MentorLab

Lời giải chuyên đề Điện trường

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1153

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề luyện chuyên đề Điện trường · Môn Vật lí 11

Thời gian làm bài 50 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1153

Cho biết: N.m²/C²; điện tích nguyên tố C; khối lượng electron kg; m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Hai điện tích điểm được đặt trong một chất điện môi đồng chất chiếm đầy không gian xung quanh. Hằng số điện môi của chất này cho biết

lực tương tác giữa hai điện tích điểm đặt trong chất đó lớn hơn bao nhiêu lần so với khi đặt chúng trong chân không, ở cùng khoảng cách.
lực tương tác giữa hai điện tích điểm đặt trong chất đó nhỏ hơn bao nhiêu lần so với khi đặt chúng trong chân không, ở cùng khoảng cách.
lượng điện tích mà chất đó chứa trong một đơn vị thể tích.
chất đó dẫn điện tốt hay kém so với kim loại.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Trong điện môi, lực Coulomb giảm lần so với trong chân không: với

  1. Cùng hai điện tích, cùng khoảng cách: trong chân không trong điện môi
  2. Vậy cho biết lực trong điện môi nhỏ hơn lực trong chân không bao nhiêu lần. Không khí có dầu hỏa khoảng 2, nước khoảng 81.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo chiều so sánh. Vì nên lực trong điện môi chỉ có thể nhỏ hơn hoặc bằng lực trong chân không.
  • C. Lượng điện tích trong một đơn vị thể tích là mật độ điện tích, không liên quan tới hằng số điện môi. Điện môi là chất cách điện, gần như không có điện tích tự do.
  • D. Hằng số điện môi là đại lượng của chất cách điện, cho biết chất đó làm lực tương tác giảm bao nhiêu lần, không đo khả năng dẫn điện.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới)

Câu 2. Hai điện tích điểm và đặt cách nhau một khoảng trong một điện môi có hằng số điện môi Độ lớn lực tương tác điện giữa chúng là

Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Định luật Coulomb: lực tỉ lệ thuận với tích độ lớn hai điện tích, tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách, và giảm lần trong điện môi.

  1. Trong chân không với N.m²/C². Trong điện môi lực giảm lần nên đứng ở mẫu số:

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đặt lên tử số thì lực trong điện môi lại lớn hơn trong chân không, ngược với thực tế.
  • B. Quên bình phương khoảng cách. Lực Coulomb tỉ lệ nghịch với khoảng cách tăng 2 lần thì lực giảm 4 lần.
  • C. Lực tỉ lệ với tích không phải với tổng. Nếu dùng tổng thì hai điện tích và sẽ không tương tác, trái với thực tế là chúng hút nhau.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới)

Câu 3. Hai quả cầu nhỏ tích điện cùng dấu, đặt cách nhau một khoảng trong không khí, đẩy nhau bằng một lực N. Sau một thời gian, mỗi quả cầu bị rò điện, mất đi một nửa điện tích. Người ta dịch hai quả cầu lại gần nhau cho tới khi khoảng cách giữa chúng còn Lực đẩy giữa hai quả cầu lúc này là

N.
N.
N.
N.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. tỉ lệ thuận với tích hai điện tích và tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách. Xét riêng từng thay đổi rồi nhân các hệ số với nhau.

  1. Mỗi điện tích còn một nửa nên tích còn lực giảm 4 lần.
  2. Khoảng cách giảm 3 lần nên giảm 9 lần: lực tăng 9 lần.
  3. N.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Quên bình phương khoảng cách, coi lực chỉ tăng 3 lần: N.
  • C. Chỉ tính một quả cầu mất nửa điện tích: N. Cả hai quả cầu đều rò điện nên tích hai điện tích giảm 4 lần.
  • D. Chỉ tính phần khoảng cách giảm, quên rằng điện tích cũng giảm: N.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới)

Câu 4. Hai điện tích điểm nC và nC được giữ cố định tại hai điểm A và B cách nhau 10 cm trong không khí. Đặt một điện tích điểm nC tại điểm M nằm trên đoạn AB, cách A 4,0 cm. Lực điện tổng hợp do và tác dụng lên có độ lớn là

N.
N.
N.
N.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Tính riêng lực của từng điện tích theo định luật Coulomb, xác định chiều của mỗi lực rồi cộng vectơ. Khoảng cách dùng cho mỗi lực là khoảng cách từ điện tích đó tới M.

