Các phân tử nước hoa bay hơi rồi va chạm liên tục với các phân tử không khí, sau mỗi va chạm lại đổi hướng. Nhờ chuyển động hỗn loạn không ngừng này, chúng len dần vào giữa các phân tử không khí và lan khắp phòng. Hiện tượng này gọi là sự khuếch tán.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Kích thước của từng phân tử không đổi. Mùi lan ra là do các phân tử di chuyển, không phải do phân tử nở to.
- C. Phân tử chuyển động theo mọi hướng và đổi hướng sau mỗi va chạm. Vì thế mùi lan ra mọi phía chứ không theo một đường thẳng.
- D. Giữa các phân tử có cả lực hút và lực đẩy. Ở thể khí các lực này rất yếu, không phải nguyên nhân làm mùi lan ra.
Câu 2. Theo mô hình động học phân tử, ở thể rắn các phân tử
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Ba thể của một chất khác nhau ở khoảng cách giữa các phân tử, lực liên kết giữa chúng và cách chúng chuyển động.
- Ở thể rắn, các phân tử ở rất gần nhau, lực liên kết giữa chúng rất mạnh. Mỗi phân tử chỉ dao động quanh một vị trí cân bằng xác định, nên vật rắn có hình dạng và thể tích riêng.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đó là đặc điểm của thể khí.
- B. Phân tử luôn chuyển động. Ở thể rắn chúng không đứng yên mà dao động quanh vị trí cân bằng.
- C. Đó là đặc điểm của thể lỏng: vị trí cân bằng di chuyển được nên chất lỏng chảy được và có hình dạng của bình chứa.
Câu 3. Khi thắp một cây nến, sáp ở gần bấc chảy lỏng ra, chảy xuống dọc thân nến rồi cứng lại. Hai quá trình chuyển thể của sáp lần lượt là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Gọi tên quá trình theo thể lúc đầu và thể lúc sau: rắn sang lỏng là nóng chảy, lỏng sang rắn là đông đặc.
- Sáp gần bấc nhận nhiệt từ ngọn lửa, chuyển từ thể rắn sang thể lỏng: nóng chảy.
- Giọt sáp lỏng chảy xuống chỗ nguội hơn, tỏa nhiệt và chuyển từ thể lỏng sang thể rắn: đông đặc.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Hóa hơi là chuyển sang thể khí. Sáp chảy thành giọt lỏng, chưa thành hơi.
- C. Đảo thứ tự hai quá trình. Sáp phải chảy lỏng trước rồi mới cứng lại.
- D. Ngưng tụ là chuyển từ thể khí sang thể lỏng. Từ thể lỏng sang thể rắn là đông đặc.
Câu 4. Hiện tượng nào sau đây là sự ngưng tụ?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Ngưng tụ là sự chuyển từ thể khí sang thể lỏng.
- Ban đêm lá cây lạnh đi. Hơi nước trong không khí gặp mặt lá lạnh thì chuyển thành nước lỏng, đọng thành giọt sương: đó là sự ngưng tụ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nước lỏng chuyển thành hơi ở mặt thoáng: đó là sự bay hơi.
- B. Thể rắn chuyển sang thể lỏng: đó là sự nóng chảy.
- D. Thể lỏng chuyển sang thể rắn: đó là sự đông đặc.
Câu 5. Điểm khác nhau giữa sự bay hơi và sự sôi của một chất lỏng là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Bay hơi và sôi đều là sự hóa hơi. Chúng khác nhau ở chỗ xảy ra và ở nhiệt độ xảy ra.
- Bay hơi xảy ra ở mặt thoáng của chất lỏng, ở mọi nhiệt độ: cốc nước để lâu trên bàn vẫn vơi dần.
- Sôi là sự hóa hơi xảy ra cả ở mặt thoáng và trong lòng chất lỏng. Với một áp suất bên ngoài cho trước, chất lỏng chỉ sôi ở một nhiệt độ xác định. Hơi tạo thành trong lòng chất lỏng tụ thành các bọt khí nổi lên.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đảo ngược: chính sự bay hơi xảy ra ở mọi nhiệt độ, còn sự sôi chỉ xảy ra ở nhiệt độ sôi.
