MentorLab

Lời giải đề kiểm tra cuối học kì I · Trung bình

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1122

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra cuối học kì I, mức trung bình · Môn Vật lí 11

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1122

Cho biết: m/s²; tốc độ ánh sáng trong chân không m/s.

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Một vật nhỏ dao động điều hòa theo phương trình (cm), với tính bằng giây. Tần số dao động của vật là

10 Hz.
0,2 Hz.
5 Hz.
Hz.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. So phương trình với dạng để đọc tần số góc rồi đổi ra tần số bằng

  1. Hệ số đứng trước là tần số góc: rad/s.
  2. Hz. Chu kì tương ứng là s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đọc số 10 đứng trước làm tần số. Số đó bằng còn tần số là
  • B. 0,2 là chu kì tính bằng giây, không phải tần số.
  • D. rad/s là tần số góc Tần số nhỏ hơn tần số góc lần.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Một vật nhỏ dao động điều hòa dọc theo trục quanh vị trí cân bằng O. Phát biểu nào sau đây đúng?

Khi vật đi qua vị trí cân bằng, tốc độ của vật cực đại còn gia tốc của vật bằng 0.
Khi vật ở vị trí biên, vận tốc và gia tốc của vật đều bằng 0.
Vận tốc của vật biến thiên điều hòa ngược pha với li độ.
Gia tốc của vật có độ lớn cực đại khi vật đi qua vị trí cân bằng.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Tốc độ lớn nhất khi Gia tốc bằng 0 khi và có độ lớn lớn nhất ở hai biên.

  1. Ở vị trí cân bằng tốc độ đạt cực đại còn gia tốc
  2. Ở hai biên vận tốc bằng 0 vì vật dừng lại để đổi chiều chuyển động, còn gia tốc có độ lớn cực đại

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Ở biên vận tốc bằng 0 nhưng gia tốc có độ lớn cực đại vì vật đang ở xa vị trí cân bằng nhất.
  • C. Vận tốc sớm pha so với li độ. Đại lượng biến thiên ngược pha với li độ là gia tốc,
  • D. Ở vị trí cân bằng nên Gia tốc có độ lớn cực đại ở hai biên; ở vị trí cân bằng thì tốc độ mới cực đại.

Công thức dùng: Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 3. Hình bên là đồ thị li độ theo thời gian của hai vật nhỏ dao động điều hòa cùng chu kì, ứng với đường (1) và đường (2). So sánh pha của hai dao động, ta thấy

54−4−5t (s)x (cm)O0,20,40,60,81,01,21,4(1)(2)
dao động (1) sớm pha hơn dao động (2) một góc
dao động (2) sớm pha hơn dao động (1) một góc
dao động (2) sớm pha hơn dao động (1) một góc
dao động (2) sớm pha hơn dao động (1) một góc
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đọc chu kì và khoảng thời gian giữa hai thời điểm gần nhau nhất hai vật đạt cùng một trạng thái, ví dụ cùng đạt li độ cực đại. Độ lệch pha vật nào đạt trạng thái đó trước thì dao động của nó sớm pha hơn.

  1. Đường (2) đạt cực đại tại và s, nên chu kì s.
  2. Đường (1) đạt cực đại tại s, muộn hơn đường (2) một khoảng s.
  3. Vật (2) đạt cực đại trước, nên dao động (2) sớm pha hơn dao động (1) một góc

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo chiều: đường (1) đạt cực đại muộn hơn nên dao động (1) trễ pha, không sớm pha.
  • B. Dùng quên hệ số 2: Một chu kì ứng với độ lệch pha không phải
  • C. Lấy nhầm khoảng 0,6 s giữa hai lần liên tiếp đường (2) cắt trục (tại 0,3 s và 0,9 s) làm chu kì: Hai lần liên tiếp vật qua vị trí cân bằng chỉ cách nhau nửa chu kì.

Công thức dùng: Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 4. Trong giờ thực hành, một con lắc lò xo nằm ngang gồm lò xo nhẹ có độ cứng 80 N/m và một vật nhỏ, dao động điều hòa với biên độ 5,0 cm. Bỏ qua mọi ma sát. Cơ năng của con lắc là

0,20 J.
0,10 J.
2,0 J.
J.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Cơ năng của con lắc lò xo với biên độ đổi ra mét.

  1. cm m.
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên hệ số J.
  • C. Quên bình phương biên độ: J.
  • D. Để biên độ bằng xentimét: J, quá lớn với một con lắc trong phòng thí nghiệm.

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 5. Để kiểm tra một bức tường có thẳng đứng không, người thợ xây thả một quả dọi (quả nặng nhỏ buộc vào đầu một sợi dây mảnh). Quả dọi đung đưa với góc lệch nhỏ quanh phương thẳng đứng. Coi quả dọi là một con lắc đơn có chiều dài 1,2 m. Chu kì dao động của quả dọi là

18 s.
0,77 s.
2,2 s.
0,35 s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Con lắc đơn dao động với góc lệch nhỏ có chu kì không phụ thuộc khối lượng quả dọi.

  1. s.
  2. s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo và trong căn: s. Dây càng dài thì con lắc dao động càng chậm, nên phải nằm ở tử số.
  • B. Quên dấu căn: s.
  • D. Quên nhân với s.

Công thức dùng: Con lắc đơn (góc lệch nhỏ) (mở tab mới)

Câu 6. Cửa kính bật hai chiều ở lối vào một cửa hàng được lắp bản lề sàn, gồm một lò xo kéo cánh cửa về vị trí đóng và một bộ phận chứa dầu tạo ra lực cản lớn. Nhờ vậy, khi được buông tay, cánh cửa trở về vị trí đóng rồi dừng lại, không đung đưa qua lại. Bộ phận chứa dầu là một ứng dụng của

hiện tượng cộng hưởng, vì lò xo làm cánh cửa dao động với tần số riêng.
dao động tắt dần, vì lực cản của dầu làm cơ năng của cánh cửa tiêu hao nhanh.
dao động cưỡng bức, vì lò xo luôn tác dụng lực lên cánh cửa.
dao động điều hòa, vì lò xo luôn kéo cánh cửa về vị trí cân bằng.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Lực cản càng lớn thì dao động tắt dần càng nhanh. Bản lề sàn dùng lực cản lớn của dầu để cánh cửa về vị trí đóng mà không kịp đung đưa qua lại.

  1. Nếu chