MentorLab

Lời giải đề kiểm tra giữa học kì I · Nâng cao

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1113

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra giữa học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 11

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1113

Cho biết: m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Một con lắc lò xo nằm ngang dao động không ma sát. Lần lượt kéo vật nặng lệch khỏi vị trí cân bằng 2 cm, 4 cm rồi 6 cm và thả nhẹ cho con lắc dao động. Giữa ba lần thả, đại lượng nào sau đây của dao động không thay đổi?

Biên độ dao động.
Cơ năng của con lắc.
Tốc độ cực đại của vật.
Chu kì dao động.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Chu kì của con lắc lò xo chỉ phụ thuộc khối lượng vật và độ cứng lò xo, không phụ thuộc cách kích thích dao động.

  1. Thả nhẹ tức là vận tốc ban đầu bằng 0, nên vị trí thả là vị trí biên: ba lần thả cho ba biên độ 2 cm, 4 cm, 6 cm.
  2. Công thức không chứa biên độ. Cùng vật, cùng lò xo nên chu kì như nhau ở cả ba lần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Thả nhẹ ở đâu thì biên độ bằng độ lệch ở đó, nên biên độ lần lượt là 2 cm, 4 cm, 6 cm.
  • B. Cơ năng tỉ lệ với bình phương biên độ: lần thứ hai gấp 4 lần, lần thứ ba gấp 9 lần lần đầu.
  • C. Tốc độ cực đại tỉ lệ với biên độ, nên tăng theo độ lệch lúc thả.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 2. Một chiếc xe đạp được dựng ngược, bánh trước quay đều với tốc độ 120 vòng/phút. Van của bánh xe cách trục bánh 30 cm. Một chùm sáng song song, nằm ngang, song song với mặt phẳng bánh xe chiếu lên một bức tường thẳng đứng vuông góc với chùm sáng. Bóng của van trên tường dao động điều hòa với biên độ và chu kì lần lượt là

30 cm và 0,5 s.
60 cm và 0,5 s.
30 cm và 2,0 s.
30 cm và 0,25 s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Bóng của van là hình chiếu của một điểm chuyển động tròn đều lên một đường thẳng nằm trong mặt phẳng quỹ đạo. Hình chiếu này dao động điều hòa với biên độ bằng bán kính quỹ đạo, chu kì bằng chu kì quay.

  1. Van chuyển động tròn đều trên đường tròn bán kính 30 cm. Bóng của van chỉ giữ lại vị trí theo phương thẳng đứng của van, nên chạy lên xuống trên một đoạn thẳng dài 60 cm: biên độ cm.
  2. Tần số quay vòng/s. Mỗi vòng quay của van ứng với đúng một dao động toàn phần của bóng, nên s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. 60 cm là đường kính quỹ đạo tròn, cũng là chiều dài quỹ đạo của bóng, tức
  • C. 2 vòng/s là tần số. Chu kì là nghịch đảo của tần số: s.
  • D. Trong một vòng quay, bóng đi qua vị trí cân bằng hai lần nhưng đó vẫn chỉ là một dao động toàn phần: bóng đi từ biên trên xuống biên dưới rồi trở lại biên trên.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 3. Một vật nhỏ dao động điều hòa dọc theo trục Ox với phương trình (cm), tính bằng giây. Tại thời điểm s, vật có li độ

cm và đang chuyển động theo chiều âm.
cm và đang chuyển động theo chiều âm.
cm và đang chuyển động theo chiều dương.
cm và đang chuyển động theo chiều dương.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Thay vào pha dao động. Dấu của li độ cho biết vật ở phía nào của vị trí cân bằng; dấu của cho biết chiều chuyển động.

  1. Pha dao động lúc s: rad.
  2. Li độ: cm.
  3. Vận tốc: vật đang chuyển động theo chiều dương, tức đang đi ra xa vị trí cân bằng.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đây là trạng thái lúc Chu kì là s, nên 0,5 s mới là nửa chu kì: sau nửa chu kì, li độ và vận tốc đều đổi dấu so với lúc đầu.
  • B. Li độ đúng nhưng sai dấu vận tốc, do quên dấu trừ trong Với thì
  • D. Lấy nhầm Góc nằm ở góc phần tư thứ tư nên cos dương, sin âm.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 4. Trong dao động điều hòa, so với vận tốc của vật thì gia tốc của vật luôn

cùng pha.
ngược pha.
sớm pha
trễ pha
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Viết li độ, vận tốc, gia tốc cùng dạng cos:

  1. Pha của gia tốc lớn hơn pha của vận tốc một lượng gia tốc sớm pha so với vận tốc.
  2. Tương ứng: khi vật ở biên, còn lớn nhất; khi vật qua vị trí cân bằng, lớn nhất còn

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Gia tốc và vận tốc cùng chiều khi vật đi về vị trí cân bằng nhưng ngược chiều khi vật đi ra biên, nên hai đại lượng không cùng pha.
  • B. Ngược pha là quan hệ giữa gia tốc và li độ:
  • D. Đại lượng trễ pha so với vận tốc là li độ, không phải gia tốc.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 5. Khi một vật dao động điều hòa đi từ vị trí biên về vị trí cân bằng thì

vật chuyển động nhanh dần đều.
vectơ vận tốc và vectơ gia tốc cùng chiều, vật chuyển động nhanh dần.
độ lớn gia tốc của vật tăng dần.
vectơ gia tốc của vật hướng ra xa vị trí cân bằng.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Gia tốc luôn hướng về vị trí cân bằng, độ lớn tỉ lệ với khoảng cách từ vật tới vị trí cân bằng.

  1. Đi từ biên về vị trí cân bằng, vật chuyển động về phía vị trí cân bằng, cùng chiều với gia tốc, nên tốc độ tăng: vật chuyển động nhanh dần.
  2. Khoảng cách giảm dần nên độ lớn gia tốc giảm dần, bằng 0 khi vật tới vị trí cân bằng. Chuyển động nhanh dần nhưng không đều.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Gia tốc giảm dần từ xuống 0, không phải hằng số, nên chuyển động không phải nhanh dần đều.
  • C. Ngược lại: vật càng gần vị trí cân bằng thì càng nhỏ.
  • D. Gia tốc luôn hướng về vị trí cân bằng, vì và luôn trái dấu.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 6. Một quả nặng gắn với lò xo dao động điều hòa trên mặt phẳng ngang. Từ số liệu của cảm biến, phần mềm vẽ được đồ thị gia tốc của quả nặng theo li độ như hình bên. Tốc độ cực đại của quả nặng là

−553,2−3,2x (cm)a (m/s²)O
40 cm/s.
320 cm/s.
57 cm/s.
4,0 cm/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Đồ thị theo là đoạn thẳng qua gốc tọa độ, hệ số góc Hai đầu đoạn thẳng cho biên độ và gia tốc cực đại

  1. Đọc đồ thị: li độ biến thiên từ cm đến 5 cm nên cm m; ở biên, m/s².
  2. nên rad/s.
  3. m/s cm/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Nhân với cm, quên lấy căn để ra
  • C. Lấy cả đoạn từ cm đến 5 cm làm biên độ cm: rad/s, cm/s. Đoạn đó là chiều dài quỹ đạo, bằng
  • D. Chia 3,2 m/s² cho 5 cm mà không đổi về cùng đơn vị: rad/s, cm/s.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 7. Đầu của một dụng cụ cạo vôi răng siêu âm dao động điều hòa với tần số cao để làm bong lớp vôi bám trên răng. Đo bằng thiết bị chuyên dụng, tốc độ cực đại của đầu dụng cụ là 2,0 m/s và gia tốc cực đại của nó là m/s². Tần số dao động của đầu dụng cụ xấp xỉ bằng

Hz.
Hz.
68 Hz.
Hz.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Chia cho được tần số góc sau đó Không cần biết biên độ.

  1. rad/s.
  2. Hz, tức khoảng 29 kHz, nằm trong vùng siêu âm.
  3. Biên độ dao động của đầu dụng cụ: m, tức khoảng 11 μm: dao động rất nhanh nhưng rất nhỏ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. là tần số góc (rad/s), chưa chia cho để ra tần số.
  • C. Lấy như hệ thức được rad/s và Hz. Chia gia tốc cực đại cho tốc độ cực đại ra không phải
  • D. Nhân với thay vì chia: Hz.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 8. Một con lắc lò xo nằm ngang gồm lò xo nhẹ và vật nặng 100 g dao động điều hòa với tần số 11 Hz. Gắn chặt thêm vào vật nặng một vật nhỏ khối lượng 21 g, giữ nguyên lò xo rồi lại cho con lắc dao động điều hòa. Tần số dao động của con lắc lúc này là

9,1 Hz.
12 Hz.
10 Hz.
13 Hz.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Từ với cùng lò xo thì tần số tỉ lệ nghịch với căn bậc hai của khối lượng dao động:

  1. Khối lượng dao động mới: g.
  2. Hz. Vật nặng hơn nên con lắc dao động chậm hơn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi tần số tỉ lệ nghịch với khối lượng, quên căn bậc hai: Hz.
  • B. Đảo tỉ số dưới dấu căn: Hz. Tỉ số là mức tăng của chu kì; tần số phải giảm khi vật nặng hơn.
  • D. Coi tần số tỉ lệ thuận với khối lượng: Hz. Thêm khối lượng làm con lắc dao động chậm đi, tần số giảm chứ không tăng.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 9. Một con lắc lò xo dao động điều hòa với tần số 3,0 Hz. Thế năng của con lắc biến thiên tuần hoàn theo thời gian với tần số

6,0 Hz.
3,0 Hz.
1,5 Hz.
12 Hz.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Thế năng đạt cực đại mỗi khi vật tới một biên. Trong một chu kì vật tới biên hai lần, nên thế năng biến thiên với tần số gấp đôi tần số dao động.

  1. Trong một chu kì, thế năng cực đại ở biên dương, bằng 0 ở vị trí cân bằng, lại cực đại ở biên âm, rồi bằng 0 khi vật trở về vị trí cân bằng: thế năng đã lặp lại hai lần.
  2. Chu kì của thế năng là tần số là Hz.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Coi thế năng biến thiên cùng tần số với li độ. Nhưng phụ thuộc như nhau ở biên dương và biên âm.
  • C. Chia đôi thay vì nhân đôi. Thế năng lặp lại sau nửa chu kì, tức lặp lại nhanh gấp đôi li độ.
  • D. Coi thế năng lặp lại 4 lần mỗi chu kì vì vật đi qua 4 đoạn dài Thế năng chỉ cực đại ở hai biên, tức 2 lần mỗi chu kì.