  1. cm, cm.
  2. và cùng dấu nên đẩy theo chiều từ A sang B: N.
  3. và trái dấu nên hút về phía B: N.
  4. Hai lực cùng hướng từ M về B nên N.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cho rằng hai lực ngược chiều vì trái dấu, nên lấy hiệu N. Thực ra đẩy còn hút, cả hai cùng kéo về phía B.
  • B. Dùng khoảng cách AB = 10 cm cho cả hai lực: N. Khoảng cách trong định luật Coulomb là từ mỗi điện tích tới
  • D. Quên bình phương khoảng cách: N.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới)

Câu 5. Cường độ điện trường tại một điểm là đại lượng đặc trưng cho điện trường tại điểm đó về

phương diện tác dụng lực lên điện tích đặt tại điểm đó.
khả năng tạo ra thế năng điện cho điện tích đặt tại điểm đó.
tốc độ chuyển động của điện tích đặt tại điểm đó.
lượng điện tích tập trung tại điểm đó.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. cường độ điện trường cho biết lực điện tác dụng lên mỗi đơn vị điện tích dương đặt tại điểm đó.

  1. Đặt một điện tích thử tại điểm đang xét và đo lực điện tác dụng lên nó. Thương số không phụ thuộc mà chỉ phụ thuộc điện trường tại điểm đó: đó là cường độ điện trường đơn vị V/m (cũng là N/C).

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Khả năng tạo ra thế năng điện là ý nghĩa của điện thế không phải của cường độ điện trường.
  • C. Điện trường tác dụng lực làm điện tích thay đổi vận tốc, nhưng cường độ điện trường không cho biết điện tích đang chuyển động nhanh hay chậm.
  • D. Điện trường tại một điểm có thể do các điện tích ở nơi khác gây ra; tại chính điểm đó có thể không có điện tích nào.

Công thức dùng: Cường độ điện trường (mở tab mới)

Câu 6. Đường sức điện của điện trường do một điện tích điểm đặt cô lập trong không khí gây ra là

những đường tròn đồng tâm, có tâm tại điện tích
những đường thẳng đi qua có chiều hướng về phía
những đường thẳng đi qua có chiều hướng ra xa
những đường thẳng song song và cách đều nhau.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Tại mỗi điểm, đường sức có hướng của vectơ cường độ điện trường. Với nằm trên đường thẳng nối với điểm đó và hướng ra xa

  1. Một điện tích thử dương đặt gần bị đẩy ra xa theo phương bán kính, nên ở mọi điểm hướng ra xa theo phương bán kính.
  2. Nối liền các hướng đó được những đường thẳng xuất phát từ tỏa ra mọi phía. Đường sức điện bắt đầu ở điện tích dương và kết thúc ở điện tích âm hoặc ở vô cực.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Vectơ cường độ điện trường của điện tích điểm luôn nằm dọc theo bán kính, nên đường sức không thể là đường tròn quanh Đường sức của điện trường tĩnh không khép kín.
  • B. Đó là đường sức của điện tích điểm âm. Với điện tích thử dương bị đẩy ra xa nên đường sức hướng ra xa
  • D. Đường sức song song, cách đều là của điện trường đều, như giữa hai bản phẳng tích điện trái dấu. Quanh điện tích điểm, càng xa đường sức càng thưa vì điện trường yếu dần.

Công thức dùng: Điện trường của điện tích điểm (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 7 và Câu 8. Để tách các đoạn DNA có độ dài khác nhau, phòng thí nghiệm sinh học dùng phương pháp điện di: bản gel chứa mẫu DNA được ngâm trong một khay dung dịch, hai đầu khay có hai điện cực phẳng đặt song song, cách nhau 20 cm, nối với hai cực của một nguồn điện có hiệu điện thế 120 V. Coi điện trường giữa hai điện cực là điện trường đều. Trong dung dịch, các đoạn DNA mang điện tích âm.

Câu 7. Dưới tác dụng của lực điện, các đoạn DNA dịch chuyển trong gel

cùng chiều đường sức, về phía điện cực nối với cực âm của nguồn.
ngược chiều đường sức, về phía điện cực nối với cực âm của nguồn.
theo phương vuông góc với đường sức, song song với mặt các điện cực.
ngược chiều đường sức, về phía điện cực nối với cực dương của nguồn.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đường sức của điện trường đều giữa hai bản hướng từ bản nối cực dương sang bản nối cực âm. Lực điện lên điện tích âm ngược chiều

  1. Giữa hai điện cực, đường sức là những đường thẳng song song, cách đều, hướng từ điện cực nối cực dương sang điện cực nối cực âm.
  2. DNA mang điện tích âm nên chịu lực điện ngược chiều đường sức, tức là bị kéo về phía điện cực nối với cực dương. Đoạn ngắn luồn qua các lỗ của gel dễ hơn nên đi được xa hơn, nhờ đó các đoạn DNA được tách ra theo độ dài.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Áp dụng chiều lực của điện tích dương. Với điện tích âm, ngược chiều
  • B. Nhầm chiều đường sức. Đường sức hướng từ điện cực dương sang điện cực âm, nên đi ngược chiều đường sức là đi về phía điện cực dương.
  • C. Lực điện luôn cùng phương với đường sức. Theo phương song song với mặt điện cực không có lực điện nào kéo DNA.

Công thức dùng: Cường độ điện trường (mở tab mới) · Điện trường đều (mở tab mới)

Câu 8. Một đoạn DNA trong gel mang điện tích C. Lực điện tác dụng lên đoạn DNA này có độ lớn là

N.
N.
N.
N.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Điện trường đều giữa hai bản có với tính bằng mét, rồi

  1. V/m.
  2. N.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Nhân điện tích với hiệu điện thế, quên chia cho khoảng cách: Tích là công, đo bằng J, không phải lực.
  • C. Để khoảng cách 20 cm mà không đổi ra mét: ra lực nhỏ đi 100 lần.
  • D. Nhầm công thức thành V/m. Hai bản càng xa nhau thì điện trường càng yếu, nên phải ở mẫu số.

Công thức dùng: Điện trường đều (mở tab mới) · Cường độ điện trường (mở tab mới)

Câu 9. Hai điện tích điểm và được giữ cố định tại hai điểm A và B trong không khí. Tại trung điểm O của đoạn AB, mỗi điện tích gây ra một điện trường có độ lớn Cường độ điện trường tổng hợp tại O

bằng 0, vì hai điện tích có độ lớn bằng nhau.
có độ lớn hướng từ O về phía A.
có độ lớn hướng từ O về phía B.
có độ lớn hướng từ O về phía B.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Nguyên lí chồng chất: Vẽ từng vectơ: hướng ra xa điện tích dương, hướng về phía điện tích âm.

  1. do tại A gây ra hướng ra xa A, tức là từ O về phía B.
  2. do tại B gây ra hướng về phía B.
  3. Hai vectơ cùng chiều, cùng độ lớn nên hướng từ O về phía B, tức là về phía điện tích âm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hai điện trường chỉ triệt tiêu nhau tại trung điểm khi hai điện tích cùng dấu. Ở đây một điện tích đẩy, một điện tích hút điện tích thử, nên hai vectơ cùng chiều.
  • B. Độ lớn đúng nhưng chiều sai: tại O, hướng ra xa điện tích dương và về phía điện tích âm, tức là về phía B.
  • C. Cộng như hai vectơ vuông góc. Ở đây hai vectơ cùng nằm trên AB và cùng chiều nên độ lớn cộng thẳng.

Công thức dùng: Nguyên lí chồng chất điện trường (mở tab mới) · Điện trường của điện tích điểm (mở tab mới)

Câu 10. Chọn mốc điện thế ở vô cực. Điện thế tại một điểm M trong điện trường được xác định bằng

thương số giữa công của lực điện làm điện tích dịch chuyển từ M ra vô cực và điện tích
tích của công của lực điện làm điện tích dịch chuyển từ M ra vô cực và điện tích
thương số giữa lực điện tác dụng lên điện tích đặt tại M và điện tích
thương số giữa công của lực điện làm điện tích dịch chuyển từ M ra vô cực và quãng đường dịch chuyển.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. điện thế đặc trưng cho điện trường tại M về phương diện tạo ra thế năng điện.

  1. Thế năng điện của tại M bằng công của lực điện khi đi từ M ra vô cực: Thế năng này tỉ lệ thuận với nên thương số không phụ thuộc đó là điện thế đơn vị vôn, 1 V = 1 J/C.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Tích thay đổi theo và có đơn vị J.C, không phải đại lượng riêng của điện trường tại M.
  • C. Thương số là cường độ điện trường tại M, đơn vị V/m, không phải điện thế.
  • D. Thương số giữa công và quãng đường có đơn vị niutơn, giống một lực trung bình, không phải điện thế.

Công thức dùng: Điện thế (mở tab mới) · Thế năng điện (mở tab mới)

Câu 11. Trong một điện trường đều, một điện tích dịch chuyển dọc theo một đoạn thẳng vuông góc với các đường sức. Công của lực điện trong dịch chuyển này

dương nếu và âm nếu
tỉ lệ thuận với độ dài đoạn thẳng.
bằng 0.
bằng tích của độ lớn lực điện và độ dài đoạn thẳng.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. với là độ dài đại số của hình chiếu độ dịch chuyển lên một đường sức.

  1. Đoạn thẳng vuông góc với đường sức nên hình chiếu của nó lên đường sức bằng 0, tức và
  2. Nói cách khác, lực điện vuông góc với độ dịch chuyển nên không sinh công. Hai đầu đoạn thẳng có cùng điện thế.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dấu của công phụ thuộc dấu của chỉ khi Ở đây nên công bằng 0 với mọi
  • B. Công của lực điện không phụ thuộc độ dài đường đi mà phụ thuộc hình chiếu của độ dịch chuyển lên đường sức, ở đây bằng 0.
  • D. chỉ đúng khi lực cùng hướng với độ dịch chuyển. Ở đây lực điện vuông góc với độ dịch chuyển.

