MentorLab

Lời giải chuyên đề Dao động

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1151

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề luyện chuyên đề Dao động · Môn Vật lí 11

Thời gian làm bài 50 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1151

Cho biết: m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Một quả nặng gắn vào lò xo dao động điều hòa trên mặt bàn nằm ngang, quanh vị trí cân bằng O. Biên độ dao động của quả nặng là

quãng đường quả nặng đi được trong một chu kì.
chiều dài đoạn thẳng mà quả nặng chuyển động qua lại trên đó.
độ lớn cực đại của li độ của quả nặng.
li độ của quả nặng tại thời điểm ban đầu.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Biên độ là độ lớn cực đại của li độ, tức khoảng cách từ vị trí cân bằng tới vị trí biên. Trong dao động điều hòa, biên độ luôn dương và không đổi.

  1. Quả nặng chạy qua lại giữa hai vị trí biên có li độ và khoảng cách từ O tới mỗi biên bằng
  2. Vậy biên độ là độ lớn cực đại của li độ, bằng một nửa chiều dài quỹ đạo.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Trong một chu kì quả nặng đi từ biên này sang biên kia rồi trở về, quãng đường là gấp 4 lần biên độ.
  • B. Đoạn thẳng nối hai vị trí biên dài gấp đôi biên độ.
  • D. Li độ ban đầu phụ thuộc cách chọn gốc thời gian, chỉ bằng khi lúc quả nặng ở biên dương.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 2. Khi được gõ, hai nhánh của một âm thoa dao động điều hòa cùng tần số và luôn đối xứng với nhau qua mặt phẳng giữa hai nhánh: nhánh trái lệch sang trái bao nhiêu thì nhánh phải lệch sang phải bấy nhiêu. Với mỗi nhánh, chọn trục tọa độ nằm ngang hướng từ trái sang phải, gốc tại vị trí cân bằng của nhánh đó. Dao động của hai nhánh

cùng pha, vì hai nhánh luôn cùng ra xa nhau hoặc cùng lại gần nhau.
ngược pha, vì ở mọi thời điểm li độ của hai nhánh có cùng độ lớn nhưng trái dấu.
vuông pha, vì khi nhánh này ở vị trí biên thì nhánh kia ở vị trí cân bằng.
cùng pha, vì hai nhánh dao động cùng tần số.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Hai dao động cùng tần số là ngược pha khi li độ của chúng luôn trái dấu: vật này ở biên dương đúng lúc vật kia ở biên âm. Độ lệch pha khi đó là (hoặc một số lẻ lần

  1. Khi nhánh trái lệch sang trái một đoạn thì li độ của nó là cùng lúc đó nhánh phải lệch sang phải một đoạn li độ là Vậy ở mọi thời điểm
  2. Hai li độ luôn cùng độ lớn và trái dấu: hai dao động ngược pha,

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cùng ra xa hay cùng lại gần là nói về khoảng cách giữa hai nhánh. Xét theo cùng một chiều dương thì hai nhánh luôn chuyển động ngược chiều nhau, li độ trái dấu.
  • C. Do đối xứng, hai nhánh tới biên cùng lúc và qua vị trí cân bằng cùng lúc. Điều mô tả trong phương án là dấu hiệu của hai dao động vuông pha, không đúng với âm thoa.
  • D. Cùng tần số chỉ cho biết độ lệch pha giữ không đổi theo thời gian, không cho biết độ lệch pha bằng bao nhiêu.

Công thức dùng: Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới)

Câu 3. Trong đồng hồ đeo tay điện tử, một tinh thể thạch anh nhỏ dao động với tần số Hz để làm chuẩn đếm thời gian. Chu kì dao động của tinh thể thạch anh là

s.
s.
s.
s.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Chu kì là thời gian thực hiện một dao động toàn phần, bằng nghịch đảo của tần số:

  1. s, tức khoảng 30,5 μs.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dùng nhưng thay tần số vào chỗ tần số góc: s.
  • B. Lấy nghịch đảo của tần số góc: s. Đó là không phải chu kì.
  • C. Viết tần số thành kHz rồi lấy nghịch đảo của số mà không đổi lại ra hertz: kết quả lớn gấp 1000 lần.

Công thức dùng: Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 4. Hai máy đếm nhịp (metronome) giống nhau đặt cạnh nhau trên một cây đàn piano. Thanh lắc của mỗi máy dao động điều hòa với chu kì 1,6 s. Thanh lắc của máy (1) tới vị trí biên bên phải, sau đó 0,20 s thì thanh lắc của máy (2) mới tới vị trí biên bên phải. Chọn chiều dương sang phải cho cả hai thanh lắc. So sánh pha dao động của hai thanh lắc, ta thấy

dao động của thanh lắc (1) sớm pha so với dao động của thanh lắc (2).
dao động của thanh lắc (2) sớm pha so với dao động của thanh lắc (1).
dao động của thanh lắc (1) sớm pha so với dao động của thanh lắc (2).
dao động của thanh lắc (2) sớm pha so với dao động của thanh lắc (1).
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Hai dao động cùng chu kì đạt cùng một trạng thái cách nhau khoảng thời gian thì lệch pha nhau Dao động tới trạng thái đó trước là dao động sớm pha hơn.

