MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra cuối học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 12
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1223
Cho biết: J/(mol.K); hạt/mol; J/K; m/s²; 1 bar Pa.
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Mài thật nhẵn mặt đáy của hai khối trụ bằng chì rồi ép mạnh hai mặt đó vào nhau và xoay nhẹ. Hai khối dính chặt lại, có thể treo thêm một quả nặng vào khối dưới mà chúng không rời ra. Hiện tượng này chứng tỏ
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Giữa các phân tử có lực hút và lực đẩy. Các lực này chỉ đáng kể khi khoảng cách giữa các phân tử rất nhỏ, cỡ kích thước phân tử.
- Mặt chì được mài nhẵn và ép mạnh nên rất nhiều nguyên tử ở hai mặt tiếp xúc tiến lại đủ gần nhau, tới khoảng cách mà lực hút giữa chúng trở nên đáng kể.
- Lực hút của vô số cặp nguyên tử ở hai mặt giữ hai khối dính vào nhau. Nếu mặt chì gồ ghề, chỉ vài điểm chạm được sát nhau nên hai khối không dính.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lực hấp dẫn giữa hai khối chì cỡ vài trăm gam vô cùng nhỏ, không giữ nổi quả nặng. Hai khối chì chưa mài nhẵn thì ép chặt cũng không dính.
- B. Chì không bị nam châm hút, hai khối chì để cạnh nhau cũng không hút nhau.
- D. Làm thí nghiệm này trong chân không, hai khối vẫn dính. Áp suất khí quyển không phải nguyên nhân chính.
Câu 2. Nhỏ nhẹ một giọt mực vào một cốc nước lạnh và một giọt mực giống hệt vào một cốc nước nóng. Hai cốc để yên, không khuấy. Mực trong cốc nước nóng lan khắp cốc nhanh hơn hẳn. Hiện tượng này chứng tỏ
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Các phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng; nhiệt độ càng cao thì chuyển động này càng nhanh.
- Phân tử mực và phân tử nước luôn chuyển động hỗn loạn và va chạm vào nhau, nhờ vậy mực tự lan ra dù không khuấy. Trong nước nóng, các phân tử chuyển động nhanh hơn nên mực lan nhanh hơn. Đây là một bằng chứng cho mô hình động học phân tử.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Kích thước phân tử không đổi khi nhiệt độ thay đổi. Nhiệt độ cao chỉ làm phân tử chuyển động nhanh hơn.
- C. Phân tử luôn chuyển động, kể cả trong nước lạnh; vì thế mực trong cốc nước lạnh vẫn lan ra, chỉ chậm hơn.
- D. Nước nóng nở ra nên có khối lượng riêng nhỏ hơn nước lạnh. Mực lan ra nhờ chuyển động của phân tử chứ không nhờ nước đẩy.
Câu 3. Một cốc chứa 0,20 kg nước ở 80 °C, một bể chứa 500 kg nước ở 30 °C. Phát biểu nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Nội năng là tổng động năng và thế năng của mọi phân tử trong vật, nên phụ thuộc cả nhiệt độ lẫn số phân tử. Nhiệt độ chỉ cho biết động năng trung bình của một phân tử.
- Nước trong cốc nóng hơn nên mỗi phân tử ở đó có động năng trung bình lớn hơn.
- Nhưng lượng nước trong bể gấp lần trong cốc, tức số phân tử gấp 2500 lần. Tổng năng lượng của các phân tử trong bể, tức nội năng, vì vậy lớn hơn nhiều.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Nhiệt lượng là phần nội năng truyền từ vật này sang vật khác trong quá trình truyền nhiệt, không phải thứ chứa sẵn trong vật.
- C. Nhiệt độ càng cao thì động năng trung bình của phân tử càng lớn. Nước trong cốc nóng hơn nên phân tử ở đó có động năng trung bình lớn hơn.
- D. Nhiệt tự truyền từ vật nóng hơn sang vật lạnh hơn, không phụ thuộc nội năng lớn hay nhỏ. Ở đây nhiệt truyền từ nước của cốc sang nước trong bể.
Câu 4. Hôm qua nhiệt độ không khí ngoài trời là 20 °C, hôm nay là 40 °C. Có người nói hôm nay nóng gấp đôi hôm qua. Xét theo thang nhiệt độ Kelvin, nhiệt độ tuyệt đối hôm nay cao hơn hôm qua khoảng
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Chỉ nhiệt độ tuyệt đối mới đem so sánh theo tỉ số được, vì thang Kelvin bắt đầu từ nhiệt độ không tuyệt đối, nhiệt độ thấp nhất có thể có. Mốc 0 °C của thang Celsius chỉ là nhiệt độ nước đá tan, chọn theo quy ước.
- K, K.
- tức nhiệt độ tuyệt đối chỉ cao hơn khoảng 6,8%. Câu nói nóng gấp đôi chỉ đúng với con số trên thang Celsius, mà tỉ số giữa hai nhiệt độ Celsius không có ý nghĩa vật lí.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy tỉ số của hai nhiệt độ Celsius.
- B. Chia độ tăng 20 K cho 273 K thay vì cho nhiệt độ hôm qua, 293 K.
- C. Chia độ tăng 20 K cho nhiệt độ hôm nay, 313 K, thay vì cho nhiệt độ hôm qua.
Công thức dùng: Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 5. Trong một chu trình của một động cơ nhiệt mô hình, khối khí làm việc trong xilanh lần lượt trải qua hai giai đoạn. Giai đoạn 1: khí nhận nhiệt lượng 400 J từ nguồn nóng và sinh công 150 J đẩy pit-tông. Giai đoạn 2: pit-tông nén khí, khí nhận công 100 J và tỏa nhiệt ra nguồn lạnh. Cuối giai đoạn 2, khí trở về đúng trạng thái ban đầu. Trong giai đoạn 2, khí đã tỏa ra nguồn lạnh nhiệt lượng
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Khí trở về trạng thái ban đầu nên sau cả chu trình nội năng không đổi. Áp dụng định luật I cho từng giai đoạn với đúng dấu của và
- Giai đoạn 1: khí nhận nhiệt nên J, khí sinh công nên J. J.
- Cả chu trình nên giai đoạn 2 có J. Khí nhận công nên J.
- J. Dấu âm nghĩa là khí tỏa ra 350 J.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy J, coi như khí sinh công trong lúc bị nén: J.
- B. Lấy J ở giai đoạn 1, coi như khí nhận công: J, rồi J.
- D. Quên công khí nhận vào ở giai đoạn 2, coi J.
Công thức dùng: Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 6. Một tòa nhà dùng hệ thống trữ lạnh bằng băng. Ban đêm, lúc giá điện thấp, máy làm lạnh biến 12 tấn nước ở 0 °C trong bể thành nước đá ở 0 °C. Ban ngày, nước tuần hoàn của hệ thống điều hòa chảy qua bể làm nước đá tan dần; nước do đá tan ra chỉ được dẫn đi khi đã ấm lên tới 6 °C. Bể cấp cho hệ thống điều hòa công suất làm lạnh 150 kW, nghĩa là mỗi giây bể nhận 150 kJ nhiệt lượng từ nước tuần hoàn. Nhiệt nóng chảy riêng của nước đá là J/kg; nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/(kg.K), của nước đá là 2100 J/(kg.K). Bỏ qua nhiệt trao đổi với môi trường. Lượng nước đá trữ trong một đêm đủ làm lạnh cho tòa nhà trong khoảng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Mỗi kilôgam nước đá thu nhiệt qua hai chặng: tan ở 0 °C, rồi nước tan ra ấm lên tới 6 °C. Chặng sau là nước nên dùng nhiệt dung riêng của nước.
- Mỗi kilôgam thu J.
- Cả bể: J.
- Thời gian: s giờ.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Dùng nhiệt dung riêng của nước đá cho chặng ấm lên từ 0 °C tới 6 °C, trong khi lúc đó đá đã tan thành nước.
- C. Bỏ qua sự nóng chảy, chỉ tính nhiệt để nước ấm thêm 6 °C. Phần nóng chảy mới là phần chính, lớn gấp khoảng 13 lần.
- D. Chỉ tính nhiệt nóng chảy, quên rằng nước tan ra còn thu nhiệt để ấm lên tới 6 °C.
Công thức dùng: Nhiệt nóng chảy (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 7. Số Avogadro hạt/mol là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Mol là lượng chất chứa số hạt đúng bằng số Avogadro, dù đó là chất gì.
- 1 mol chất nào cũng chứa hạt, nên mol chứa hạt. Chẳng hạn 1 mol helium (4 g) và 1 mol oxygen (32 g) có cùng số hạt dù khối lượng khác nhau.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Số phân tử trong 1 lít khí phụ thuộc áp suất và nhiệt độ, theo Ở 27 °C và Pa, 1 lít khí chỉ chứa khoảng phân tử.
- C. 1 kg của các chất khác nhau chứa số phân tử khác nhau, vì mỗi loại phân tử có khối lượng khác nhau.
- D. Số va chạm lên thành bình phụ thuộc mật độ và tốc độ của phân tử, thay đổi theo trạng thái của khí, không phải một hằng số.
Công thức dùng: Số mol (mở tab mới)
Câu 8. Thổi một quả bóng bay, ta thấy vỏ bóng phồng ra đều về mọi phía chứ không chỉ phồng theo hướng thổi. Theo mô hình động học phân tử chất khí, nguyên nhân là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Áp suất chất khí lên thành bình là kết quả của vô số va chạm của các phân tử chuyển động hỗn loạn.
- Chuyển động của các phân tử khí không ưu tiên hướng nào. Vì vậy trong mỗi giây, mỗi đơn vị diện tích của vỏ bóng, ở chỗ nào cũng vậy, chịu số va chạm và lực tác dụng như nhau: áp suất khí lên mọi chỗ của vỏ bằng nhau, vỏ phồng đều.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Luồng khí thổi vào chỉ có hướng lúc mới vào bóng. Sau vài va chạm, chuyển động của các phân tử đã hỗn loạn, không còn hướng ưu tiên.
- B. Theo mô hình khí lí tưởng, ngoài lúc va chạm, lực tương tác giữa các phân tử khí không đáng kể.
- C. Khí trong bóng rất nhẹ, trọng lượng của nó không đáng kể và chỉ hướng xuống, không làm bóng phồng đều mọi phía.