Công thức dùng: Công của lực điện (mở tab mới)

Câu 12. Trong một điện trường đều có cường độ 5000 V/m, một điện tích μC dịch chuyển dọc theo đoạn thẳng MN dài 4,0 cm. Hướng từ M đến N hợp với chiều đường sức một góc 60° (hình bên). Công của lực điện trong dịch chuyển này là

E60°MN
J.
J.
J.
J.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. với là độ dài đại số của hình chiếu MN lên đường sức, và giữ nguyên dấu của

  1. Hình chiếu của MN lên đường sức cùng chiều đường sức: cm m.
  2. J.
  3. Công âm vì lực điện lên điện tích âm ngược chiều đường sức, trong khi điện tích dịch chuyển xuôi theo chiều đường sức.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Bỏ dấu của điện tích. Điện tích âm đi xuôi chiều đường sức thì lực điện cản chuyển động, công phải âm.
  • C. Lấy cả độ dài MN thay cho hình chiếu của nó: J.
  • D. Chiếu bằng sin thay vì cos: cm. Góc 60° là góc giữa MN và đường sức, nên hình chiếu lên đường sức dùng cos.

Công thức dùng: Công của lực điện (mở tab mới)

Câu 13. Trong một ống chân không, một electron bay qua điểm M với tốc độ m/s rồi chuyển động chậm dần và dừng lại tại điểm N. Bỏ qua trọng lực, electron chỉ chịu tác dụng của lực điện. Hiệu điện thế là

45,5 V.
V.
91,0 V.
V.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Định lí động năng: độ biến thiên động năng bằng công của lực điện với điện tích của electron là

  1. nên
  2. V.
  3. nên M có điện thế cao hơn N. Electron chịu lực điện hướng về nơi có điện thế cao hơn, nên khi đi về phía điện thế thấp nó bị hãm lại, đúng như đề cho.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Viết bỏ dấu âm của điện tích electron, nên ra âm. Electron bị hãm khi đi về phía điện thế thấp, nên
  • C. Quên hệ số trong động năng: V.
  • D. Vừa quên hệ số trong động năng, vừa bỏ dấu âm của điện tích electron.

Công thức dùng: Hiệu điện thế (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)

Câu 14. Điện dung của một tụ điện

tỉ lệ thuận với điện tích của tụ.
tỉ lệ nghịch với hiệu điện thế giữa hai bản tụ.
được đo bằng tích
được đo bằng thương số và không phụ thuộc vào
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. đặc trưng cho khả năng tích điện của tụ ở một hiệu điện thế nhất định. Với một tụ cho trước, tỉ lệ thuận với nên thương số này không đổi.

  1. Tăng hiệu điện thế đặt vào tụ lên 2 lần thì điện tích của tụ cũng tăng 2 lần, thương số giữ nguyên. Điện dung chỉ phụ thuộc cấu tạo của tụ: hình dạng, kích thước các bản, khoảng cách giữa chúng và lớp điện môi.
  2. Đơn vị điện dung là fara (F); thực tế hay dùng μF, nF, pF.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đọc công thức như thể là hàm của Khi tăng thì tăng theo cùng tỉ lệ, không đổi.
  • B. Tương tự, tăng thì tăng theo, thương số không đổi. Điện dung không phụ thuộc hiệu điện thế đặt vào tụ.
  • C. Tích bằng hai lần năng lượng của tụ, đo bằng J, không phải điện dung.

Công thức dùng: Điện dung của tụ điện (mở tab mới)

Câu 15. Một tụ điện đã được tích điện. Năng lượng của tụ điện tồn tại dưới dạng

động năng của các electron chuyển động qua lớp điện môi giữa hai bản.
năng lượng điện trường trong khoảng không gian giữa hai bản tụ.
nhiệt năng của lớp điện môi giữa hai bản tụ.
năng lượng hóa học, giống như năng lượng trong pin.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Khi tụ tích điện, giữa hai bản có điện trường. Năng lượng của tụ là năng lượng của điện trường đó.

  1. Để nạp tụ, nguồn phải sinh công đưa điện tích từ bản này sang bản kia, ngược chiều lực điện. Công đó được tích trữ thành năng lượng điện trường giữa hai bản,
  2. Khi tụ phóng điện, điện trường giữa hai bản mất dần và năng lượng này chuyển thành dạng khác, chẳng hạn nhiệt năng trên điện trở.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lớp điện môi cách điện, electron không chuyển động qua nó. Tụ đã tích điện xong thì không còn dòng điện chạy trong mạch.
  • C. Nhiệt chỉ sinh ra khi tụ phóng điện qua một điện trở. Tụ đã tích điện để yên thì lớp điện môi không nóng lên.
  • D. Pin tích năng lượng nhờ các phản ứng hóa học. Khi tụ tích điện và phóng điện không có phản ứng hóa học nào: điện tích chỉ dồn lên hai bản và tạo ra điện trường giữa chúng.