  1. hai thanh lệch nhau chu kì.
  2. Thanh lắc (1) tới biên phải trước nên dao động (1) sớm pha so với dao động (2). Chọn gốc thời gian lúc thanh (1) ở biên phải thì và

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Nhầm chiều: thanh lắc tới biên sau là thanh trễ pha, không phải sớm pha.
  • C. Quên hệ số 2: Một chu kì ứng với độ lệch pha nên chu kì ứng với
  • D. Vừa quên hệ số 2 trong công thức độ lệch pha, vừa coi thanh tới biên sau là thanh sớm pha.

Công thức dùng: Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới) · Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 5 và Câu 6. Mặt của một máy lắc ống nghiệm trong phòng xét nghiệm dao động điều hòa theo phương ngang. Chọn trục Ox nằm ngang, gốc O tại vị trí cân bằng của mặt máy. Hình bên là đồ thị li độ của mặt máy theo thời gian gốc thời gian là lúc bắt đầu ghi.

21−1−2t (s)x (cm)O0,10,20,30,40,50,60,70,80,9

Câu 5. Biên độ và chu kì dao động của mặt máy lần lượt là

4,0 cm và 0,60 s.
2,0 cm và 0,60 s.
2,0 cm và 0,30 s.
4,0 cm và 0,30 s.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Trên đồ thị li độ theo thời gian, biên độ là giá trị cực đại của chu kì là khoảng thời gian giữa hai đỉnh liên tiếp.

  1. Đồ thị đi qua lại giữa cm và cm nên biên độ cm.
  2. Hai đỉnh liên tiếp ở s và s nên chu kì s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Khoảng cách 4,0 cm giữa hai vị trí biên là chiều dài quỹ đạo không phải biên độ.
  • C. Lấy khoảng thời gian từ đỉnh ở s tới đáy ở s làm chu kì. Đó chỉ là nửa chu kì.
  • D. Vừa lấy chiều dài quỹ đạo làm biên độ, vừa lấy nửa chu kì làm chu kì.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 6. Phương trình dao động của mặt máy là

(cm).
(cm).
(cm).
(cm).
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đọc và để tính Pha ban đầu tìm từ li độ lúc và chiều chuyển động lúc đó: đồ thị đang đi lên thì vật đi theo chiều dương,

  1. cm, s nên rad/s.
  2. Lúc cm nên và
  3. Ngay sau đồ thị đi lên: mặt máy chuyển động theo chiều dương, nên và
  4. Phương trình: (cm). Soát lại: li độ cực đại khi tức s, khớp với đỉnh đầu tiên trên đồ thị.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Pha ban đầu ứng với lúc mặt máy ở cm nhưng đang đi theo chiều âm; khi đó đồ thị phải đi xuống.
  • B. Giải nhầm thay cho nên ra góc Thử lại: cm, không phải 1 cm.
  • C. Lấy nửa chu kì 0,30 s làm chu kì nên tần số góc lớn gấp đôi.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 7. Một quả nặng gắn với lò xo dao động điều hòa dọc theo trục Ox nằm ngang, gốc O tại vị trí cân bằng. Trong khi quả nặng đi từ vị trí cân bằng ra vị trí biên dương thì

vận tốc và gia tốc của quả nặng đều dương; quả nặng chuyển động nhanh dần.
vận tốc của quả nặng dương, gia tốc âm; quả nặng chuyển động chậm dần.
vận tốc của quả nặng âm, gia tốc dương; quả nặng chuyển động chậm dần.
vận tốc của quả nặng dương, gia tốc âm; quả nặng chuyển động nhanh dần.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Vận tốc cùng chiều chuyển động. Gia tốc luôn ngược dấu với li độ, tức luôn hướng về vị trí cân bằng. Vận tốc và gia tốc cùng dấu thì vật nhanh dần, trái dấu thì vật chậm dần.

  1. Quả nặng đi theo chiều dương nên Quả nặng ở phía dương của trục, nên
  2. và trái dấu: quả nặng chuyển động chậm dần, tới biên dương thì dừng lại rồi đổi chiều.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Ở phía gia tốc hướng về O, tức âm. Thực tế quả nặng chậm lại khi đi ra biên chứ không nhanh lên.
  • C. Quả nặng đang đi theo chiều dương nên vận tốc dương; phương án này đảo dấu của cả vận tốc và gia tốc.
  • D. Dấu của vận tốc và gia tốc đúng, nhưng hai đại lượng trái dấu thì vật chậm dần, không nhanh dần.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 8. Một vật dao động điều hòa theo phương trình Gia tốc của vật biến đổi theo thời gian theo biểu thức

Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Gia tốc trong dao động điều hòa luôn ngược dấu với li độ và có độ lớn tỉ lệ với độ lớn li độ:

  1. Thay vào Gia tốc ngược pha với li độ, độ lớn cực đại

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đó là biểu thức của vận tốc,
  • B. Thiếu dấu trừ: biểu thức này cho gia tốc cùng dấu với li độ, tức luôn hướng ra xa vị trí cân bằng.
  • C. Biểu thức này cho gia tốc vuông pha với li độ, trong khi gia tốc ngược pha với li độ.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 9. Lưỡi cắt di động của một tông đơ điện dao động điều hòa qua lại trên một đoạn thẳng dài 3,0 mm với tần số 100 Hz. Tốc độ lớn nhất của lưỡi cắt là

0,94 m/s.
1,9 m/s.
0,15 m/s.
0,60 m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Tốc độ cực đại với biên độ bằng nửa chiều dài đoạn thẳng và

  1. Biên độ mm m; tần số góc rad/s.
  2. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Lấy cả chiều dài đoạn thẳng 3,0 mm làm biên độ: m/s.
  • C. Quên hệ số nhân thẳng m/s.
  • D. Đó là tốc độ trung bình trong một chu kì, m/s. Khi qua vị trí cân bằng, lưỡi cắt chạy nhanh hơn giá trị trung bình này.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 10. Mặt đứng của một máy rung tập thể dục dao động điều hòa theo phương thẳng đứng. Khi mặt máy cách vị trí cân bằng 1,2 mm, cảm biến gắn trên mặt máy đo được gia tốc có độ lớn 12 m/s² và tốc độ 0,16 m/s. Biên độ dao động của mặt máy là

2,8 mm.
1,6 mm.
2,0 mm.
1,1 mm.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Từ tìm tần số góc, rồi dùng (đúng ở mọi thời điểm) để tìm biên độ.

  1. rad/s.
  2. m mm.
  3. mm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cộng thẳng mm. Hai đại lượng này phải cộng theo bình phương.
  • B. Coi 0,16 m/s là tốc độ cực đại nên lấy Mặt máy đang cách vị trí cân bằng 1,2 mm nên chưa đạt tốc độ cực đại.
  • D. Trừ thay vì cộng: mm, nhỏ hơn cả li độ 1,2 mm đang có, vô lí.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới)

Câu 11. Một con lắc lò xo dao động điều hòa, bỏ qua mọi ma sát, chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Cơ năng của con lắc bằng

thế năng của con lắc khi vật đi qua vị trí cân bằng.
động năng của vật khi vật ở vị trí biên.
động năng của vật khi vật đi qua vị trí cân bằng.
tổng của động năng cực đại và thế năng cực đại.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Cơ năng không đổi. Ở vị trí cân bằng thế năng bằng 0 nên toàn bộ cơ năng là động năng; ở vị trí biên động năng bằng 0 nên toàn bộ cơ năng là thế năng.

  1. Khi vật qua vị trí cân bằng: nên
  2. Tương tự, ở vị trí biên

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Vị trí cân bằng là mốc thế năng, tại đó thế năng bằng 0.
  • B. Ở vị trí biên vật dừng lại để đổi chiều, động năng bằng 0.
  • D. Động năng cực đại và thế năng cực đại không xảy ra cùng lúc. Mỗi giá trị đã bằng cơ năng, cộng lại thành

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 12. Hai lò xo nhẹ giống hệt nhau đặt nằm ngang, mỗi lò xo có một đầu cố định, đầu kia gắn một vật nhỏ: vật (1) khối lượng 100 g, vật (2) khối lượng 400 g. Kéo cả hai vật lệch khỏi vị trí cân bằng cùng một đoạn 5,0 cm rồi thả nhẹ. Bỏ qua mọi ma sát. So sánh hai con lắc, ta thấy

cơ năng của hai con lắc bằng nhau; tốc độ cực đại của vật (1) gấp 2 lần của vật (2).
cơ năng của hai con lắc bằng nhau; tốc độ cực đại của hai vật bằng nhau.
cơ năng của con lắc có vật (2) gấp 4 lần; tốc độ cực đại của hai vật bằng nhau.
cơ năng của hai con lắc bằng nhau; tốc độ cực đại của vật (1) gấp 4 lần của vật (2).
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Cơ năng của con lắc lò xo chỉ phụ thuộc độ cứng và biên độ. Cùng cơ năng thì vật nhẹ hơn phải chạy nhanh hơn khi qua vị trí cân bằng.

  1. Hai con lắc cùng cùng cm (thả nhẹ nên biên độ bằng độ lệch ban đầu), nên cùng cơ năng
  2. Ở vị trí cân bằng nên tỉ lệ với

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Cơ năng bằng nhau nên động năng cực đại bằng nhau; khối lượng khác nhau thì động năng như nhau ứng với tốc độ khác nhau.
  • C. Cơ năng của con lắc lò xo không chứa khối lượng. Khối lượng chỉ ảnh hưởng tới chu kì và tốc độ của vật.
  • D. Quên lấy căn: tốc độ tỉ lệ với khối lượng gấp 4 lần thì tốc độ chỉ kém 2 lần.