Câu 9. Gọi là hằng số khí lí tưởng, là số Avogadro. Hằng số Boltzmann được xác định bởi hệ thức
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hằng số Boltzmann đóng vai trò của hằng số khí lí tưởng nhưng tính cho một phân tử thay vì cho một mol.
- J/K, khớp với giá trị đã cho.
- Nhờ đó viết được thành với là số phân tử.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Thay số được khoảng lệch rất xa giá trị J/K đã cho.
- B. Đây là nghịch đảo của có đơn vị K/J.
- D. Hệ số nằm trong công thức động năng tịnh tiến trung bình không có trong định nghĩa của
Công thức dùng: Động năng tịnh tiến trung bình của phân tử (mở tab mới)
Câu 10. Trong máy sấy tóc, không khí ở 25 °C được quạt hút vào, đi qua dây nung rồi thoát ra ở 85 °C. Coi áp suất không khí trong máy luôn bằng áp suất khí quyển. Xét một lượng không khí xác định đi qua máy. So với lúc vào, thể tích của lượng không khí này lúc ra đã tăng thêm
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Áp suất không đổi nên dùng định luật Charles, với nhiệt độ tuyệt đối.
- K, K.
- tức thể tích tăng thêm khoảng 20%. Vì vậy mỗi giây máy thổi ra một thể tích khí lớn hơn thể tích nó hút vào.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy tức tính độ tăng theo thể tích ở 0 °C. Thể tích lúc vào là thể tích ở 25 °C, phải so với 298 K.
- C. Dùng thẳng nhiệt độ Celsius: rồi suy ra tăng thêm 240%.
- D. Đảo tỉ số: tức lấy phần tăng chia cho thể tích lúc ra.
Công thức dùng: Định luật Charles (đẳng áp) (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 11. Trong phòng thí nghiệm, người ta dùng chùm laser làm lạnh một đám nguyên tử rubidium (khối lượng mol 87 g/mol) xuống nhiệt độ 100 μK, với 1 μK K. Coi đám nguyên tử là khí lí tưởng. Tốc độ căn quân phương của các nguyên tử xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. với tính bằng kelvin và tính bằng kg/mol.
- μK K, kg/mol.
- m/s.
- Ở nhiệt độ phòng, nguyên tử rubidium có tốc độ căn quân phương cỡ 300 m/s. Làm lạnh tới 100 μK, chúng chỉ còn trôi chậm hơn cả người đi bộ.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đọc 100 μK thành 100 mK, tức 0,1 K, lớn gấp 1000 lần.
- B. Quên lấy căn bậc hai, dừng ở m²/s².
- C. Để theo g/mol mà không đổi sang kg/mol.
Công thức dùng: Tốc độ căn quân phương (mở tab mới)
Câu 12. Thả một mẩu giấy đang cháy vào một chai thủy tinh, rồi đặt ngay lên miệng chai một quả trứng luộc đã bóc vỏ, to hơn miệng chai một chút, bịt kín miệng chai. Lửa tắt, khí trong chai nguội dần và quả trứng bị ép dần, lọt vào trong chai. Nguyên nhân chính là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Lượng khí bị bịt kín trong chai có thể tích gần như không đổi. Trong quá trình đẳng tích, áp suất tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối, nên khí nguội thì áp suất giảm.
- Lúc đặt trứng, khí trong chai đang nóng. Lửa tắt, khí nguội dần; không đổi nên áp suất khí trong chai giảm dần xuống dưới áp suất khí quyển.
- Mặt ngoài quả trứng chịu áp suất khí quyển, mặt trong chịu áp suất nhỏ hơn. Hiệu hai áp lực ép quả trứng mềm, đàn hồi, lọt dần vào chai.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Chất khí không hút được vật. Quả trứng bị đẩy vào vì không khí bên ngoài ép mạnh hơn khí bên trong.
- C. Khí nguội đi thì có xu hướng co lại, không nở ra. Ở đây chai và trứng giữ thể tích khí gần như không đổi nên áp suất giảm.
- D. Lửa chỉ dùng một phần oxygen và sinh ra khí khác, trong chai vẫn còn nhiều khí. Trứng bị ép vào dần dần theo lúc khí nguội, đúng như áp suất giảm theo nhiệt độ.
Công thức dùng: Quá trình đẳng tích (mở tab mới)
Câu 13. Khoang nấu của một nồi chiên không dầu có thể tích 5,0 lít và có các khe thông hơi, nên không khí trong khoang luôn có áp suất bằng áp suất khí quyển Pa. Lúc bật nồi, không khí trong khoang ở 27 °C; khi nồi chạy ổn định, không khí trong khoang ở 177 °C. Coi không khí là khí lí tưởng có khối lượng mol 29 g/mol và có nhiệt độ đều trong khoang; bỏ qua thể tích thức ăn. Khối lượng không khí đã thoát ra khỏi khoang qua các khe thông hơi trong quá trình đó xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Khoang có thể tích và áp suất không đổi, khí nóng lên thì một phần phải thoát ra. Từ khối lượng khí còn trong khoang tỉ lệ nghịch với nhiệt độ tuyệt đối.
- Lúc đầu: kg, tức 5,82 g.
- Lúc sau, và như cũ, K: g.