Công thức dùng: Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 10. Một vật dao động điều hòa trên đoạn thẳng từ đến mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Đồ thị biểu diễn thế năng của vật theo li độ là

một đoạn thẳng đi qua gốc tọa độ.
một phần đường hình sin.
một phần đường parabol có đỉnh tại gốc tọa độ.
một phần đường hyperbol.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. là hàm bậc hai của

  1. Với không đổi, có dạng với đồ thị là parabol quay bề lõm lên trên, đỉnh tại gốc tọa độ. Vì nên chỉ có phần parabol nằm giữa hai biên.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đoạn thẳng qua gốc tọa độ là đồ thị gia tốc theo li độ, vì phụ thuộc bậc nhất vào
  • B. Dạng hình sin là đồ thị theo thời gian (của li độ, hoặc của thế năng với chu kì không phải theo li độ.
  • D. Hyperbol ứng với hai đại lượng tỉ lệ nghịch. Thế năng lại tăng theo bình phương li độ.

Công thức dùng: Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 11. Một vật nhỏ dao động điều hòa với chu kì 0,60 s. Trong mỗi chu kì, tổng thời gian mà tốc độ của vật không nhỏ hơn một nửa tốc độ cực đại là

0,20 s.
0,10 s.
0,30 s.
0,40 s.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đổi điều kiện về tốc độ thành điều kiện về li độ nhờ rồi dùng pha dao động để tính thời gian vật ở trong vùng li độ đó.

  1. khi tức vật ở đoạn giữa, gần vị trí cân bằng.
  2. Chọn gốc thời gian lúc vật qua vị trí cân bằng theo chiều dương: Vật tới lần đầu khi tức mất
  3. Trong một chu kì, vật đi qua đoạn từ vị trí cân bằng tới (hoặc ngược lại) 4 lần, nên tổng thời gian là s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. s là phần còn lại của chu kì, lúc vật ở gần hai biên và tốc độ nhỏ hơn nửa tốc độ cực đại.
  • B. s chỉ là một lần vật đi từ vị trí cân bằng tới Trong một chu kì có 4 lần như vậy.
  • C. Lấy nhầm vùng nơi động năng không nhỏ hơn thế năng: s. Tốc độ bằng nửa tốc độ cực đại khi động năng bằng cơ năng, không phải

Công thức dùng: Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 12. Sau một cơn gió lùa qua cửa sổ, chiếc đèn chùm treo ở trần phòng khách đung đưa nhẹ, rồi biên độ dao động của đèn giảm dần. Phát biểu nào sau đây về dao động này là đúng?

Cơ năng của đèn giảm dần vì một phần chuyển hóa thành nhiệt do lực cản của không khí và ma sát ở chỗ treo.
Biên độ dao động giảm dần nhưng cơ năng của đèn không đổi.
Lực cản của không khí càng lớn thì dao động của đèn tắt càng chậm.
Nếu không có lực cản và ma sát, biên độ dao động của đèn vẫn giảm dần theo thời gian.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Dao động tắt dần có biên độ và cơ năng giảm dần theo thời gian; nguyên nhân là lực cản của môi trường.

  1. Lực cản của không khí và ma sát ở chỗ treo luôn sinh công âm, làm cơ năng của đèn chuyển dần thành nhiệt.
  2. Cơ năng tỉ lệ với bình phương biên độ, nên cơ năng giảm thì biên độ giảm theo: dao động tắt dần.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Cơ năng của dao động tỉ lệ với bình phương biên độ. Biên độ giảm thì cơ năng phải giảm.
  • C. Ngược lại: lực cản càng lớn thì cơ năng mất đi trong mỗi dao động càng nhiều, dao động tắt càng nhanh.
  • D. Không có lực cản và ma sát thì cơ năng được bảo toàn, đèn dao động mãi với biên độ không đổi.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 13. Một con lắc lò xo nằm ngang dao động tắt dần chậm. Sau mỗi chu kì, biên độ dao động giảm 4% so với biên độ ở đầu chu kì đó. Trong mỗi chu kì, phần cơ năng của con lắc chuyển hóa thành nhiệt chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm cơ năng ở đầu chu kì?

4,0%.
92%.
0,16%.
7,8%.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Dao động tắt dần chậm nên trong mỗi chu kì có thể coi gần đúng cơ năng là tỉ lệ với bình phương biên độ.

  1. Sau một chu kì, biên độ còn nên cơ năng còn
  2. Phần cơ năng đã chuyển hóa thành nhiệt: khoảng 7,8%.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi cơ năng giảm cùng tỉ lệ với biên độ. Cơ năng tỉ lệ với nên giảm nhanh hơn biên độ.
  • B. 92% là phần cơ năng còn lại sau một chu kì, không phải phần đã mất.
  • C. Bình phương con số 4%: Phải bình phương tỉ số biên độ còn lại, rồi mới lấy 1 trừ đi.