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Động năng trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 13. Một chậu cây cảnh khối lượng 0,50 kg treo dưới mái hiên bằng một sợi dây nhẹ, không dãn; trọng tâm của chậu cách điểm treo 1,2 m. Kéo chậu lệch để dây treo hợp với phương thẳng đứng một góc 10° rồi thả nhẹ. Coi chậu như một chất điểm, bỏ qua lực cản, chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Cơ năng của con lắc này là

5,8 J.
11 J.
4,9 J.
0,089 J.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Cơ năng của con lắc đơn bằng thế năng ở vị trí biên: trong đó là độ cao của vị trí biên so với vị trí cân bằng.

  1. Độ cao của chậu lúc thả so với vị trí cân bằng: m, tức khoảng 1,8 cm.
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dùng nhầm thay cho J. Con số này gần bằng thế năng khi nâng chậu lên ngang điểm treo ( J), vô lí với góc lệch chỉ 10°.
  • B. Máy tính để ở chế độ radian nên được hiểu là cosin của 10 rad, khoảng J.
  • C. Nhầm cosin thành sin: J.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

Câu 14. Một con lắc lò xo nằm ngang dao động điều hòa, bỏ qua mọi ma sát. Trong khi vật đi từ vị trí biên về vị trí cân bằng thì

lực đàn hồi sinh công âm, động năng của vật chuyển dần thành thế năng của lò xo.
lực đàn hồi sinh công dương, thế năng của lò xo chuyển dần thành động năng của vật.
lực đàn hồi không sinh công, động năng và thế năng đều không đổi.
lực đàn hồi sinh công dương, cơ năng của con lắc tăng dần.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Lực đàn hồi luôn hướng về vị trí cân bằng. Khi vật đi về vị trí cân bằng, lực cùng chiều chuyển động nên sinh công dương: thế năng giảm bao nhiêu thì động năng tăng bấy nhiêu, cơ năng không đổi.

  1. Từ biên về vị trí cân bằng, độ biến dạng của lò xo giảm nên thế năng giảm; vật chạy nhanh dần nên động năng tăng.
  2. Lực đàn hồi hướng về vị trí cân bằng, cùng chiều chuyển động, nên sinh công dương. Công này đúng bằng phần thế năng giảm và bằng phần động năng tăng; không có ma sát nên cơ năng giữ nguyên.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đó là quá trình ngược lại, khi vật đi từ vị trí cân bằng ra biên: lực đàn hồi ngược chiều chuyển động, sinh công âm.
  • C. Lực đàn hồi cùng phương với độ dịch chuyển của vật nên có sinh công. Động năng và thế năng đều thay đổi, chỉ tổng của chúng không đổi.
  • D. Công của lực đàn hồi chỉ chuyển thế năng thành động năng. Không có ma sát và ngoại lực nào khác thì cơ năng không đổi.

Công thức dùng: Động năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 15. Một con lắc lò xo nằm ngang dao động điều hòa, mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Phần mềm vẽ đồng thời đồ thị động năng của vật và thế năng của con lắc theo thời gian. Hai đồ thị cắt nhau liên tiếp sau những khoảng thời gian bằng nhau 0,10 s, và ở các thời điểm cắt nhau, vật cách vị trí cân bằng 2,0 cm. Tốc độ cực đại của vật là

31 cm/s.
89 cm/s.
44 cm/s.
63 cm/s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Động năng bằng thế năng khi mỗi phần bằng nửa cơ năng, tức Trong một chu kì vật đi qua các vị trí tất cả bốn lần, cách đều nhau

  1. nên cm.
  2. Hai lần liên tiếp động năng bằng thế năng cách nhau s, nên s và rad/s.
  3. cm/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy 2,0 cm làm biên độ: cm/s. Lúc động năng bằng thế năng, vật mới ở li độ chưa tới biên.
  • B. Cho rằng mỗi chu kì động năng chỉ bằng thế năng hai lần nên lấy s: cm/s.
  • D. Mắc cả hai lỗi: lấy cm và s, được cm/s.

Công thức dùng: Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 16. Kẹp chặt một đầu chiếc thước nhựa vào mép bàn rồi gảy nhẹ đầu kia. Đầu thước rung lên với biên độ nhỏ dần rồi dừng lại. Trong quá trình này

tần số dao động của đầu thước giảm dần tới 0.
cơ năng dao động của thước không đổi, chỉ có biên độ giảm dần.
biên độ giảm dần vì lực đàn hồi của thước yếu dần.
cơ năng dao động của thước giảm dần, chuyển hóa dần thành nhiệt.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đây là dao động tắt dần: lực cản của không khí và ma sát bên trong vật liệu làm cơ năng giảm dần, chuyển thành nhiệt, nên biên độ giảm dần.