Công thức dùng: Năng lượng của tụ điện (mở tab mới)

Câu 16. Ghép nối tiếp hai tụ điện có điện dung và Điện dung của bộ tụ được tính theo công thức

Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Ghép nối tiếp: các tụ có cùng điện tích hiệu điện thế của bộ bằng tổng hiệu điện thế trên các tụ.

  1. và nên tức
  2. Do đó điện dung của bộ nhỏ hơn điện dung của từng tụ. Với hai tụ:

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đó là công thức của bộ tụ ghép song song, khi các tụ có cùng hiệu điện thế và điện tích của bộ bằng tổng điện tích các tụ.
  • B. Biểu thức này bằng chứ không phải đơn vị của nó là 1/F.
  • D. Tích có đơn vị F², không thể là một điện dung.

Công thức dùng: Ghép tụ điện (mở tab mới)

Câu 17. Hai tụ điện có điện dung μF và μF, chưa tích điện, được ghép nối tiếp rồi nối vào hai cực của một nguồn điện có hiệu điện thế 24 V. Khi các tụ đã tích điện xong, hiệu điện thế giữa hai bản của tụ là

18 V.
6,0 V.
12 V.
24 V.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Ghép nối tiếp nên hai tụ có cùng điện tích tụ có điện dung nhỏ hơn chịu hiệu điện thế lớn hơn, vì

  1. Điện dung của bộ: μF.
  2. Điện tích của mỗi tụ: μC.
  3. V. Soát lại: V và V.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đó là hiệu điện thế trên tụ Nghĩ tụ có điện dung nhỏ thì nhận hiệu điện thế nhỏ là ngược: cùng càng nhỏ thì càng lớn.
  • C. Chia đều hiệu điện thế cho hai tụ. Chỉ khi hai tụ có điện dung bằng nhau thì hiệu điện thế mới chia đều.
  • D. Coi như hai tụ ghép song song, mỗi tụ chịu cả hiệu điện thế của nguồn.

Công thức dùng: Ghép tụ điện (mở tab mới) · Điện dung của tụ điện (mở tab mới)

Câu 18. Một tụ điện được nạp điện từ lúc chưa tích điện. Đồ thị bên biểu diễn hiệu điện thế giữa hai bản tụ theo điện tích của tụ trong quá trình nạp, tới khi tụ có điện tích 48 μC. Năng lượng tụ tích trữ được khi nạp xong là

1224364836912Q (μC)U (V)O
J.
J.
J.
J.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Năng lượng tụ tích trữ bằng công nạp điện, tức diện tích phần dưới đồ thị theo Phần đó là một tam giác:

  1. Đọc đồ thị: khi μC thì V. Đường biểu diễn là đoạn thẳng qua gốc tọa độ vì với F.
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy cả tích tức diện tích hình chữ nhật, quên hệ số Khi nạp, hiệu điện thế tăng dần từ 0 chứ không giữ 12 V suốt quá trình.
  • B. Để điện tích 48 μC mà không đổi ra culông: J, lớn gấp một triệu lần.
  • C. Dùng quên bình phương hiệu điện thế: J.

Công thức dùng: Năng lượng của tụ điện (mở tab mới) · Điện dung của tụ điện (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một thanh thủy tinh nhẵn được cắm thẳng đứng trên một đế cách điện. Quả cầu nhỏ A mang điện tích nC được gắn cố định ở chân thanh. Quả cầu xốp nhỏ B có khối lượng 0,025 g, được khoan một lỗ xuyên tâm và xỏ vào thanh nên chỉ trượt được dọc theo thanh, không ma sát. Tích cho B một điện tích có độ lớn 3,5 nC thì B nằm cân bằng ở phía trên A (hình bên). Coi A và B là hai điện tích điểm đặt trong không khí.

ABrthanh thủy tinhđế cách điện
  • a) Quả cầu B mang điện tích dương.

    Đúng
  • b) Vì điện tích của B nhỏ hơn điện tích của A nên lực điện do B tác dụng lên A nhỏ hơn lực điện do A tác dụng lên B.

    Sai
  • c) Khi B cân bằng, tâm của B cách tâm của A 3,0 cm.

    Đúng
  • d) Sau một thời gian, B bị rò điện và mất đi một nửa điện tích. Khi đó B trượt xuống tới vị trí cân bằng mới cách A 1,5 cm.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. B nằm yên phía trên A nên lực điện do A tác dụng lên B phải hướng thẳng đứng lên trên để cân bằng với trọng lực. Đó là lực đẩy, nên A và B cùng dấu: B mang điện tích dương như A.
  • b) Sai. Hai lực này là cặp lực trực đối theo định luật III Newton, có cùng độ lớn Công thức chứa tích hai điện tích, nên đổi vai trò hai quả cầu cho nhau thì độ lớn lực không đổi.
  • c) Đúng. Cân bằng: nên m, tức 3,0 cm.
  • d) Sai. Khi cân bằng, nên tỉ lệ với Điện tích của B còn một nửa thì cm. Ở khoảng cách 1,5 cm, lực đẩy lúc này bằng lần trọng lượng của B, nên B không thể cân bằng ở đó.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới) · Cân bằng lực (mở tab mới) · Định luật 3 Newton (mở tab mới)

Câu 2. Để khảo sát điện trường của một điện tích điểm, một nhóm học sinh tích điện dương cho một quả cầu kim loại nhỏ đặt trên giá cách điện, rồi dùng máy đo cường độ điện trường đo độ lớn tại các điểm cách tâm quả cầu một khoảng Coi quả cầu là một điện tích điểm đặt trong không khí. Kết quả đo được ghi trong bảng sau.

(cm)1015202530
(V/m)36201590905575398
  • a) Vectơ cường độ điện trường tại các điểm đo hướng ra xa quả cầu.

    Đúng
  • b) Khi khoảng cách tăng gấp đôi, từ 10 cm lên 20 cm, cường độ điện trường giảm khoảng 2 lần.

    Sai
  • c) Từ số liệu đo, điện tích của quả cầu vào khoảng 4,0 nC.

    Đúng
  • d) Nếu đặt đầu đo cách tâm quả cầu 60 cm thì máy đo chỉ khoảng 100 V/m.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Quả cầu mang điện tích dương nên điện trường do nó gây ra hướng ra xa nó: một điện tích thử dương đặt tại các điểm đó sẽ bị đẩy ra xa quả cầu.
  • b) Sai. Theo bảng, cường độ điện trường giảm 4 lần, đúng với tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách.
  • c) Đúng. Theo tích phải không đổi. Tính cho năm lần đo được V.m, trung bình khoảng V.m. Vậy C, tức 4,0 nC.
  • d) Đúng. V/m. Soát nhanh: từ 30 cm ra 60 cm khoảng cách tăng gấp đôi nên giảm 4 lần, V/m.

Công thức dùng: Điện trường của điện tích điểm (mở tab mới) · Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới)

Câu 3. Trong ống phát tia X của một máy chụp X quang nha khoa, các electron bứt ra khỏi catot K (một dây tóc được nung nóng) với vận tốc ban đầu không đáng kể. Chúng được tăng tốc trong chân không bởi hiệu điện thế kV giữa anot A và catot K, rồi đập vào anot và phát ra tia X. Bỏ qua trọng lực.

  • a) Điện thế của anot cao hơn điện thế của catot.

    Đúng
  • b) Trong khi electron bay từ catot tới anot, lực điện sinh công dương và thế năng điện của electron giảm.

    Đúng
  • c) Công của lực điện làm một electron dịch chuyển từ catot tới anot là J, mang dấu âm vì electron mang điện tích âm.

    Sai
  • d) Coi điện trường giữa catot và anot là đều. Khi electron mới đi được nửa đường từ catot tới anot, động năng của nó bằng một phần tư động năng lúc tới anot.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai

  • a) Đúng. kV nên anot có điện thế cao hơn catot 60 kV.
  • b) Đúng. Electron mang điện âm nên chịu lực điện hướng về nơi có điện thế cao hơn, tức là về phía anot, cùng chiều chuyển động: lực điện sinh công dương. Vì nên thế năng điện giảm; phần giảm đó chuyển thành động năng của electron.
  • c) Sai. J. Điện tích âm nhưng cũng âm, nên công dương, khớp với ý trước.
  • d) Sai. Trong điện trường đều, hiệu điện thế giữa catot và một điểm tỉ lệ với khoảng cách từ catot tới điểm đó ( Ở nửa đường, electron mới đi qua hiệu điện thế 30 kV, nên công của lực điện, cũng là động năng của electron, bằng một nửa giá trị lúc tới anot: J. Con số một phần tư sinh ra từ lập luận sai "ở nửa đường tốc độ bằng nửa tốc độ cuối".

Công thức dùng: Hiệu điện thế (mở tab mới) · Công của lực điện (mở tab mới) · Thế năng điện (mở tab mới) · Điện thế (mở tab mới) · Điện trường đều (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

Câu 4. Vợt muỗi điện có ba lớp lưới kim loại đặt song song: lưới giữa nối với một bản của một tụ điện, hai lưới ngoài nối với bản kia. Khi bật công tắc, mạch tăng áp chạy bằng pin nạp cho tụ điện có điện dung 0,10 μF tới hiệu điện thế 2000 V. Khi một con muỗi chạm vào cả lưới ngoài và lưới giữa, tụ phóng điện qua thân con muỗi.

  • a) Khi tụ đã được nạp điện, hai bản tụ mang điện tích trái dấu và có độ lớn bằng nhau.

    Đúng
  • b) Khi pin yếu, mạch chỉ nạp được tụ tới 1000 V thì điện dung của tụ giảm còn 0,050 μF.

    Sai
  • c) Khi được nạp tới 2000 V, tụ tích trữ năng lượng 0,40 J.