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 14. Một hệ dao động có tần số dao động riêng chịu tác dụng của một ngoại lực cưỡng bức tuần hoàn có biên độ không đổi, tần số thay đổi được. Phát biểu nào sau đây đúng?

Khi đã ổn định, hệ dao động với tần số dù có giá trị bao nhiêu.
Biên độ dao động của hệ lớn nhất khi lực cản càng nhỏ thì biên độ lớn nhất đó càng lớn.
Biên độ dao động của hệ lớn nhất khi
Biên độ dao động của hệ không phụ thuộc vào lực cản của môi trường.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Dao động cưỡng bức đã ổn định có tần số bằng tần số ngoại lực. Biên độ của nó lớn nhất khi tần số ngoại lực bằng tần số riêng của hệ: đó là hiện tượng cộng hưởng.

  1. Khi tiến gần ngoại lực truyền năng lượng cho hệ đúng nhịp, biên độ tăng; cộng hưởng xảy ra khi
  2. Lúc cộng hưởng, biên độ ổn định khi năng lượng ngoại lực cung cấp bù vừa đủ năng lượng mất đi do lực cản. Lực cản càng nhỏ thì biên độ phải càng lớn mới đạt sự cân bằng đó, cộng hưởng càng rõ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hệ dao động với tần số riêng khi dao động tự do. Dao động cưỡng bức đã ổn định có tần số bằng tần số của ngoại lực.
  • C. là tần số biến thiên của động năng và thế năng khi hệ dao động tự do, không phải điều kiện cộng hưởng.
  • D. Biên độ dao động cưỡng bức phụ thuộc lực cản: lực cản càng lớn thì biên độ càng nhỏ, rõ nhất ở gần cộng hưởng.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới)

Câu 15. Một vật nhỏ dao động điều hòa dọc theo trục Ox với phương trình (cm), tính bằng giây. Quãng đường vật đi được từ thời điểm đến thời điểm s là

25,0 cm.
22,9 cm.
20,0 cm.
21,5 cm.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Tách khoảng thời gian thành số nguyên chu kì (mỗi chu kì vật đi được cộng phần lẻ. Với phần lẻ, phải xem vật đang đi theo chiều nào và có tới biên rồi đổi chiều hay không.

  1. s, nên s s. Trong một chu kì vật đi được cm.
  2. Phần lẻ 0,5 s giống như từ đến s. Lúc cm và vật đang đi theo chiều dương, ra phía biên cm.
  3. Lúc s, pha là và cm. Pha đã đi qua giá trị 0 nên vật ra tới biên cm rồi mới quay lại: phần lẻ dài cm.
  4. Tổng quãng đường: cm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi trong vật luôn đi được ra cm. Điều đó chỉ đúng khi vật xuất phát từ vị trí cân bằng hoặc từ biên.
  • C. Lấy phần lẻ bằng hiệu hai li độ: lúc và s vật cùng ở cm nên hiệu bằng 0, ra cm. Hiệu li độ là độ dịch chuyển; vật đã ra tới biên rồi quay lại nên quãng đường phần lẻ khác 0.
  • D. Chỉ tính đoạn vật đi từ cm ra tới biên, cm, quên đoạn vật quay lại từ biên về cm: cm.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 16 và Câu 17. Hai con lắc lò xo treo cạnh nhau, được kích thích để dao động điều hòa theo phương thẳng đứng với cùng chu kì. Với mỗi vật, chọn trục Ox thẳng đứng hướng lên, gốc O ở vị trí cân bằng của vật. Hình bên là đồ thị li độ của vật (1) (nét liền) và li độ của vật (2) (nét đứt) theo thời gian

53−3−5t (s)x (cm)O0,20,40,60,81,01,21,41,61,8(1)(2)

Câu 16. Phương trình dao động của vật (1) là

(cm).
(cm).
(cm).
(cm).
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đọc biên độ và chu kì trên đồ thị. Pha ban đầu tìm từ thời điểm vật tới biên dương lần đầu: lúc đó pha dao động bằng 0.

  1. biến thiên giữa cm và 5 cm nên cm. Vật (1) ở biên dương lúc s và lần tiếp theo lúc s, nên s và rad/s.
  2. Lúc s vật ở biên dương nên pha dao động bằng 0: suy ra
  3. Soát lại: lúc cm và li độ dương và đang tăng, khớp với đồ thị.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Sai dấu pha ban đầu. Với thì lúc vật đang đi về vị trí cân bằng, li độ giảm, và vật đã qua biên dương trước đó; trên đồ thị li độ đang tăng, vật tới biên dương sau 0,2 s.
  • B. Lấy khoảng cách 10 cm giữa đỉnh và đáy của đồ thị làm biên độ. Khoảng đó là chiều dài quỹ đạo, bằng
  • C. Lấy khoảng 0,8 s giữa hai lần liên tiếp vật qua vị trí cân bằng ( s và s) làm chu kì, được rad/s và Hai lần qua vị trí cân bằng liên tiếp chỉ cách nhau nửa chu kì.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 17. So với dao động của vật (1), dao động của vật (2)

trễ pha
sớm pha
trễ pha
sớm pha
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Hai dao động cùng chu kì. Lấy hai lần gần nhau nhất (cách nhau dưới nửa chu kì) mà hai vật lần lượt ở cùng một trạng thái, chẳng hạn cùng ở biên âm, đo khoảng thời gian giữa chúng rồi tính Vật tới trạng thái đó trước thì sớm pha hơn.