  1. Lực cản luôn ngược chiều chuyển động, sinh công âm, làm cơ năng dao động của thước giảm dần. Phần cơ năng mất đi chuyển thành nhiệt làm nóng (rất ít) thước và không khí.
  2. Cơ năng tỉ lệ với bình phương biên độ, nên cơ năng giảm thì biên độ giảm theo, tới khi thước dừng hẳn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lực cản nhỏ thì dao động tắt dần chậm: đầu thước vẫn rung với tần số gần bằng tần số riêng cho tới khi dừng. Cái giảm dần là biên độ.
  • B. Cơ năng tỉ lệ với bình phương biên độ, biên độ giảm thì cơ năng phải giảm.
  • C. Độ cứng của thước gần như không đổi. Biên độ giảm vì lực cản làm mất dần cơ năng.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 17. Phát biểu nào sau đây về hiện tượng cộng hưởng là đúng?

Cộng hưởng xảy ra khi tần số của ngoại lực cưỡng bức bằng tần số dao động riêng của hệ; khi đó biên độ dao động cưỡng bức đạt cực đại.
Lực cản của môi trường càng lớn thì hiện tượng cộng hưởng càng rõ.
Khi xảy ra cộng hưởng, hệ dao động với tần số gấp đôi tần số của ngoại lực cưỡng bức.
Cộng hưởng xảy ra khi biên độ của ngoại lực cưỡng bức bằng biên độ dao động riêng của hệ.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Biên độ dao động cưỡng bức phụ thuộc độ chênh lệch giữa tần số ngoại lực và tần số riêng của hệ. Khi hai tần số bằng nhau, biên độ đạt cực đại: đó là cộng hưởng.

  1. Điều kiện cộng hưởng: Khi đó hệ nhận năng lượng từ ngoại lực nhiều nhất và biên độ dao động lớn nhất.
  2. Lực cản càng nhỏ thì biên độ cộng hưởng càng lớn, cộng hưởng càng rõ.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Ngược lại: lực cản lớn làm tiêu hao nhiều năng lượng, biên độ cực đại thấp, cộng hưởng không rõ.
  • C. Dao động cưỡng bức luôn có tần số bằng tần số của ngoại lực, kể cả khi cộng hưởng.
  • D. Điều kiện cộng hưởng là về tần số, không phải về biên độ.

Công thức dùng: Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 18. Một bộ thu năng lượng rung gồm một khối nặng 30 g gắn vào một lò xo nhẹ, được lắp lên vỏ một máy bơm nước. Động cơ của máy bơm quay đều với tốc độ 1440 vòng/phút; mỗi vòng quay làm vỏ máy rung một lần, khiến khối nặng dao động cưỡng bức. Bộ thu biến cơ năng dao động của khối nặng thành điện năng và thu được nhiều năng lượng nhất khi khối nặng dao động mạnh nhất. Để đạt điều đó, độ cứng của lò xo nên chọn là

N/m.
N/m.
N/m.
N/m.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Khối nặng dao động mạnh nhất khi xảy ra cộng hưởng: tần số riêng của con lắc lò xo bằng tần số rung của vỏ máy, cũng là số vòng quay mỗi giây của động cơ.

  1. Tần số rung: Hz.
  2. Cộng hưởng khi nên N/m.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy tần số thay cho tần số góc: N/m, thiếu thừa số
  • C. Để khối lượng 30 g mà không đổi ra 0,030 kg, kết quả lớn gấp 1000 lần.
  • D. Không đổi 1440 vòng/phút ra vòng/giây, coi tần số rung là 1440 Hz.

Công thức dùng: Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Con lắc lò xo (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một vòng quay (đu quay) lớn ở công viên có 24 cabin gắn cách đều nhau trên vành, được đánh số liên tiếp từ 1 đến 24. Vòng quay quay đều, mỗi vòng hết 12 phút; tâm mỗi cabin chuyển động tròn đều trên đường tròn bán kính 30 m nằm trong mặt phẳng thẳng đứng. Vào một buổi trưa, Mặt Trời ở ngay đỉnh đầu nên tia nắng chiếu thẳng đứng xuống mặt đất nằm ngang. Khi đó bóng của mỗi cabin là hình chiếu của cabin lên một đường thẳng nằm ngang trong mặt phẳng của vòng quay, và bóng chạy qua lại trên đường thẳng đó (hình bên). Coi mỗi cabin như một chất điểm.

30 mbóngcabintia nắng
  • a) Bóng của mỗi cabin dao động điều hòa trên một đoạn thẳng dài 60 m.

    Đúng
  • b) Chu kì dao động của bóng một cabin là 6 phút.

    Sai
  • c) Tần số góc của dao động của bóng một cabin xấp xỉ rad/s.