- Khí đã thoát ra: g, khoảng 1,9 g, tức một phần ba lượng khí ban đầu.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy phần nở thêm nhân với khối khí ban đầu. Ở 450 K, khối khí ban đầu chiếm phần tràn ra ngoài chỉ là khối khí.
- B. Dùng nhiệt độ Celsius: khối khí ban đầu.
- D. Đây là khối lượng khí còn lại trong khoang, chưa phải phần đã thoát ra.
Công thức dùng: Phương trình Clapeyron (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 14 và Câu 15. Một lượng khí helium, coi là khí lí tưởng, thực hiện chu trình biểu diễn trên đồ thị thể tích theo nhiệt độ tuyệt đối ở hình bên; đường kéo dài của đoạn đi qua gốc tọa độ O. Ở trạng thái 1, khí có áp suất Pa.
Câu 14. Phát biểu nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Trên đồ thị theo đường thẳng kéo dài qua gốc là đẳng áp, đoạn song song trục là đẳng nhiệt, đoạn song song trục là đẳng tích.
- tỉ lệ thuận với nên áp suất không đổi; và cùng tăng gấp đôi.
- giữ ở 600 K, giảm từ 4,0 lít xuống 2,0 lít: khí bị nén đẳng nhiệt.
- giữ ở 2,0 lít, giảm từ 600 K về 300 K: đẳng tích, áp suất giảm một nửa. Do đó Pa.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đoạn nằm ngang trên đồ thị theo tức thể tích không đổi chứ không phải áp suất. Áp suất giảm từ Pa về Pa.
- C. Đoạn nằm trên đường thẳng qua gốc nên áp suất không đổi; đại lượng tăng gấp đôi là thể tích và nhiệt độ.
- D. Trạng thái 1 và 3 có cùng thể tích mà nhiệt độ ở 3 gấp đôi, nên
Công thức dùng: Định luật Charles (đẳng áp) (mở tab mới) · Định luật Boyle (đẳng nhiệt) (mở tab mới) · Quá trình đẳng tích (mở tab mới)
Câu 15. Trong quá trình khí nhận nhiệt lượng 600 J. Nội năng của khí trong quá trình này
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Quá trình đẳng áp nên công khí sinh ra là với đọc trên đồ thị. Sau đó dùng định luật I.
- Khí nở từ 2,0 lít lên 4,0 lít ở áp suất Pa, sinh công J, tức J.
- J.
- Soát lại: helium là khí đơn nguyên tử nên J, khớp.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy J, coi như khí nhận công trong lúc nở ra.
- B. Bỏ qua công khí sinh ra, coi toàn bộ nhiệt nhận vào làm tăng nội năng.
- C. Tính công với áp suất ở trạng thái 3, Pa, được 480 J. Quá trình diễn ra ở áp suất của trạng thái 1.
Công thức dùng: Công của khí khi áp suất không đổi (mở tab mới) · Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới)
Câu 16. Ở đáy một giếng sâu lâu ngày không dùng có thể tích tụ khí carbon dioxide ( khối lượng mol 44 g/mol), rất nguy hiểm cho người xuống giếng. Coi khí này là khí lí tưởng, có nhiệt độ 27 °C và áp suất Pa. Khối lượng riêng của khí carbon dioxide ở đáy giếng xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Từ với suy ra
- K, kg/mol.
- kg/m³.
- Không khí ở cùng điều kiện ( kg/mol) chỉ có khối lượng riêng khoảng 1,2 kg/m³. Khí carbon dioxide nặng hơn khoảng 1,5 lần nên chìm xuống, đọng ở đáy giếng và đẩy không khí lên. Vì vậy phải thông gió giếng sâu trước khi xuống.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Để theo g/mol, kết quả lớn gấp 1000 lần.
- C. Dừng ở mol/m³, tức số mol trong mỗi mét khối, quên nhân khối lượng mol.
- D. Dùng nhiệt độ Celsius, 27 thay cho 300 K.
Công thức dùng: Khối lượng riêng của khí (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 17. Trong một pin nhiên liệu, khí hydrogen (khối lượng mol 2 g/mol) được đưa vào ở 80 °C, còn khí oxygen (khối lượng mol 32 g/mol) được đưa vào ở 27 °C. Coi hai khí là khí lí tưởng. Tỉ số giữa tốc độ căn quân phương của phân tử hydrogen và của phân tử oxygen lúc đưa vào pin xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. nên tỉ lệ với Hai khí khác nhau cả lẫn phải tính cả hai.
- K, K.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chỉ xét khối lượng mol, bỏ qua việc hydrogen nóng hơn oxygen.
- C. Dùng nhiệt độ Celsius:
- D. Quên lấy căn bậc hai:
Công thức dùng: Tốc độ căn quân phương (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 18. Một tàu lặn khảo sát đáy biển đang ở độ sâu 40 m thì cần nổi lên. Tàu dùng khí nén từ các bình chứa có tổng dung tích 1,5 m³, áp suất ban đầu 150 bar, để đẩy hết 12 m³ nước biển ra khỏi két dằn qua các lỗ ở đáy két; lúc đầu két không có khí. Khi két vừa hết nước thì đóng van, lúc đó khí trong két có áp suất bằng áp suất của nước biển ở độ sâu 40 m. Khối lượng riêng của nước biển là 1030 kg/m³, áp suất khí quyển là Pa. Coi khí là khí lí tưởng và nhiệt độ không đổi. Sau khi đóng van, áp suất khí còn lại trong các bình chứa xấp xỉ
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Lượng khí trong bình chứa thay đổi nên không dùng thẳng Ở cùng nhiệt độ, số mol khí tỉ lệ với tích tích mà các bình chứa mất đi bằng tích của khí trong két.