- B. Đảo ngược chỗ xảy ra của hai quá trình.
- C. Bọt khí khi nước sôi chứa chủ yếu hơi nước tạo thành ngay trong lòng chất lỏng. Không khí hòa tan trong nước chỉ tạo vài bọt nhỏ lúc mới đun.
Câu 6. Một học sinh giặt xong chiếc áo và muốn áo khô nhanh nhất. Cách phơi nào sau đây tốt nhất?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Nước bay hơi càng nhanh khi nhiệt độ càng cao, diện tích mặt thoáng càng lớn và có gió thổi trên mặt thoáng.
- Nắng làm nước trong áo nóng lên, nhiều phân tử nước đủ năng lượng thoát ra khỏi mặt thoáng hơn.
- Căng rộng áo làm diện tích mặt thoáng lớn.
- Gió đưa hơi nước vừa thoát ra đi chỗ khác nên ít phân tử hơi quay lại áo. Chỉ cách A có đủ cả ba yếu tố.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Không có nắng, không có gió. Trong phòng kín, hơi nước tích lại quanh áo nên nước bay hơi chậm.
- C. Gấp đôi làm giảm diện tích mặt thoáng, lại thiếu gió.
- D. Gấp gọn làm diện tích mặt thoáng rất nhỏ, lại thiếu nắng.
Câu 7. Với một vật có khối lượng xác định, nội năng của vật phụ thuộc vào
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Nội năng là tổng động năng và thế năng tương tác của các phân tử cấu tạo nên vật, khác với cơ năng của cả vật.
- Động năng của các phân tử tăng khi nhiệt độ tăng. Thế năng tương tác phụ thuộc khoảng cách giữa các phân tử, tức phụ thuộc thể tích. Vậy nội năng phụ thuộc nhiệt độ và thể tích của vật.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Tốc độ của cả vật quyết định động năng của vật, một phần của cơ năng. Ném một hòn đá đi nhanh hơn không làm nội năng của nó tăng.
- C. Độ cao quyết định thế năng trọng trường của vật, không liên quan tới chuyển động và tương tác của các phân tử bên trong vật.
- D. Nhiệt độ chỉ quyết định phần động năng của các phân tử. Phần thế năng tương tác còn phụ thuộc thể tích.
Câu 8. Trường hợp nào sau đây nội năng của vật thay đổi nhờ thực hiện công?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Có hai cách làm thay đổi nội năng: thực hiện công (có lực làm vật dịch chuyển) và truyền nhiệt (năng lượng truyền đi mà không có công cơ học).
- Khi chà xát, lực ma sát giữa hai bàn tay sinh công. Công này làm nội năng của da tay tăng nên tay ấm lên. Ở ba trường hợp còn lại, vật nhận hoặc mất năng lượng nhờ truyền nhiệt.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trà nóng truyền nhiệt cho thìa qua chỗ tiếp xúc, không có lực nào sinh công.
- B. Mặt ghế nhận năng lượng từ ánh nắng Mặt Trời: đó là truyền nhiệt.
- D. Nước truyền nhiệt cho không khí lạnh trong tủ: đó là truyền nhiệt.
Câu 9. Một quả bóng bàn bị móp nhưng không thủng được thả vào cốc nước nóng. Khí trong quả bóng nóng lên, nở ra và đẩy chỗ móp phồng trở lại. Trong quá trình này, khí trong quả bóng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Xét từng dòng năng lượng: nhiệt đi từ nước nóng vào khí, công do khí đẩy vỏ bóng; rồi dựa vào nhiệt độ của khí để biết nội năng tăng hay giảm.
- Nước nóng hơn khí nên khí nhận nhiệt lượng:
- Khí nở ra, đẩy vỏ bóng phồng lên, tức khí thực hiện công:
- Khí nóng lên nên động năng của các phân tử khí tăng, nội năng tăng: Nhiệt lượng khí nhận vào lớn hơn công khí thực hiện.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Khí bị nén thì mới nhận công. Ở đây khí nở ra đẩy vỏ bóng nên khí thực hiện công.
- C. Nhiệt độ của khí tăng nên nội năng tăng. Nội năng chỉ không đổi nếu toàn bộ nhiệt lượng nhận vào đều chuyển thành công.
- D. Khí lạnh hơn nước nóng nên khí nhận nhiệt chứ không tỏa nhiệt. Khí nóng lên nên nội năng tăng.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 10. Trong phòng thí nghiệm, một học sinh đo nhiệt độ của nước đá đang tan và của nước đang sôi ở áp suất tiêu chuẩn, được 0 °C và 100 °C. Theo thang Kelvin, hai nhiệt độ này lần lượt là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Đổi sang thang Kelvin bằng cách cộng thêm 273:
- Nước đá đang tan: K.
- Nước đang sôi: K.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Giữ nguyên số đo của thang Celsius, quên cộng 273. Trên thang Kelvin, 0 K là nhiệt độ không tuyệt đối, thấp hơn nhiệt độ nước đá tan rất nhiều.
- B. Đổi đúng nhưng đảo thứ tự. Nước đá đang tan lạnh hơn nên ứng với 273 K.
- D. Trừ 273 thay vì cộng. Nhiệt độ theo thang Kelvin không bao giờ âm.
Công thức dùng: Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 11. Rót nước nóng vào một chiếc cốc sứ đang ở nhiệt độ phòng. Bỏ qua sự trao đổi nhiệt với không khí. Phát biểu nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Nhiệt độ cho biết chiều truyền năng lượng nhiệt: từ vật nóng hơn sang vật lạnh hơn. Hai vật có cùng nhiệt độ thì ở trạng thái cân bằng nhiệt và ngừng trao đổi nhiệt với nhau.
- Nước có nhiệt độ cao hơn cốc nên nhiệt lượng truyền từ nước sang cốc: nước nguội đi, cốc nóng lên.
- Khi nhiệt độ của nước và của cốc bằng nhau, hai vật cân bằng nhiệt, sự truyền nhiệt giữa chúng dừng lại. Nhiệt độ chung này nằm giữa nhiệt độ ban đầu của nước và của cốc.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Sai chiều. Cốc lạnh hơn nên nhận nhiệt từ nước, không có "cái lạnh" nào truyền từ cốc sang nước.
- C. Điều kiện cân bằng nhiệt là nhiệt độ bằng nhau. Lúc đó nội năng của nước và của cốc nói chung khác nhau vì chúng khác nhau về khối lượng và chất.
- D. Cốc cũng nóng lên trong lúc nhận nhiệt, nên nhiệt độ chung cao hơn nhiệt độ phòng ban đầu của cốc.
Câu 12. Trong hệ SI, đơn vị của nhiệt dung riêng là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Nhiệt dung riêng là nhiệt lượng cần để 1 kg chất nóng thêm 1 K, nên đơn vị là jun chia cho kilôgam và kelvin.
- Từ suy ra Thay đơn vị vào: viết là J/(kg.K).
Vì sao các phương án khác sai
- A. J/kg là đơn vị của nhiệt nóng chảy riêng và nhiệt hóa hơi riêng, các đại lượng không gắn với độ tăng nhiệt độ.
- B. J/K là đơn vị của nhiệt dung của cả một vật, chưa chia cho khối lượng.
- C. W là đơn vị công suất (J/s). Nhiệt dung riêng gắn với nhiệt lượng đo bằng J, không gắn với thời gian.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt dung của một vật (mở tab mới)
Câu 13. Bảng sau cho nhiệt dung riêng của bốn chất. Bốn khối làm từ bốn chất này có cùng khối lượng, cùng nhiệt độ ban đầu; mỗi khối nhận cùng một nhiệt lượng và không khối nào chuyển thể. Khối có nhiệt độ tăng nhiều nhất là khối
| Chất | Nhôm | Thủy tinh | Sắt | Đồng |
|---|---|---|---|---|
| (J/(kg.K)) | 880 | 840 | 460 | 380 |
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Cùng cùng thì tỉ lệ nghịch với chất có nhiệt dung riêng nhỏ nhất nóng lên nhiều nhất.