  1. Vật (2) ở biên âm lúc s, vật (1) ở biên âm lúc s, nên s, nhỏ hơn nửa chu kì 0,8 s.
  2. Vật (2) tới biên âm trước nên sớm pha so với vật (1).
  3. Soát lại bằng pha ban đầu: lúc vật (2) qua vị trí cân bằng theo chiều âm nên

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Độ lớn đúng nhưng sai chiều. Vật (2) tới biên âm lúc 0,4 s, trước vật (1) 0,6 s, nên vật (2) sớm pha. Nếu so hai cực đại thì cũng vậy: cực đại của vật (2) lúc 1,2 s ứng với cực đại trước đó lúc s, sớm hơn cực đại của vật (1) lúc 0,2 s đúng 0,6 s.
  • C. So hai lần qua vị trí cân bằng ngược chiều nhau: vật (1) qua lúc 0,6 s theo chiều âm, vật (2) qua lúc 0,8 s theo chiều dương. Chỉ so được hai lần qua vị trí cân bằng theo cùng một chiều.
  • D. chỉ là pha ban đầu của vật (2). Độ lệch pha là hiệu phải trừ đi

Công thức dùng: Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 18. Trong giờ học, giáo viên treo một quả nặng nhỏ vào sợi dây nhẹ, không dãn, dài 1,00 m có đầu trên buộc ở điểm O. Ngay dưới O, cách O 75 cm, có một chiếc đinh nằm ngang chặn một bên dây treo (hình bên). Kéo quả nặng sang trái một góc nhỏ rồi thả nhẹ. Khi quả nặng ở bên trái vị trí cân bằng, cả sợi dây quay quanh O; khi quả nặng sang bên phải, dây vướng vào đinh và chỉ đoạn dây 25 cm phía dưới đinh quay quanh đinh. Bỏ qua lực cản. Chu kì dao động của con lắc này là

Ođinh75 cm25 cm
2,01 s.
1,59 s.
1,51 s.
3,01 s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Mỗi bên vị trí cân bằng, quả nặng đi đúng nửa chu kì của con lắc đơn có chiều dài tương ứng: bên trái dài 1,00 m, bên phải dài 0,25 m. Chu kì của con lắc vướng đinh là tổng hai nửa chu kì đó.

  1. Bên trái: s; quả nặng ở bên trái trong s mỗi chu kì.
  2. Bên phải: s; quả nặng ở bên phải trong s mỗi chu kì.
  3. Chu kì: s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Bỏ qua chiếc đinh, tính như con lắc dài 1,00 m: s. Ở bên phải dây ngắn đi nên quả nặng quay về nhanh hơn.
  • B. Lấy chiều dài trung bình m rồi tính s. Chu kì không tỉ lệ bậc nhất với chiều dài nên không lấy trung bình chiều dài được; phải cộng thời gian của từng nửa dao động.
  • D. Cộng cả hai chu kì: s. Mỗi bên quả nặng chỉ đi nửa dao động của con lắc tương ứng: từ vị trí cân bằng ra biên rồi trở về.

Công thức dùng: Con lắc đơn (góc lệch nhỏ) (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một học sinh buộc chặt một điện thoại thông minh lên một xe lăn nhỏ gắn với lò xo nằm ngang; xe dao động điều hòa trên một đường ray nằm ngang, bỏ qua ma sát. Chọn trục Ox dọc theo trục lò xo, gốc O ở vị trí cân bằng của xe. Ứng dụng đo gia tốc của điện thoại ghi lại gia tốc của xe theo trục Ox; đồ thị theo thời gian như hình bên. Chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng.

2,01,0−1,0−2,0t (s)a (m/s²)O0,10,20,30,40,50,60,7
  • a) Chu kì dao động của xe là 0,6 s.

    Đúng
  • b) Tại thời điểm s, xe ở vị trí biên âm.

    Sai
  • c) Biên độ dao động của xe xấp xỉ 1,8 cm.

    Đúng
  • d) Tại thời điểm động năng của xe bằng 3 lần thế năng của con lắc.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Gia tốc đạt cực tiểu m/s² lúc s và lần tiếp theo lúc s, nên gia tốc biến thiên với chu kì 0,6 s. Vì gia tốc biến thiên cùng chu kì với li độ: s.
  • b) Sai. Lúc s, m/s² là giá trị âm lớn nhất. Từ gia tốc âm lớn nhất khi li độ dương lớn nhất: xe ở biên dương Gia tốc luôn hướng về vị trí cân bằng, nên khi xe ở biên dương thì gia tốc hướng theo chiều âm.
  • c) Đúng. rad/s. Từ m, tức xấp xỉ 1,8 cm.
  • d) Đúng. Lúc đồ thị cho m/s² nên Khi đó và gấp 3 lần thế năng.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 2. Một nhóm học sinh treo một quả nặng vào đầu dưới của một lò xo nhẹ có đầu trên cố định; quả nặng dao động điều hòa theo phương thẳng đứng quanh vị trí cân bằng O, với biên độ như nhau ở mọi lần đo. Trên quả nặng có gắn một tấm chắn sáng hẹp bề rộng Nhóm đặt một cổng quang điện lần lượt ở các vị trí phía dưới O, cách O một khoảng đồng hồ đo thời gian tấm chắn sáng che cổng quang khi quả nặng đi qua, từ đó tính tốc độ của quả nặng tại vị trí đó. Kết quả ghi trong bảng sau.

(cm)1,02,03,04,05,0
(cm/s)59,256,652,044,733,2
  • a) Tấm chắn sáng càng hẹp thì giá trị càng gần với tốc độ của quả nặng tại đúng vị trí đặt cổng quang.

    Đúng
  • b) Tốc độ của quả nặng giảm đều theo khoảng cách tới O: cứ ra xa O thêm 1,0 cm thì tốc độ giảm một lượng như nhau.

    Sai
  • c) Tần số góc của dao động xấp xỉ 10 rad/s.

    Đúng
  • d) Biên độ dao động của quả nặng là 5,0 cm.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. là tốc độ trung bình của quả nặng trên đoạn đường dài đi qua cổng quang. Tốc độ của quả nặng thay đổi liên tục theo vị trí, nên đoạn càng ngắn thì tốc độ trung bình trên đó càng gần tốc độ tức thời tại vị trí đặt cổng.
  • b) Sai. Từ bảng, mỗi khi ra xa O thêm 1,0 cm, tốc độ giảm lần lượt cm/s, rồi 4,6 cm/s, 7,3 cm/s, 11,5 cm/s: càng gần biên tốc độ giảm càng nhanh. Theo đại lượng giảm bậc nhất là theo không phải theo
  • c) Đúng. Viết cho hai lần đo, chẳng hạn cm và cm, rồi trừ vế với vế: s⁻², nên rad/s. Các cặp số liệu khác cũng cho xấp xỉ 10 rad/s.
  • d) Sai. Với s⁻²: cm², nên cm. Quả nặng còn có tốc độ 33,2 cm/s khi qua vị trí cm, nên vị trí đó chưa phải là biên.

Công thức dùng: Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 3. Một tòa nhà cao tầng có tần số dao động riêng theo phương ngang là 0,15 Hz. Khi có gió mạnh, luồng khí thổi qua tòa nhà tác dụng lên tòa nhà một lực biến thiên tuần hoàn theo phương ngang, có tần số phụ thuộc tốc độ gió. Để giảm rung, các kĩ sư treo gần đỉnh tòa nhà một khối thép lớn bằng các dây cáp, coi như một con lắc đơn có chu kì dao động riêng bằng chu kì dao động riêng của tòa nhà. Khi tòa nhà rung, khối thép dao động mạnh và các pít-tông giảm chấn chứa dầu nối với khối thép chuyển dần cơ năng của dao động thành nhiệt.

  • a) Khi lực do gió biến thiên tuần hoàn với tần số 0,10 Hz, dao động ổn định của tòa nhà có tần số bằng tần số dao động riêng 0,15 Hz.

    Sai
  • b) Tòa nhà rung mạnh nhất khi lực do gió biến thiên tuần hoàn với chu kì xấp xỉ 6,7 s.

    Đúng
  • c) Chiều dài của con lắc giảm chấn xấp xỉ 11 m.

    Đúng
  • d) Khi đỉnh tòa nhà dao động điều hòa với tần số 0,15 Hz và biên độ 30 cm, tốc độ cực đại của đỉnh tòa nhà xấp xỉ 4,5 cm/s.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai

  • a) Sai. Dưới tác dụng của lực tuần hoàn, tòa nhà dao động cưỡng bức. Dao động cưỡng bức đã ổn định có tần số bằng tần số của ngoại lực, tức 0,10 Hz, không phải tần số riêng 0,15 Hz.
  • b) Đúng. Biên độ dao động cưỡng bức lớn nhất khi tần số ngoại lực bằng tần số riêng của tòa nhà (cộng hưởng): Hz, tức chu kì s.
  • c) Đúng. Chu kì riêng của con lắc: s. Từ m, xấp xỉ 11 m.
  • d) Sai. rad/s, nên cm/s. Con số 4,5 cm/s có được khi nhân biên độ với tần số thay cho tần số góc

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Con lắc đơn (góc lệch nhỏ) (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 4. Hình bên mô tả một máy thử va đập kiểu con lắc, dùng để đo năng lượng mà một mẫu vật liệu hấp thụ khi bị phá gãy. Búa có khối lượng 20 kg gắn ở đầu một cánh tay cứng, nhẹ, quay được quanh trục nằm ngang qua O; coi búa như một chất điểm cách O một đoạn 0,80 m. Nâng búa tới vị trí cánh tay hợp với phương thẳng đứng một góc 120° rồi thả nhẹ. Tới vị trí thấp nhất, búa đập gãy mẫu thử đặt trên đế rồi tiếp tục đi lên ở phía bên kia, cánh tay lệch khỏi phương thẳng đứng lớn nhất 60°. Bỏ qua ma sát ở trục quay và lực cản của không khí. Chọn mốc thế năng ở vị trí thấp nhất của búa.