- Áp suất nước ở độ sâu 40 m: Pa, tức khoảng 5,04 bar.
- Từ với không đổi, khí trong két ứng với tích bar.m³. Chỉ so các tích với nhau nên giữ nguyên bar và m³.
- Các bình chứa mất đúng chừng ấy: suy ra bar.
- Áp suất còn lại: bar.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Quên áp suất khí quyển, lấy áp suất khí trong két chỉ bằng bar.
- B. Coi khí trong két có áp suất 1 bar, bỏ qua áp suất của nước ở độ sâu 40 m.
- D. Coi khí trong bình nở ra chiếm cả bình và két rồi dùng định luật Boyle: bar. Sai vì khí trong két chỉ có áp suất bằng áp suất nước, 5,04 bar; sau khi đóng van, bình và két không cùng áp suất.
Công thức dùng: Phương trình Clapeyron (mở tab mới) · Áp suất trong chất lỏng (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Bếp của một phòng tắm hơi khô (sauna) chứa 25 kg đá, nhiệt dung riêng của đá là 800 J/(kg.K). Đá được dây điện trở nung tới khoảng 300 °C. Người tắm múc từng gáo 0,15 kg nước ở 25 °C té lên đá; nước nóng lên tới 100 °C rồi hóa hơi hết, tạo hơi nóng cho phòng. Nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/(kg.K), nhiệt hóa hơi riêng của nước ở 100 °C là J/kg. Coi nhiệt lượng để nước nóng lên và hóa hơi đều lấy từ đá; bỏ qua các hao phí khác.
a) Khi nước té lên đá hóa hơi, nước thu nhiệt từ đá nên đá nguội đi.
Đúngb) Mỗi gáo nước cần nhận khoảng J để nóng lên tới 100 °C rồi hóa hơi hết.
Đúngc) Khi bếp đã tắt, mỗi gáo nước té lên làm đá nguội đi khoảng 17 °C.
Said) Khi bếp đang bật và cấp cho đá công suất 6,0 kW, nếu cứ mỗi phút té một gáo nước thì nhiệt độ của đá vẫn tăng dần.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai
- a) Đúng. Muốn hóa hơi, nước phải nhận nhiệt lượng để các phân tử thoát khỏi lực liên kết với nhau. Nhiệt lượng này lấy từ đá nên nội năng và nhiệt độ của đá giảm.
- b) Đúng. J, khoảng J. Phần hóa hơi chiếm phần lớn, J; phần làm nước nóng lên tới 100 °C chỉ khoảng J.
- c) Sai. Đá tỏa ra đúng nhiệt lượng nước nhận: °C. Con số 17 °C có được khi chỉ tính phần hóa hơi, °C, quên rằng nước còn phải nóng lên từ 25 °C tới 100 °C.
- d) Sai. Mỗi phút bếp cấp cho đá J, ít hơn J mà một gáo nước lấy đi. Mỗi phút đá mất thêm khoảng J nên nguội dần. Nếu chỉ tính phần hóa hơi, J cho mỗi gáo, sẽ kết luận sai rằng đá nóng lên.
Công thức dùng: Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt hóa hơi (mở tab mới)
Câu 2. Một lò sấy cà phê ở Tây Nguyên đốt vỏ cà phê khô để lấy nhiệt. Mỗi mẻ sấy 1500 kg cà phê quả tươi có độ ẩm 60% (nước chiếm 60% khối lượng) xuống độ ẩm 12%. Ở nhiệt độ sấy, nhiệt hóa hơi riêng của nước lấy bằng J/kg. Vỏ cà phê có năng suất tỏa nhiệt J/kg. Chỉ 40% nhiệt lượng do vỏ cháy tỏa ra được dùng để làm bay hơi nước, phần còn lại thoát theo khói, theo khí ẩm và làm nóng hạt.
a) Nước trong quả cà phê bay hơi được dù nhiệt độ sấy thấp hơn 100 °C, vì sự bay hơi xảy ra ở mọi nhiệt độ.
Đúngb) Mỗi mẻ sấy làm bay hơi 720 kg nước.
Saic) Nhiệt lượng dùng để làm bay hơi nước trong mỗi mẻ khoảng J.
Đúngd) Mỗi mẻ sấy phải đốt hơn 300 kg vỏ cà phê.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Đúng. Bay hơi xảy ra ở bề mặt chất lỏng ở mọi nhiệt độ: luôn có những phân tử đủ động năng để thắng lực hút của các phân tử khác và thoát ra. Nhiệt độ càng cao, không khí càng khô thì nước bay hơi càng nhanh.
- b) Sai. Phần khô không đổi: kg. Sau khi sấy, phần khô chiếm 88% nên khối lượng còn lại là kg. Nước bay hơi: kg. Con số 720 kg có được khi lấy coi như khối lượng cả mẻ không đổi.