    Đúng
  • d) Bóng của cabin số 1 và bóng của cabin số 7 dao động vuông pha với nhau.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Hình chiếu của một chất điểm chuyển động tròn đều lên một đường thẳng nằm trong mặt phẳng quỹ đạo là một dao động điều hòa, có biên độ bằng bán kính quỹ đạo: m. Bóng chạy qua lại giữa hai vị trí biên cách nhau m.
  • b) Sai. Mỗi khi cabin quay hết một vòng thì bóng trở lại đúng vị trí cũ và chuyển động theo hướng cũ, nên chu kì dao động của bóng bằng chu kì quay, 12 phút. 6 phút chỉ là thời gian bóng đi từ đầu này tới đầu kia của đoạn thẳng, tức nửa chu kì.
  • c) Đúng. phút s, nên rad/s. Đây cũng là tốc độ góc của vòng quay.
  • d) Đúng. Hai cabin kề nhau cách nhau một góc trên vòng tròn, nên bóng của chúng dao động lệch pha Cabin số 1 và cabin số 7 cách nhau 6 khoảng, tức hai bóng lệch pha vuông pha. Khi bóng này ở vị trí biên thì bóng kia ở chính giữa đoạn thẳng. Bóng của cabin số 1 và cabin số 13 mới dao động ngược pha.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới)

Câu 2. Một học sinh đặt điện thoại vào một túi vải nhẹ treo ở đầu dưới một lò xo, rồi kích thích cho túi dao động điều hòa theo phương thẳng đứng. Ứng dụng đo gia tốc trên điện thoại (đã trừ phần do trọng lực) ghi lại gia tốc của điện thoại theo phương thẳng đứng, chiều dương hướng lên. Hình bên là đồ thị của theo thời gian

4,0−4,0t (s)a (m/s²)O0,10,20,30,40,50,60,70,80,91,0
  • a) Chu kì dao động của điện thoại là 0,20 s.

    Sai
  • b) Tại thời điểm điện thoại đang ở vị trí cao nhất.

    Đúng
  • c) Tại thời điểm s, vận tốc của điện thoại bằng 0.

    Sai
  • d) Biên độ dao động của điện thoại xấp xỉ 1,6 cm.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Sai. Đồ thị lặp lại sau mỗi 0,40 s: gia tốc đạt cực tiểu m/s² tại s và s. Vậy s. 0,20 s là khoảng thời gian từ cực tiểu tới cực đại liền sau, chỉ bằng nửa chu kì.
  • b) Đúng. gia tốc luôn ngược dấu với li độ. Tại m/s², âm và có độ lớn cực đại, nên điện thoại ở biên phía trên, tức vị trí cao nhất (chiều dương hướng lên).
  • c) Sai. Tại s gia tốc bằng 0, nên điện thoại đang qua vị trí cân bằng, tốc độ lúc này lớn nhất chứ không bằng 0. Vận tốc bằng 0 ở các thời điểm gia tốc có độ lớn cực đại, như hay s.
  • d) Đúng. rad/s. Từ m cm.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 3. Để kiểm chứng sự bảo toàn cơ năng, một nhóm học sinh dùng con lắc lò xo nằm ngang gồm một xe nhỏ khối lượng 250 g gắn vào một lò xo nhẹ; xe chạy trên một thanh ray nằm ngang, ma sát không đáng kể. Kéo xe lệch khỏi vị trí cân bằng rồi thả nhẹ. Cảm biến chuyển động nối với máy tính cho biết tốc độ của xe khi xe đi qua các vị trí có li độ khác nhau, được bảng dưới. Chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng.

(cm)01,02,03,04,0
(m/s)1,000,980,920,800,60
  • a) Bảng số liệu cho thấy xe càng ra xa vị trí cân bằng thì tốc độ càng nhỏ: động năng của xe giảm, còn thế năng của con lắc tăng.

    Đúng
  • b) Khi xe ở li độ 3,0 cm, động năng của xe là 0,16 J.

    Sai
  • c) Độ cứng của lò xo xấp xỉ 100 N/m.

    Đúng
  • d) Nếu kéo xe lệch khỏi vị trí cân bằng một đoạn gấp đôi đoạn đã kéo lúc đầu rồi thả nhẹ (lò xo vẫn đàn hồi, ma sát vẫn không đáng kể), thì khi qua vị trí cân bằng xe có tốc độ 4,0 m/s.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Từ tới cm, tốc độ giảm từ 1,00 m/s xuống 0,60 m/s nên động năng giảm; li độ tăng nên thế năng tăng. Không có ma sát thì phần động năng mất đi chuyển hết thành thế năng.
  • b) Sai. J. Con số 0,16 J là quên hệ số
  • c) Đúng. Cơ năng bằng động năng ở vị trí cân bằng: J. Ở li độ 3,0 cm: J nên N/m. Hàng 4,0 cm cho J cũng ra N/m. Ở các hàng li độ nhỏ, thế năng là hiệu của hai động năng gần bằng nhau nên sai số khi đọc tốc độ ảnh hưởng mạnh (hàng 2,0 cm cho khoảng 96 N/m); vì vậy nên tính từ các hàng li độ lớn.
  • d) Sai. Biên độ tăng gấp đôi thì cơ năng tăng 4 lần. Ở vị trí cân bằng nên chỉ tăng gấp đôi: m/s. Con số 4,0 m/s ứng với nhầm tốc độ tăng theo cơ năng.