O120°60°búamẫu thửđế
  • a) Khi búa đi từ vị trí thả xuống vị trí thấp nhất, thế năng trọng trường của búa giảm dần còn động năng của búa tăng dần.

    Đúng
  • b) Nếu thay búa bằng một búa nặng hơn, thả từ cùng vị trí, thì tốc độ của búa ngay trước khi chạm mẫu thử lớn hơn.

    Sai
  • c) Năng lượng mà mẫu thử hấp thụ khi bị phá gãy xấp xỉ 157 J.

    Đúng
  • d) Tốc độ của búa ngay sau khi phá gãy mẫu thử bằng một nửa tốc độ của nó ngay trước khi chạm mẫu thử.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Búa hạ thấp dần nên thế năng trọng trường giảm. Không có ma sát và lực cản nên phần thế năng giảm đi chuyển hết thành động năng: búa chạy nhanh dần.
  • b) Sai. Bảo toàn cơ năng: khối lượng triệt tiêu nên chỉ phụ thuộc độ cao. Búa nặng hơn có động năng lớn hơn nhưng tốc độ ngay trước va chạm vẫn như cũ, khoảng m/s.
  • c) Đúng. Lúc thả: J. Ở điểm cao nhất phía bên kia: J. Phần cơ năng mất đi do mẫu thử hấp thụ: J, xấp xỉ 157 J.
  • d) Sai. Ngay trước va chạm: m/s. Ngay sau va chạm: m/s. Tỉ số động năng còn thì tốc độ còn lần, không phải một nửa.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Đầu của một súng massage cầm tay dao động điều hòa dọc theo trục của súng với tần số 45 Hz, trên một đoạn thẳng dài 12 mm. Tốc độ cực đại của đầu súng là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 1,7 m/s

Mấu chốt. Đoạn thẳng mà đầu súng quét qua là quỹ đạo, dài Tốc độ cực đại với

  1. Biên độ: mm m.
  2. Tần số góc: rad/s.
  3. m/s m/s.

Tự soát. Tốc độ trung bình trong một chu kì là m/s. Tốc độ cực đại lớn hơn tốc độ trung bình đúng lần: m/s, khớp.

Bẫy hay gặp. Lấy cả đoạn 12 mm làm biên độ sẽ ra 3,4 m/s. Dùng Hz thay cho sẽ ra 0,27 m/s.

Công thức dùng: Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Để thử khả năng chịu động đất của một mô hình nhà, người ta đặt mô hình lên một bàn rung. Mặt bàn dao động điều hòa theo phương ngang trên một đoạn thẳng dài 16 cm và thực hiện 25 dao động toàn phần trong 20 s. Tốc độ trung bình của mặt bàn khi nó đi từ vị trí biên bên trái tới vị trí cách vị trí cân bằng 4,0 cm ở bên phải (lần đầu tới vị trí này) là bao nhiêu cm/s (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 45 cm/s

Mấu chốt. Tốc độ trung bình bằng quãng đường chia thời gian. Quãng đường đọc từ quỹ đạo; thời gian tính bằng pha dao động: từ biên về vị trí cân bằng mất từ vị trí cân bằng tới li độ mất

  1. Biên độ cm; chu kì s.
  2. Chọn chiều dương sang phải. Quãng đường: từ biên trái về vị trí cân bằng 8,0 cm, rồi sang phải thêm 4,0 cm: cm.
  3. Từ biên về vị trí cân bằng mất s. Tiếp theo, chọn gốc thời gian lúc qua vị trí cân bằng theo chiều dương: mặt bàn tới cm khi tức mất s.
  4. Tổng thời gian s, nên tốc độ trung bình cm/s.

Tự soát. Tính thời gian bằng góc quét của chuyển động tròn đều tương ứng: ở biên trái pha dao động là tới theo chiều dương pha là góc quét ứng với khớp. Tốc độ cực đại cm/s lớn hơn 45 cm/s, hợp lí vì mặt bàn xuất phát từ biên với tốc độ bằng 0.

Bẫy hay gặp. Coi từ vị trí cân bằng tới mất (nửa của sẽ ra 40 cm/s. Lấy nhầm (thời gian từ biên tới cho đoạn đó sẽ ra 36 cm/s.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 3. Một con lắc đơn trưng bày ở bảo tàng khoa học gồm quả cầu kim loại khối lượng 1,5 kg treo vào sợi dây nhẹ, không dãn, dài 2,5 m. Kéo quả cầu để dây treo lệch khỏi phương thẳng đứng một góc 7° rồi thả nhẹ. Bỏ qua lực cản, chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Cơ năng của con lắc là bao nhiêu mJ (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 274 mJ

Mấu chốt. Cơ năng bằng thế năng ở vị trí biên, nơi quả cầu đứng yên: trong đó là độ cao của vị trí biên so với vị trí cân bằng.

  1. Độ cao của vị trí biên so với vị trí cân bằng: m.
  2. J mJ.

Tự soát. Với góc nhỏ, với tính bằng radian: rad, J, khớp.