- Trong bảng, đồng có nhiệt dung riêng nhỏ nhất, 380 J/(kg.K), nên khối đồng tăng nhiệt độ nhiều nhất.
- So với khối nhôm: tức khối đồng nóng thêm gấp khoảng 2,3 lần khối nhôm.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nhầm chiều tỉ lệ. Nhôm có nhiệt dung riêng lớn nhất nên lại nóng lên ít nhất.
- B. Thủy tinh có nhiệt dung riêng lớn thứ hai trong bảng nên nóng lên ít.
- D. Sắt có nhiệt dung riêng nhỏ nhưng vẫn lớn hơn đồng, nên nóng lên ít hơn khối đồng.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 14. Bình nóng của một cây nước nóng lạnh trong lớp học chứa 1,0 kg nước. Khi nước trong bình nguội xuống 30 °C, thanh đun tự bật, đun nước lên 90 °C thì tự ngắt. Thanh đun có công suất 700 W, hiệu suất 90%. Mỗi lần đun như vậy kéo dài
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Tính nhiệt lượng nước cần nhận, rồi chia cho phần công suất thật sự truyền cho nước.
- Nước cần nhận: J.
- Công suất truyền cho nước: W.
- Thời gian đun: s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Quên hiệu suất, chia thẳng cho 700 W, coi như toàn bộ điện năng đều truyền cho nước.
- C. Nhân hiệu suất vào nhiệt lượng thay vì chia: s.
- D. Lấy nhiệt độ cuối 90 °C làm độ tăng nhiệt độ: J, ra 600 s.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Đun bằng điện (mở tab mới)
Câu 15. Nhiệt nóng chảy riêng của nước đá là J/kg. Điều này có nghĩa là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Nhiệt nóng chảy riêng là nhiệt lượng cần cung cấp cho 1 kg chất rắn để nó chuyển hoàn toàn sang thể lỏng ở nhiệt độ nóng chảy.
- Trong lúc nóng chảy, nhiệt độ không đổi: 1 kg nước đá ở 0 °C nhận J thì tan hết thành 1 kg nước, vẫn ở 0 °C. Với khối lượng thì
Vì sao các phương án khác sai
- B. Nhiệt lượng làm 1 kg chất nóng thêm 1 °C là nhiệt dung riêng; với nước đá con số này chỉ khoảng 2100 J.
- C. Phần nóng lên từ 0 °C tới 100 °C cần thêm J, không nằm trong nhiệt nóng chảy riêng.
- D. Đông đặc là quá trình tỏa nhiệt: 1 kg nước ở 0 °C phải tỏa ra J mới đông đặc hết, chứ không nhận thêm.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
Câu 16. Gọi là nhiệt hóa hơi riêng của một chất lỏng. Nhiệt lượng cần cung cấp để một khối lượng của chất lỏng đó hóa hơi hoàn toàn ở nhiệt độ sôi là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. là nhiệt lượng để 1 kg chất lỏng hóa hơi hoàn toàn ở nhiệt độ sôi, nên kg cần nhiệt lượng gấp lần.
- Nhiệt lượng tỉ lệ với khối lượng chất lỏng hóa hơi: Trong lúc sôi nhiệt độ không đổi nên công thức không chứa độ tăng nhiệt độ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chia cho thì khối lượng càng lớn lại càng cần ít nhiệt lượng, vô lí.
- B. Sai đơn vị: có đơn vị kg²/J chứ không phải J.
- C. Ghép nhầm với Khi sôi nhiệt độ không đổi; hơn nữa có đơn vị J.K chứ không phải J.
Công thức dùng: Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
Câu 17. Xét 1 kg nước trong ba quá trình: (1) nước đá ở 0 °C tan hoàn toàn thành nước ở 0 °C; (2) nước nóng lên từ 0 °C đến 100 °C; (3) nước ở 100 °C hóa hơi hoàn toàn. Dùng số liệu cho ở đầu đề. Sắp xếp ba quá trình theo nhiệt lượng cần cung cấp, từ nhỏ đến lớn, ta được
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Tính nhiệt lượng của từng quá trình với kg rồi so sánh.