    Sai
  • d) Sau một lần phóng điện qua thân con muỗi, hiệu điện thế của tụ giảm từ 2000 V xuống 1200 V. Năng lượng tụ đã giải phóng trong lần phóng điện đó khoảng 0,13 J.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng

  • a) Đúng. Khi nạp, nguồn chuyển electron từ bản này sang bản kia: một bản thừa electron nên tích điện âm, bản kia thiếu đúng bấy nhiêu electron nên tích điện dương. Điện tích của tụ là độ lớn điện tích trên mỗi bản.
  • b) Sai. Điện dung do cấu tạo của tụ quyết định, không phụ thuộc hiệu điện thế nạp, nên vẫn là 0,10 μF. Nạp tới 1000 V thì điện tích của tụ giảm một nửa: C.
  • c) Sai. J. Con số 0,40 J là do quên hệ số
  • d) Đúng. Năng lượng còn lại: J. Năng lượng đã giải phóng: J, khoảng 0,13 J. Hiệu điện thế chỉ giảm 40% nhưng năng lượng giảm tới 64%, vì năng lượng tỉ lệ với

Công thức dùng: Điện dung của tụ điện (mở tab mới) · Năng lượng của tụ điện (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Hạt nhân nguyên tử helium gồm hai proton và hai neutron. Coi hai proton trong hạt nhân là hai điện tích điểm, mỗi hạt mang điện tích cách nhau m. Độ lớn lực đẩy tĩnh điện giữa hai proton này là bao nhiêu niutơn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 58 N

Mấu chốt. Áp dụng định luật Coulomb trong chân không cho hai điện tích cách nhau m.

  1. N N.

Tự soát. Viết gọn với C/m: N, khớp. Lực này cỡ trọng lượng của một vật gần 6 kg, rất lớn đối với hai hạt nhỏ như vậy; hạt nhân vẫn bền là nhờ lực hạt nhân giữ các proton và neutron lại với nhau.

Bẫy hay gặp. Quên bình phương khoảng cách sẽ ra khoảng N, làm tròn thành 0. Quên bình phương điện tích sẽ ra một con số vô lí cỡ N.

Công thức dùng: Định luật Coulomb (mở tab mới)

Câu 2. Hai điện tích điểm nC và nC được giữ cố định tại hai điểm A và B cách nhau 5,0 cm trong không khí. Điểm C cách A 3,0 cm và cách B 4,0 cm. Cường độ điện trường tổng hợp tại C có độ lớn là bao nhiêu kV/m (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 28,8 kV/m

Mấu chốt. Tính độ lớn và hướng của từng vectơ cường độ điện trường tại C rồi cộng vectơ. Ba khoảng cách 3,0 cm, 4,0 cm, 5,0 cm cho biết tam giác ABC vuông tại C.

  1. nên tam giác ABC vuông tại C: hai phương CA và CB vuông góc với nhau.
  2. V/m, hướng ra xa A theo phương AC.
  3. V/m, hướng từ C về phía B.
  4. Hai vectơ vuông góc nên V/m, tức khoảng 28,8 kV/m.

Tự soát. Tổng của hai vectơ vuông góc phải lớn hơn vectơ lớn hơn (22,5 kV/m) và nhỏ hơn tổng hai độ lớn (40,5 kV/m); 28,8 kV/m nằm trong khoảng đó. Soát bằng tỉ số: nên kV/m.

Bẫy hay gặp. Cộng thẳng hai độ lớn sẽ ra 40,5 kV/m. Lấy hiệu, vì nghĩ hai điện tích trái dấu thì hai vectơ ngược chiều, sẽ ra 4,5 kV/m. Ở đây hai vectơ vuông góc, không cùng phương.

Công thức dùng: Điện trường của điện tích điểm (mở tab mới) · Nguyên lí chồng chất điện trường (mở tab mới)

Câu 3. Trong một dây chuyền tái chế nhựa, vụn nhựa PVC và vụn nhựa PET được cọ xát cho nhiễm điện trái dấu, rồi được thả rơi vào khoảng giữa hai tấm kim loại phẳng, thẳng đứng, song song, cách nhau 50 cm. Hai tấm được nối với một nguồn điện có hiệu điện thế 100 kV, nên giữa chúng có một điện trường đều nằm ngang (hình bên). Một vụn PVC có khối lượng 0,050 g, mang điện tích nC, lọt vào chính giữa khoảng hai tấm với vận tốc ban đầu bằng 0. Bỏ qua lực cản của không khí. Khi đã rơi được 1,0 m, vụn nhựa này lệch theo phương ngang bao nhiêu xentimét so với đường thẳng đứng đi qua chỗ nó lọt vào (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

nguồn 100 kV+−phễuvụn nhựa50 cm
Lời giải

Đáp số: 20,4 cm

Mấu chốt. Tách chuyển động theo hai phương: theo phương thẳng đứng vụn nhựa rơi tự do, theo phương ngang nó chuyển động nhanh dần đều từ nghỉ dưới tác dụng của lực điện. Hai chuyển động diễn ra trong cùng một khoảng thời gian.