- c) Đúng. J, tức khoảng J.
- d) Đúng. Vỏ cháy phải tỏa ra J, nên khối lượng vỏ là kg, hơn 300 kg. Quên hiệu suất 40% sẽ chỉ ra khoảng 123 kg.
Công thức dùng: Nhiệt hóa hơi (mở tab mới) · Nhiệt lượng do nhiên liệu tỏa ra (mở tab mới) · Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 3. Một hộp bảo quản thực phẩm có phần không gian chứa khí 1,2 lít, được hút bớt khí bằng một bơm tay. Mỗi lần kéo pit-tông từ đáy lên, xilanh của bơm, dung tích 0,30 lít, thông với hộp qua một van một chiều nên khí trong hộp tràn sang xilanh; đẩy pit-tông xuống thì van này đóng, khí trong xilanh bị đẩy ra ngoài qua một van khác. Lúc đầu khí trong hộp có áp suất bằng áp suất khí quyển, Pa. Coi không khí là khí lí tưởng, nhiệt độ khí không đổi; bỏ qua thể tích ống nối và khe hở ở đáy xilanh.
a) Trong mỗi lần kéo pit-tông, lượng khí chứa trong hộp và xilanh biến đổi đẳng nhiệt, tích của lượng khí đó không đổi.
Đúngb) Sau lần kéo pit-tông thứ nhất, áp suất khí trong hộp còn Pa.
Saic) Sau 4 lần kéo pit-tông, áp suất khí trong hộp còn khoảng Pa.
Đúngd) Kéo pit-tông 5 lần thì áp suất khí trong hộp giảm xuống dưới Pa.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Lúc kéo, van ra ngoài đóng, khí chỉ chuyển từ hộp sang xilanh nên lượng khí trong hộp và xilanh không đổi. Nhiệt độ cũng không đổi nên theo định luật Boyle, tích của lượng khí này không đổi.
- b) Sai. Khí trong hộp nở từ 1,2 lít ra lít: Pa. Con số Pa có được khi coi xilanh lấy đi lượng khí; thật ra khí chia đều cho cả 1,5 lít nên xilanh chỉ lấy
- c) Đúng. Mỗi lần kéo, áp suất khí trong hộp nhân thêm Sau 4 lần: Pa.
- d) Sai. Pa, vẫn cao hơn Pa. Phải tới lần kéo thứ 8 mới xuống dưới mức đó: còn Mỗi lần kéo chỉ lấy đi 20% lượng khí đang còn trong hộp, không phải 20% lượng khí ban đầu, nên áp suất giảm chậm dần.
Công thức dùng: Định luật Boyle (đẳng nhiệt) (mở tab mới)
Câu 4. Một lọ thuốc tiêm bằng thủy tinh có nút cao su kín, dung tích 10,0 mL, chứa 8,0 mL dung dịch thuốc và 2,0 mL không khí ở áp suất khí quyển Pa. Để rút thuốc, điều dưỡng cắm kim của bơm tiêm qua nút, dốc ngược lọ cho đầu kim ngập trong dung dịch rồi kéo pit-tông (hình bên). Pit-tông của bơm tiêm có tiết diện 1,2 cm². Coi nhiệt độ không đổi, dung dịch không nén được; bỏ qua ma sát của pit-tông và thể tích của kim.
a) Trong lúc rút thuốc, áp suất của không khí trong lọ không đổi vì nhiệt độ của nó không đổi.
Saib) Rút xong 5,0 mL thuốc mà không bơm khí vào lọ, áp suất không khí trong lọ còn khoảng Pa.
Đúngc) Khi đó, để giữ pit-tông đứng yên, điều dưỡng phải kéo nó bằng một lực khoảng 3,4 N.
Said) Nếu trước khi rút thuốc, điều dưỡng bơm vào lọ 5,0 mL không khí lấy ở áp suất khí quyển, thì rút xong 5,0 mL thuốc, áp suất không khí trong lọ đúng bằng áp suất khí quyển.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Saib) Đúngc) Said) Đúng
- a) Sai. Nhiệt độ không đổi chỉ cho biết tích của lượng khí không đổi (định luật Boyle). Rút thuốc ra thì phần thể tích dành cho không khí tăng, nên áp suất của nó giảm.
- b) Đúng. Không khí chiếm mL. Pa.
- c) Sai. Bên ngoài, khí quyển ép pit-tông vào với áp suất Pa; bên trong, thuốc trong bơm tiêm có cùng áp suất với khí trong lọ, khoảng Pa. Lực cần giữ: N. Con số 3,4 N là chỉ là lực do thuốc bên trong đẩy pit-tông.
- d) Đúng. Gộp không khí có sẵn và không khí bơm vào thành một lượng khí: ở áp suất nó chiếm mL. Rút xong 5,0 mL thuốc, không khí trong lọ chiếm đúng mL, nên theo định luật Boyle áp suất bằng và kéo pit-tông không cần thêm lực. Vì vậy điều dưỡng thường bơm vào lọ một thể tích khí bằng thể tích thuốc định rút.