- (1) J.
- (2) J.
- (3) J.
- Vậy Làm 1 kg nước sôi hóa hơi hết tốn gấp khoảng 5,5 lần đun nó từ 0 °C lên 100 °C.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đảo (1) và (2). Làm tan 1 kg nước đá cần J, ít hơn J để đun 1 kg nước nóng thêm 100 °C.
- C. Đây là thứ tự từ lớn đến nhỏ, ngược với yêu cầu.
- D. Nghĩ rằng đun nóng thêm 100 °C tốn nhiều nhiệt nhất. Thực ra hóa hơi tốn gấp hơn 5 lần.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
Câu 18. Nồi hấp bánh bao chứa 0,50 kg nước ở 20 °C. Đun nồi cho đến khi nước sôi ở 100 °C rồi hấp tiếp cho đến khi có 0,10 kg nước đã hóa hơi. Coi nước chỉ hóa hơi đáng kể sau khi sôi. Tổng nhiệt lượng mà nước trong nồi đã nhận là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Nước qua hai giai đoạn: cả nồi nước nóng lên tới nhiệt độ sôi, rồi một phần hóa hơi ở 100 °C. Cộng nhiệt lượng của hai giai đoạn.
- Đun nóng 0,50 kg nước từ 20 °C lên 100 °C: J.
- Làm 0,10 kg nước hóa hơi ở 100 °C: J.
- Tổng: J kJ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Mới tính giai đoạn đun nóng, quên nhiệt lượng để 0,10 kg nước hóa hơi.
- B. Mới tính phần hóa hơi, quên giai đoạn đun nước từ 20 °C lên 100 °C.
- D. Lấy độ tăng nhiệt độ là 100 °C (nhiệt độ sôi) thay vì °C: kJ.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Phòng thí nghiệm của một trường có hai nhiệt kế chất lỏng: nhiệt kế thủy ngân có thang đo từ °C đến 110 °C, nhiệt kế rượu có thang đo từ °C đến 60 °C.
a) Hai nhiệt kế này đều hoạt động dựa trên sự nở vì nhiệt của chất lỏng đựng trong ống.
Đúngb) Nhiệt độ thấp nhất mà nhiệt kế rượu đo được ứng với 303 K.
Saic) Để theo dõi nhiệt độ của nước được đun từ 25 °C cho tới khi sôi ở áp suất tiêu chuẩn, nên dùng nhiệt kế rượu.
Said) Khi nước được đun từ 25 °C lên 85 °C, độ tăng nhiệt độ của nước theo thang Kelvin là 60 K.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng
- a) Đúng. Khi nhiệt độ tăng, chất lỏng trong bầu nở ra nhiều hơn vỏ thủy tinh nên dâng lên trong ống nhỏ. Độ cao của cột chất lỏng cho biết nhiệt độ.
- b) Sai. K. Con số 303 K có được khi lấy bỏ mất dấu trừ.
- c) Sai. Nước sôi ở 100 °C, vượt xa giới hạn 60 °C của nhiệt kế rượu, nhiệt kế có thể hỏng. Phải dùng nhiệt kế thủy ngân, thang đo tới 110 °C.
- d) Đúng. K, đúng bằng °C. Độ chênh nhiệt độ có cùng giá trị trên hai thang vì một độ chia của thang Kelvin bằng một độ chia của thang Celsius.
Công thức dùng: Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 2. Một xilanh đặt thẳng đứng chứa khí, phía trên là một pit-tông có thể trượt không ma sát (hình bên). Hơ nóng đáy xilanh bằng đèn cồn, khí nhận nhiệt lượng 70 J, nở ra và đẩy pit-tông đi lên từ từ một đoạn 4,0 cm. Trong quá trình đó, khí tác dụng lên pit-tông một lực không đổi 500 N.
a) Theo quy ước dấu trong định luật I của nhiệt động lực học, nhiệt lượng mà khí nhận vào mang giá trị âm.