Bẫy hay gặp. Để máy tính ở chế độ radian khi bấm sẽ ra khoảng 9044 mJ. Dùng thay cho sẽ ra khoảng 36 J.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

Câu 4. Ở cuối một đường ray nằm ngang trong hầm mỏ có một bộ đệm lò xo để chặn các xe goòng. Một xe goòng khối lượng 800 kg trôi tự do với tốc độ 0,60 m/s tới va vào bộ đệm, nén lò xo rồi bị đẩy ngược trở lại. Coi bộ đệm như một lò xo nhẹ nằm ngang có độ cứng N/m; bỏ qua ma sát và lực cản. Thời gian xe goòng tiếp xúc với bộ đệm là bao nhiêu giây (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 0,63 s

Mấu chốt. Trong lúc tiếp xúc, xe goòng và lò xo tạo thành một con lắc lò xo. Xe chạm bộ đệm khi lò xo chưa biến dạng, tức ở vị trí cân bằng, nén lò xo tới biên rồi bị đẩy về vị trí cân bằng và rời bộ đệm: xe thực hiện đúng nửa dao động.

  1. Tần số góc: rad/s; chu kì s.
  2. Từ vị trí cân bằng ra biên (lò xo nén nhiều nhất) mất trở về vị trí cân bằng mất thêm Thời gian tiếp xúc: s s.

Tự soát. Độ nén lớn nhất là biên độ m. Nếu xe giữ nguyên tốc độ 0,60 m/s trên quãng m thì mất 0,40 s; nếu xe chậm dần đều tới dừng rồi nhanh dần đều trở lại thì mất 0,80 s. Thời gian thật 0,63 s nằm giữa hai giá trị đó, hợp lí.

Bẫy hay gặp. Lấy cả chu kì sẽ ra 1,26 s. Chỉ tính giai đoạn nén lò xo (một phần tư chu kì) sẽ ra 0,31 s.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 5. Một chiếc đồng hồ quả lắc chạy chậm 90 s sau mỗi ngày đêm (24 giờ). Đồng hồ chỉ giờ bằng cách đếm số dao động của quả lắc; coi quả lắc là một con lắc đơn dao động với biên độ nhỏ, hiện có chiều dài 99,4 cm. Để đồng hồ chạy đúng thì phải giảm chiều dài của con lắc bao nhiêu milimét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 2,1 mm

Mấu chốt. Đồng hồ coi mỗi dao động của quả lắc kéo dài đúng một chu kì chuẩn Chạy chậm nghĩa là chu kì thật dài hơn chiều dài con lắc tỉ lệ với bình phương chu kì.

  1. Trong một ngày đêm thật (86 400 s), quả lắc thực hiện dao động và đồng hồ chỉ s. Do đó
  2. Từ chiều dài cần có: mm.
  3. Phải giảm chiều dài một đoạn mm.

Tự soát. Ước lượng nhanh: chu kì thật dài hơn chu kì chuẩn khoảng chiều dài tỉ lệ với bình phương chu kì nên đang dài hơn khoảng tức mm, khớp.

Bẫy hay gặp. Coi chiều dài tỉ lệ thuận với chu kì (quên bình phương) sẽ ra 1,0 mm. Nhớ rằng đồng hồ chậm là do con lắc quá dài: mỗi dao động tốn nhiều thời gian hơn chuẩn nên trong một ngày đồng hồ đếm được ít dao động hơn.

Công thức dùng: Con lắc đơn (góc lệch nhỏ) (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 6. Một máy nén khí khối lượng 120 kg được đặt trên một bệ đỡ khối lượng 30 kg; bệ tựa trên các lò xo giảm chấn. Khi đặt máy lên bệ, các lò xo bị nén thêm 3,0 mm. Coi máy cùng bệ như một vật nặng gắn trên một lò xo, chỉ dao động theo phương thẳng đứng. Khi khởi động, tốc độ quay của trục máy tăng dần từ 0 tới 1450 vòng/phút; do phần quay hơi lệch tâm, trục máy tác dụng lên bệ một lực biến thiên tuần hoàn có chu kì bằng chu kì quay của trục. Bệ rung mạnh nhất khi trục máy quay với tốc độ bao nhiêu vòng/phút (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 488 vòng/phút

Mấu chốt. Bệ rung mạnh nhất khi tần số của lực bằng tần số dao động riêng của hệ máy và bệ (cộng hưởng). Độ cứng của lò xo tìm từ độ nén thêm khi đặt máy; khối lượng dao động gồm cả máy và bệ.

  1. Đặt thêm máy 120 kg thì lò xo nén thêm 3,0 mm, nên độ cứng: N/m.
  2. Khối lượng dao động kg. Tần số góc riêng: rad/s, tần số riêng Hz.
  3. Cộng hưởng khi trục quay vòng mỗi giây, tức vòng/phút.

Tự soát. Gộp thành một biểu thức: vòng/phút. Tốc độ này nhỏ hơn tốc độ làm việc 1450 vòng/phút: khi khởi động, máy đi qua vùng cộng hưởng rồi mới chạy ổn định, hợp với thực tế bệ máy rung mạnh một lúc ngay sau khi bật.

Bẫy hay gặp. Quên khối lượng của bệ, tính sẽ ra khoảng 546 vòng/phút. Để nguyên đơn vị vòng/giây sẽ ghi 8,1.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.