Công thức dùng: Định luật Boyle (đẳng nhiệt) (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Giữa trưa, ánh nắng chiếu vuông góc xuống mặt đường nhựa, mỗi mét vuông mặt đường nhận năng lượng ánh sáng với công suất 600 W. Lớp nhựa đường dày 5,0 cm hấp thụ 70% năng lượng này và coi như giữ lại toàn bộ trong lớp nhựa. Nhựa đường có khối lượng riêng 2300 kg/m³, nhiệt dung riêng 920 J/(kg.K). Sau 1,0 giờ, nhiệt độ của lớp nhựa đường tăng thêm bao nhiêu °C (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 14,3 °C
Mấu chốt. Xét phần nhựa đường dưới 1 m² mặt đường: tính khối lượng của nó từ thể tích, rồi dùng với là phần năng lượng ánh sáng được hấp thụ.
- Dưới 1 m² mặt đường, lớp nhựa có thể tích m³ và khối lượng kg.
- Nhiệt lượng lớp nhựa nhận trong 1,0 giờ: J.
- °C.
Tự soát. Thay lại: J, khớp. Thực tế mặt đường còn tỏa nhiệt ra không khí và truyền nhiệt xuống lớp đất đá bên dưới, nên nóng lên chậm hơn con số này.
Bẫy hay gặp. Quên hệ số 70% sẽ ra khoảng 20,4 °C. Quên đổi giờ ra giây sẽ ra một con số nhỏ hơn 3600 lần.
Công thức dùng: Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới)
Câu 2. Khi đổ bê tông cho những khối lớn như trụ cầu, người ta phải hạ nhiệt độ của hỗn hợp bê tông lúc mới trộn để khối bê tông không bị nứt khi đông cứng. Một mẻ trộn gồm 2000 kg cốt liệu và xi măng ở 30 °C, nhiệt dung riêng 840 J/(kg.K), cùng 150 kg nước trộn. Thay vì dùng toàn nước ở 30 °C, người ta thay một phần nước trộn bằng nước đá vảy ở °C, sao cho tổng khối lượng nước và nước đá vẫn là 150 kg. Nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/(kg.K), của nước đá là 2100 J/(kg.K); nhiệt nóng chảy riêng của nước đá là J/kg. Bỏ qua nhiệt do xi măng tỏa ra khi phản ứng với nước và nhiệt trao đổi với môi trường. Muốn hỗn hợp sau khi nước đá tan hết có nhiệt độ 20 °C thì cần dùng bao nhiêu kilôgam nước đá vảy (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 49,1 kg
Mấu chốt. Gọi là khối lượng nước đá. Cốt liệu, xi măng và kg nước ở 30 °C nguội xuống 20 °C và tỏa nhiệt; mỗi kilôgam nước đá thu nhiệt qua ba chặng: ấm từ °C lên 0 °C, tan ở 0 °C, rồi nước tan ra ấm lên 20 °C.
- Nhiệt tỏa ra: (J).
- Mỗi kilôgam nước đá thu: J, nên
- Cân bằng nhiệt: suy ra kg.
Tự soát. Thay lại kg: nước đá thu J; cốt liệu, xi măng và 100,9 kg nước tỏa J, khớp. Khoảng một phần ba nước trộn được thay bằng nước đá.
Bẫy hay gặp. Quên rằng nước đá thay cho một phần nước, vẫn tính 150 kg nước ở 30 °C, sẽ ra khoảng 53,9 kg. Bỏ qua cốt liệu và xi măng, chỉ cân bằng nhiệt giữa nước và nước đá, sẽ ra khoảng 13,4 kg.
Công thức dùng: Cân bằng nhiệt (mở tab mới) · Nhiệt lượng khi nhiệt độ thay đổi (mở tab mới) · Nhiệt nóng chảy (mở tab mới)
Câu 3. Bệnh viện trữ oxygen ở thể lỏng trong bồn cách nhiệt rồi cho hóa hơi để cấp cho các phòng bệnh. Oxygen lỏng có khối lượng riêng 1140 kg/m³; khối lượng mol của oxygen là 32 g/mol. Cho 1,0 lít oxygen lỏng hóa hơi hết rồi ấm lên tới 27 °C ở áp suất Pa. Coi oxygen ở thể khí là khí lí tưởng. Lượng oxygen này chiếm thể tích bao nhiêu lít (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 888 lít
Mấu chốt. Từ khối lượng tính ra số mol, từ số mol tính ra thể tích khí bằng phương trình Clapeyron.
- Khối lượng: kg, nên mol.
- m³, tức 888 lít.
Tự soát. Ở 27 °C và Pa, mỗi mol khí chiếm lít; lít, khớp. Một lít oxygen lỏng cho gần 900 lít khí, nên trữ ở thể lỏng gọn hơn rất nhiều.
Bẫy hay gặp. Để theo g/mol thì số mol nhỏ đi 1000 lần, ra chưa tới 1 lít khí. Dùng 27 thay cho 300 K thì ra khoảng 80 lít.