Saib) Trong quá trình này, nội năng của khí thay đổi bằng cả hai cách: truyền nhiệt và thực hiện công.
Đúngc) Công mà khí đã thực hiện có độ lớn 20 J.
Đúngd) Nội năng của khí tăng 90 J.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai
- a) Sai. Quy ước: vật nhận nhiệt thì vật tỏa nhiệt thì Ở đây khí nhận nhiệt nên J.
- b) Đúng. Khí nhận nhiệt từ ngọn lửa qua đáy xilanh (truyền nhiệt), đồng thời đẩy pit-tông đi lên (thực hiện công).
- c) Đúng. Lực không đổi và cùng hướng với độ dịch chuyển của pit-tông: J.
- d) Sai. Khí thực hiện công nên J. Theo định luật I: J, nội năng tăng 50 J. Con số 90 J có được khi cộng 70 J với 20 J, quên rằng công khí thực hiện mang dấu âm.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới)
Câu 3. Để đo nhiệt dung riêng của nhôm, một nhóm học sinh dùng một khối nhôm hình trụ khối lượng 1,00 kg có hai lỗ khoan: một lỗ cắm dây nung, một lỗ cắm đầu đo của nhiệt kế điện tử. Khối nhôm được bọc kín bằng một lớp xốp (hình bên). Dây nung nối với nguồn điện qua một oát kế; oát kế này hiển thị điện năng đã cung cấp cho dây nung. Bảng sau ghi và nhiệt độ của khối nhôm.
| (kJ) | 0 | 4,5 | 9,0 | 13,5 | 18,0 |
|---|---|---|---|---|---|
| (°C) | 22,0 | 27,1 | 32,0 | 36,9 | 42,0 |
a) Lớp xốp bọc quanh khối nhôm có tác dụng giảm nhiệt lượng truyền từ khối nhôm ra môi trường.
Đúngb) Khi oát kế chỉ 9,0 kJ, nhiệt độ của khối nhôm đã tăng thêm 32,0 °C so với lúc đầu.
Saic) Coi toàn bộ điện năng cung cấp đều truyền cho khối nhôm, số liệu cho nhiệt dung riêng của nhôm xấp xỉ 900 J/(kg.K).
Đúngd) Nếu một phần điện năng không truyền cho khối nhôm mà hao phí ra môi trường thì giá trị nhiệt dung riêng tính theo cách ở ý c) lớn hơn giá trị thực.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Đúng. Xốp dẫn nhiệt rất kém. Nhờ lớp xốp, phần lớn điện năng cung cấp cho dây nung ở lại trong khối nhôm, kết quả đo sát giá trị thật hơn.
- b) Sai. 32,0 °C là nhiệt độ của khối nhôm lúc đó, không phải độ tăng nhiệt độ. Độ tăng là °C.
- c) Đúng. Lấy cả khoảng đo để giảm sai số đọc: kJ, °C. Từ được J/(kg.K).
- d) Đúng. Khi có hao phí, khối nhôm thật ra nhận ít hơn nên đo được nhỏ hơn. Công thức vẫn dùng cả ở tử số với nhỏ ở mẫu số, nên tính ra lớn hơn giá trị thực.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 4. Cho 0,50 kg nước đá ở °C vào một bình rồi đun bằng bếp điện. Mỗi phút, chất trong bình nhận được một nhiệt lượng như nhau. Đồ thị bên cho nhiệt độ của chất trong bình theo thời gian đun Bỏ qua nhiệt lượng làm nóng bình và sự bay hơi của nước trước khi sôi.
a) Từ phút thứ 2 đến phút thứ 18, trong bình có cả nước đá và nước, nhiệt độ giữ ở 0 °C.
Đúngb) Trước khi tan, nước đá tăng nhiệt độ nhanh hơn so với nước lỏng ở giai đoạn sau, vì nhiệt dung riêng của nước đá nhỏ hơn của nước.