  1. Cường độ điện trường: V/m.
  2. Gia tốc theo phương ngang: m/s².
  3. Thời gian rơi 1,0 m: s².
  4. Độ lệch theo phương ngang: m cm, về phía tấm nối với cực dương vì vụn PVC mang điện âm.

Tự soát. Cả hai chuyển động đều bắt đầu từ nghỉ với gia tốc không đổi, nên cho m. Vụn nhựa xuất phát cách mỗi tấm 25 cm và lệch 20,4 cm nên chưa chạm tấm, kết quả hợp lí.

Bẫy hay gặp. Để khoảng cách 50 cm mà không đổi ra mét thì nhỏ đi 100 lần, độ lệch chỉ còn khoảng 0,2 cm. Để khối lượng 0,050 g mà không đổi ra kilôgam thì độ lệch nhỏ đi 1000 lần.

Công thức dùng: Điện trường đều (mở tab mới) · Gia tốc của điện tích trong điện trường đều (mở tab mới) · Rơi tự do (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 4. Một hạt bụi mang điện tích nC di chuyển trong một điện trường tĩnh từ điểm M đến điểm N; trong dịch chuyển này, lực điện thực hiện lên hạt bụi một công 2,0 μJ. Biết điện thế tại M là 150 V. Điện thế tại N là bao nhiêu vôn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: -250 V

Mấu chốt. Từ công của lực điện suy ra hiệu điện thế rồi dùng

  1. V.
  2. V.

Tự soát. Đi qua thế năng: μJ. Lực điện sinh công dương 2,0 μJ nên thế năng giảm đi chừng ấy: μJ, do đó V. Lực điện đẩy điện tích dương về phía điện thế thấp hơn, nên là hợp lí.

Bẫy hay gặp. Viết nhầm sẽ ra V. Đọc nhầm nC thành μC sẽ ra V và V.

Công thức dùng: Hiệu điện thế (mở tab mới) · Điện thế (mở tab mới) · Thế năng điện (mở tab mới)

Câu 5. Trong sản xuất vi mạch, máy cấy ion bắn các ion boron vào tấm silicon để thay đổi tính chất điện của lớp bề mặt. Mỗi ion mang điện tích và có khối lượng kg; ion rời nguồn với tốc độ không đáng kể rồi được tăng tốc trong chân không bởi hiệu điện thế Để các ion đạt tốc độ m/s, hiệu điện thế phải bằng bao nhiêu kilôvôn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 36 kV

Mấu chốt. Định lí động năng: công của lực điện bằng động năng mà ion thu được.

  1. Động năng của ion khi ra khỏi vùng tăng tốc: J.
  2. nên V, tức 36 kV.

Tự soát. Tính ngược: m/s, khớp. Ion mang điện tích đi qua hiệu điện thế 36 kV thì thu động năng 36 keV.

Bẫy hay gặp. Quên hệ số trong động năng sẽ ra 72 kV. Ghi đáp số theo vôn (36 000) là sai đơn vị đề hỏi và không vừa 4 ô.

Công thức dùng: Hiệu điện thế (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)

Câu 6. Máy hàn cell pin cầm tay dùng một bộ tụ gồm 6 siêu tụ điện giống nhau ghép nối tiếp, mỗi tụ có điện dung 120 F và hiệu điện thế giới hạn 2,7 V. Bộ tụ được nạp tới 16,2 V. Mỗi xung hàn, bộ tụ phóng điện rất nhanh qua hai que hàn ép trên dải niken đặt lên cực pin; sau một xung hàn, hiệu điện thế của bộ tụ còn 15,0 V. Năng lượng mà bộ tụ đã giải phóng trong xung hàn đó là bao nhiêu jun (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 374 J

Mấu chốt. Tìm điện dung của bộ tụ ghép nối tiếp, rồi lấy hiệu năng lượng trước và sau xung hàn.

  1. Sáu tụ giống nhau ghép nối tiếp: F. Mỗi tụ chịu V, vừa đúng hiệu điện thế giới hạn.
  2. Trước xung hàn: J. Sau xung hàn: J.
  3. Năng lượng đã giải phóng: J J.

Tự soát. Dùng hằng đẳng thức: J, khớp. Hiệu điện thế chỉ giảm khoảng 7% nhưng năng lượng giảm khoảng 14%.

Bẫy hay gặp. Coi sáu tụ ghép song song ( F) sẽ ra khoảng 13 478 J. Lấy sẽ ra 14,4 J: năng lượng tỉ lệ với không tỉ lệ với bình phương độ giảm hiệu điện thế.

Công thức dùng: Ghép tụ điện (mở tab mới) · Năng lượng của tụ điện (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.