Công thức dùng: Động năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 4. Để tìm hiểu tác động của động đất lên nhà cao tầng, một nhóm học sinh đặt một mô hình tòa nhà lên một bàn rung (hình bên). Bàn rung dao động điều hòa theo phương ngang với biên độ không đổi 2,0 mm và tần số điều chỉnh được. Với mỗi giá trị của nhóm chờ dao động của mô hình ổn định rồi đo biên độ của đỉnh mô hình, được bảng sau.

bàn rungđỉnh mô hìnhmô hình
(Hz)1,01,52,02,53,03,54,0
(mm)2,43,15,4204,42,11,3
  • a) Khi dao động đã ổn định, đỉnh mô hình dao động với tần số bằng tần số của bàn rung.

    Đúng
  • b) Trong các tần số đã thử, đỉnh mô hình dao động mạnh nhất khi bàn rung có tần số 2,5 Hz; đó là hiện tượng cộng hưởng.

    Đúng
  • c) Gắn thêm vào mô hình một bộ giảm chấn chứa dầu (làm tăng lực cản đối với dao động) rồi đo lại ở tần số 2,5 Hz thì biên độ của đỉnh mô hình lớn hơn 20 mm.

    Sai
  • d) Coi phần dao động của mô hình như một con lắc lò xo. Đặt thêm vật nặng lên mô hình để khối lượng phần dao động tăng gấp 4 lần (độ cứng không đổi) thì mô hình dao động mạnh nhất khi bàn rung có tần số khoảng 5,0 Hz.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai

  • a) Đúng. Dao động của mô hình là dao động cưỡng bức, ngoại lực do bàn rung gây ra. Khi đã ổn định, dao động cưỡng bức có tần số bằng tần số của ngoại lực, tức tần số của bàn rung.
  • b) Đúng. Bảng cho biên độ lớn vượt trội, 20 mm, ở 2,5 Hz, gấp 10 lần biên độ của bàn rung. Biên độ dao động cưỡng bức đạt cực đại khi tần số ngoại lực bằng tần số riêng của hệ: tần số riêng của mô hình xấp xỉ 2,5 Hz, và đó là hiện tượng cộng hưởng.
  • c) Sai. Lực cản lớn hơn làm tiêu hao nhiều hơn năng lượng nhận từ ngoại lực, nên biên độ ở tần số cộng hưởng giảm, đỉnh cộng hưởng thấp và tù hơn. Vì thế các tòa nhà cao tầng thật cũng được lắp bộ giảm chấn để hạn chế rung lắc.
  • d) Sai. Tần số riêng tỉ lệ với Khối lượng tăng 4 lần thì tần số riêng giảm 2 lần, còn khoảng Hz. Cộng hưởng xảy ra khi bàn rung có tần số khoảng 1,25 Hz; con số 5,0 Hz ứng với nhầm tần số riêng tăng theo

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Con lắc lò xo (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Trong giờ thực hành, một nhóm học sinh gắn một bút dạ nhỏ vào quả nặng của một con lắc lò xo dao động điều hòa theo phương thẳng đứng; ngòi bút tì nhẹ lên một băng giấy dựng đứng ngay sau quả nặng. Kéo băng giấy chuyển động đều theo phương ngang với tốc độ 4,0 cm/s thì ngòi bút vẽ lên băng một đường hình sin. Khoảng cách theo phương ngang giữa đỉnh thứ nhất và đỉnh thứ sáu của đường hình sin là 12,0 cm. Bỏ qua ảnh hưởng của ngòi bút lên dao động. Tần số dao động của quả nặng là bao nhiêu Hz (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 1,67 Hz

Mấu chốt. Băng giấy chạy đều nên khoảng cách theo phương ngang trên băng tỉ lệ với thời gian: đường hình sin chính là đồ thị li độ theo thời gian. Hai đỉnh liên tiếp cách nhau đúng một chu kì.

  1. Từ đỉnh thứ nhất tới đỉnh thứ sáu có chu kì.
  2. Thời gian băng giấy chạy được 12,0 cm: s, nên s.
  3. Hz.

Tự soát. Mỗi chu kì ứng với một đoạn băng dài cm; băng chạy 4,0 cm mỗi giây nên mỗi giây có chu kì, khớp.

Bẫy hay gặp. Đếm 6 đỉnh thành 6 chu kì sẽ ra s và Hz. Lấy cả 3,0 s làm chu kì sẽ ra 0,33 Hz.

Công thức dùng: Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Một vật nhỏ gắn với lò xo dao động điều hòa dọc theo trục Ox nằm ngang với phương trình ( tính bằng cm, tính bằng s). Vận tốc của vật tại thời điểm s là bao nhiêu cm/s (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: -82 cm/s

Mấu chốt. Vận tốc thay thời điểm vào pha rồi tính, giữ đúng dấu. Vận tốc âm nghĩa là vật đang chuyển động ngược chiều dương.

  1. cm, rad/s, nên cm/s.
  2. Pha tại s:
  3. cm/s.

Tự soát. Lúc đó cm. Theo hệ thức độc lập với thời gian: cm/s, khớp về độ lớn. Pha nằm giữa 0 và nên vật đang đi về phía biên âm, vận tốc âm.