Đúngc) Mỗi phút, chất trong bình nhận được nhiệt lượng 21 kJ.
Said) Kể từ lúc nước bắt đầu sôi, chỉ cần đun thêm khoảng 20 phút nữa là nước trong bình cạn hết.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai
- a) Đúng. Đoạn nằm ngang ở 0 °C là lúc nước đá đang nóng chảy. Trong suốt quá trình này nước đá tan dần, nên trong bình có cả nước đá và nước, nhiệt độ không đổi.
- b) Đúng. Theo đồ thị, nước đá tăng 20 °C trong 2 phút, tức 10 °C mỗi phút; nước lỏng tăng 100 °C trong 20 phút, tức 5 °C mỗi phút. Cùng khối lượng, cùng nhiệt lượng mỗi phút thì tốc độ tăng nhiệt độ tỉ lệ nghịch với mà nước đá có J/(kg.K), nhỏ hơn 4200 J/(kg.K) của nước.
- c) Sai. Trong 2 phút đầu, nước đá nhận J. Đây là nhiệt lượng của cả 2 phút, nên mỗi phút chỉ là 10,5 kJ. Soát bằng giai đoạn nước lỏng: J trong 20 phút, cũng là 10,5 kJ mỗi phút.
- d) Sai. Để 0,50 kg nước hóa hơi hết cần J. Với 10,5 kJ mỗi phút, phải đun thêm phút, lâu hơn nhiều so với 20 phút đun nước từ 0 °C lên 100 °C.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Một túi chườm lạnh chứa 250 g nước đá ở 0 °C. Khi chườm lên chỗ bị sưng, nước đá trong túi tan hoàn toàn thành nước ở 0 °C. Nhiệt lượng mà nước đá trong túi đã thu vào là bao nhiêu kJ (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 83,5 kJ
Mấu chốt. Nước đá đã ở nhiệt độ nóng chảy và chỉ tan, không nóng lên, nên chỉ cần
- Đổi khối lượng: g kg.
- J kJ.
Tự soát. 1 kg nước đá cần 334 kJ để tan hết. 250 g là một phần tư kilôgam nên cần kJ.
Bẫy hay gặp. Để nguyên 250 g mà không đổi ra kilôgam sẽ ra J, tức kJ, lớn gấp 1000 lần.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
Câu 2. Một bể cá cảnh chứa 40 kg nước. Vào một đêm lạnh, máy sưởi trong bể làm nước ấm lên từ 22 °C đến 26 °C. Nhiệt lượng mà nước trong bể đã nhận là bao nhiêu kJ (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 672 kJ
Mấu chốt. Nước chỉ nóng lên, không chuyển thể, nên dùng với là độ tăng nhiệt độ.
- Độ tăng nhiệt độ: °C.
- J kJ.
Tự soát. Mỗi kilôgam nước nóng thêm 1 °C cần 4,2 kJ, nên 40 kg nóng thêm 4 °C cần kJ.
Bẫy hay gặp. Lấy nhiệt độ cuối 26 °C thay cho độ tăng 4 °C sẽ ra 4368 kJ. Quên đổi J ra kJ thì được 672 000, không ghi vừa 4 ô.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 3. Một máy xông hơi mặt có dây đun công suất 300 W. Khi nước trong máy đã sôi ở 100 °C, coi toàn bộ nhiệt lượng do dây đun tỏa ra đều dùng để làm nước hóa hơi. Trong 10 phút, máy tạo ra bao nhiêu gam hơi nước (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 78 g
Mấu chốt. Nhiệt lượng dây đun tỏa ra trong 10 phút đều dùng để hóa hơi nước đã ở nhiệt độ sôi:
- Nhiệt lượng trong 10 phút: J.
- Khối lượng nước hóa hơi: kg g.
Tự soát. Mỗi giây máy hóa hơi kg, tức khoảng 0,13 g. Nhân với 600 s được khoảng 78 g.
Bẫy hay gặp. Để thời gian là 10 mà không đổi phút ra giây sẽ ra khoảng 1,3 g, ít hơn 60 lần.