Công thức dùng: Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới) · Số mol (mở tab mới) · Phương trình Clapeyron (mở tab mới)
Câu 4. Một nhà máy tích trữ năng lượng bằng khí nén dùng một hang muối kín sâu dưới lòng đất, thể tích m³. Giờ thấp điểm, máy nén bơm không khí vào hang; giờ cao điểm, khí trong hang được xả ra để quay tuabin phát điện. Cuối một đợt nạp, khí trong hang có áp suất 72 bar và nhiệt độ 47 °C. Sau đợt xả tiếp theo, khí còn lại trong hang có áp suất 46 bar và nhiệt độ 37 °C. Khối lượng mol của không khí là 29 g/mol; coi không khí là khí lí tưởng và thể tích hang không đổi. Khối lượng không khí đã xả ra khỏi hang trong đợt xả đó là bao nhiêu nghìn tấn (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 8,0 nghìn tấn
Mấu chốt. Cả lượng khí lẫn nhiệt độ đều thay đổi, nên tính khối lượng khí trong hang ở từng thời điểm bằng rồi lấy hiệu.
- Cuối đợt nạp, K: kg.
- Sau đợt xả, K: kg.
- Đã xả: kg. Một nghìn tấn là kg, nên lượng khí đã xả khoảng 8,0 nghìn tấn.
Tự soát. Nếu khí còn lại vẫn ở 47 °C thì 46 bar ứng với kg. Khí đã nguội xuống 37 °C nên cùng 46 bar lại chứa nhiều khí hơn; kg lớn hơn kg là hợp lí.
Bẫy hay gặp. Bỏ qua sự thay đổi nhiệt độ, tính sẽ ra khoảng 8,5 nghìn tấn. Dùng nhiệt độ Celsius thay cho nhiệt độ tuyệt đối sẽ ra một con số lớn gấp gần 4 lần.
Công thức dùng: Phương trình Clapeyron (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
Câu 5. Đồ chơi "thợ lặn Descartes" gồm một ống nghiệm nhỏ úp ngược, bên trong có một bọt khí, nổi trong một chai nhựa đựng đầy nước đã vặn chặt nắp (hình bên). Ống nghiệm bằng thủy tinh có khối lượng 4,5 g, phần thủy tinh có thể tích 1,8 cm³. Lúc chưa bóp chai, bọt khí trong ống có thể tích 3,2 cm³ và áp suất Pa, ống ngập trong nước và nổi áp sát nắp chai. Bóp chai, áp suất trong nước tăng như nhau ở mọi điểm, bọt khí bị nén lại và ống chìm xuống. Khối lượng riêng của nước là 1000 kg/m³. Coi nhiệt độ không đổi, bỏ qua khối lượng của khí và chênh lệch áp suất do độ sâu trong chai. Để ống bắt đầu chìm, áp suất trong chai phải tăng thêm ít nhất bao nhiêu kPa (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 18,5 kPa
Mấu chốt. Ống bắt đầu chìm khi lực đẩy Archimedes lên cả ống và bọt khí giảm xuống bằng trọng lượng của ống. Lực đẩy giảm vì bọt khí bị nén lại.
- Ống chiếm chỗ của nước một thể tích bằng thể tích thủy tinh cộng thể tích bọt khí. Ống bắt đầu chìm khi tức cm³.
- Thể tích bọt khí lúc đó: cm³.
- Định luật Boyle: Pa.
- Áp suất phải tăng thêm Pa, tức khoảng 18,5 kPa.
Tự soát. Lúc đầu ống chiếm chỗ cm³ nước, lực đẩy ứng với 5,0 g nước, lớn hơn trọng lượng của ống 4,5 g nên ống nổi. Bọt khí phải co từ 3,2 cm³ còn 2,7 cm³, nên áp suất phải tăng lần, tức thêm 18,5% của Pa, khớp.
Bẫy hay gặp. Quên thể tích phần thủy tinh, cho rằng bọt khí co còn 4,5 cm³ là đủ: bọt khí đang là 3,2 cm³, như thế phải nở ra mới chìm, vô lí. Đảo tỉ số trong định luật Boyle sẽ ra áp suất giảm, trái với việc bóp chai làm áp suất tăng.
Công thức dùng: Định luật Boyle (đẳng nhiệt) (mở tab mới) · Lực đẩy Archimedes (mở tab mới)
Câu 6. Một bình thép kín dung tích 5,0 lít chứa khí helium ở 27 °C và áp suất Pa. Helium là khí đơn nguyên tử, coi là khí lí tưởng: nội năng của nó bằng tổng động năng tịnh tiến của các nguyên tử. Đặt bình gần một lò sưởi, khí nhận thêm nhiệt lượng 150 J. Bỏ qua sự nở của bình. Nhiệt độ của khí sau đó là bao nhiêu °C (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 57 °C
Mấu chốt. Bình không nở nên khí không sinh công, nhiệt nhận vào làm tăng hết nội năng. Nội năng bằng số nguyên tử nhân với động năng tịnh tiến trung bình
- Số nguyên tử:
- Thể tích không đổi nên do đó J.
- suy ra K.
- K, tức 57 °C.
Tự soát. Nội năng ban đầu J. Nhận thêm 150 J là tăng 10%, nên nhiệt độ tuyệt đối cũng tăng 10%: từ 300 K lên 330 K.
Bẫy hay gặp. Bỏ hệ số coi sẽ ra K và 72 °C. Trả lời 330 là quên đổi về độ C.
Công thức dùng: Động năng tịnh tiến trung bình của phân tử (mở tab mới) · Áp suất theo động năng phân tử (mở tab mới) · Định luật I của nhiệt động lực học (mở tab mới) · Đổi thang nhiệt độ (mở tab mới)
HẾT