Bẫy hay gặp. Bỏ dấu trừ sẽ ghi 82. Nhầm sin với cos sẽ ra cm/s. Để máy tính ở chế độ độ trong khi pha tính bằng radian sẽ ra một số rất nhỏ, khoảng cm/s.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới)

Câu 3. Một cột đèn cao chiếu sáng sân vận động rung nhẹ trong gió đều; coi đỉnh cột dao động điều hòa theo phương ngang. Cảm biến gắn ở đỉnh cột ghi được: lúc tốc độ của đỉnh cột là 0,24 m/s thì gia tốc có độ lớn 2,56 m/s²; lúc tốc độ là 0,32 m/s thì gia tốc có độ lớn 1,92 m/s². Tần số dao động của đỉnh cột là bao nhiêu Hz (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 1,27 Hz

Mấu chốt. Ở mỗi thời điểm, li độ suy ra từ gia tốc, và Viết hệ thức này cho hai thời điểm, cùng một biên độ, sẽ tìm được

  1. nhân các vế với
  2. nên rad/s.
  3. Hz.

Tự soát. Với rad/s: nên m. Khi đó m/s, m/s², và đúng hệ thức của vận tốc và gia tốc vuông pha.

Bẫy hay gặp. Chia thẳng ở một thời điểm, như rad/s, sẽ ra khoảng 1,70 Hz; tỉ số này chỉ bằng khi lấy hai giá trị cực đại, Quên chia cho sẽ ghi 8,0.

Công thức dùng: Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 4. Một chiếc ghế nhún cho em bé được treo vào khung cửa bằng một lò xo. Khi em bé ngồi yên trong ghế, lò xo dãn 20 cm so với chiều dài tự nhiên; tổng khối lượng của em bé và ghế là 8,0 kg. Em bé nhún chân rồi để ghế tự dao động; coi ghế cùng em bé dao động điều hòa theo phương thẳng đứng với biên độ 10 cm, bỏ qua khối lượng lò xo và lực cản. Chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Cơ năng của dao động là bao nhiêu jun (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 1,96 J

Mấu chốt. Độ cứng của lò xo tìm từ điều kiện cân bằng, Cơ năng của con lắc lò xo tính theo biên độ: với mốc thế năng ở vị trí cân bằng.

  1. Ở vị trí cân bằng: N/m.
  2. J.

Tự soát. Cách khác: rad/s, m/s, nên J, khớp.

Bẫy hay gặp. Tính thế năng đàn hồi của lò xo ở vị trí thấp nhất, J, là lấy sai mốc thế năng và quên thế năng trọng trường. Để cm mà không đổi ra mét sẽ ra số lớn gấp lần.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 5. Một bao cát tập đấm bốc được treo vào xà nhà bằng một sợi xích; coi bao cát như một chất điểm ở trọng tâm của nó, cách điểm treo 1,5 m, và coi sợi xích nhẹ, không dãn. Sau một cú đấm, bao cát bắt đầu chuyển động từ vị trí cân bằng với tốc độ 1,2 m/s. Bỏ qua lực cản của không khí. Góc lệch lớn nhất của sợi xích so với phương thẳng đứng là bao nhiêu độ (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 18 độ

Mấu chốt. Bảo toàn cơ năng của con lắc đơn: động năng ở vị trí cân bằng chuyển hết thành thế năng ở vị trí biên, Khối lượng bao cát triệt tiêu.

  1. nên

Tự soát. Độ cao bao cát lên được: m; với góc 18° thì m, khớp.

Bẫy hay gặp. Lấy tỉ số làm góc (rad) sẽ ra khoảng 2,8°. Quên số 2 ở mẫu, sẽ ra khoảng 26°.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

Câu 6. Trong gió mạnh, một tòa tháp cao tầng lắc nhẹ theo phương ngang; thiết bị đo cho thấy đỉnh tháp thực hiện 12 dao động trong 80 s. Để giảm rung, các kĩ sư treo một khối thép rất nặng bằng dây cáp ở gần đỉnh tháp, tạo thành một con lắc đơn dao động với góc lệch nhỏ, gọi là con lắc giảm chấn. Con lắc giảm chấn hấp thụ được nhiều năng lượng dao động của tháp nhất khi giữa nó và dao động của tháp xảy ra cộng hưởng. Chiều dài của con lắc giảm chấn phải là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 11,0 m

Mấu chốt. Cộng hưởng khi tần số riêng của con lắc giảm chấn bằng tần số dao động của tháp, tức chu kì của con lắc bằng chu kì dao động của tháp. Từ suy ra

  1. Chu kì dao động của tháp: s.
  2. Con lắc giảm chấn phải có cùng chu kì: m.

Tự soát. Thử lại: con lắc dài 11,0 m có chu kì s, trong 80 s thực hiện khoảng 12 dao động, khớp với tháp.

Bẫy hay gặp. Lấy s (thực ra là tần số) sẽ ra con lắc dài chỉ vài milimét. Quên bình phương chu kì, tính sẽ ra khoảng 1,7 m.

Công thức dùng: Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Con lắc đơn (góc lệch nhỏ) (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.