Công thức dùng: Đun bằng điện (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
Câu 4. Để có nước ấm ngâm chân, một người đổ 1,0 kg nước sôi ở 100 °C vào chậu chứa 4,0 kg nước ở 28 °C. Bỏ qua nhiệt lượng do chậu thu vào và nhiệt lượng tỏa ra môi trường. Nhiệt độ của nước trong chậu khi cân bằng nhiệt là bao nhiêu °C (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 42,4 °C
Mấu chốt. Nước sôi tỏa nhiệt, nước trong chậu thu nhiệt cho đến khi cùng một nhiệt độ Hai phần đều là nước nên ở hai vế triệt tiêu.
- Nước sôi tỏa ra nước trong chậu thu vào
- Cân bằng nhiệt: suy ra
- nên °C.
Tự soát. Nước sôi hạ °C, nước trong chậu tăng °C. Tỉ số đúng bằng tỉ số khối lượng: phần nước ít hơn thì thay đổi nhiệt độ nhiều hơn.
Bẫy hay gặp. Lấy trung bình cộng hai nhiệt độ mà không để ý khối lượng sẽ ra 64 °C.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 5. Một người dùng búa đóng một chiếc đinh sắt khối lượng 20 g vào gỗ. Búa có khối lượng 0,50 kg, mỗi lần đập vào đinh với tốc độ 6,0 m/s rồi dừng lại. Coi 40% động năng của búa trong mỗi lần đập chuyển thành nội năng của đinh; bỏ qua sự truyền nhiệt từ đinh ra ngoài. Nhiệt dung riêng của sắt là 460 J/(kg.K). Sau 10 lần đập, nhiệt độ của đinh tăng thêm bao nhiêu °C (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 3,9 °C
Mấu chốt. Nội năng của đinh tăng nhờ thực hiện công: một phần động năng của búa chuyển thành nội năng của đinh. Phần nội năng tăng thêm đó làm đinh nóng lên như khi nhận một nhiệt lượng
- Động năng của búa mỗi lần đập: J.
- Nội năng của đinh tăng sau 10 lần đập: J.
- Độ tăng nhiệt độ: °C.
Tự soát. Đinh nhỏ, nhận vài chục jun thì nóng thêm vài độ là hợp lí, đúng với cảm giác sờ vào đinh vừa đóng xong thấy hơi ấm.
Bẫy hay gặp. Quên nhân 40% sẽ ra 9,8 °C. Để khối lượng đinh là 20 mà không đổi ra kilôgam sẽ ra khoảng 0,0039 °C.
Công thức dùng: Động năng (mở tab mới) · Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 6. Một thùng giữ lạnh chứa nhiều nước đá đang tan ở 0 °C. Thả vào thùng 4 lon nước ngọt ở 30 °C, coi mỗi lon tương đương 0,33 kg nước. Bỏ qua nhiệt lượng trao đổi của vỏ lon, vỏ thùng và sự trao đổi nhiệt với không khí bên ngoài thùng. Khi các lon đã nguội tới 5 °C, khối lượng nước đá đã tan là bao nhiêu gam (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 415 g
Mấu chốt. Nhiệt lượng các lon tỏa ra khi nguội từ 30 °C xuống 5 °C đều dùng để làm tan nước đá. Trong thùng vẫn còn đá đang tan, nên nước đá và phần nước tan ra vẫn ở 0 °C.
- Tổng khối lượng nước ngọt: kg.
- Nhiệt lượng các lon tỏa ra: J.
- Cân bằng nhiệt: suy ra kg g.
Tự soát. Nhiệt lượng làm tan 1 kg nước đá đủ để 1 kg nước nguội đi khoảng °C. Ở đây 1,32 kg nước ngọt nguội 25 °C nên cần khoảng kg đá, khớp kết quả.
Bẫy hay gặp. Quên nhân 4 lon sẽ ra khoảng 104 g. Phần nước do đá tan ra vẫn nằm trong thùng ở 0 °C, nên không cộng thêm nhiệt lượng làm nó ấm lên.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
HẾT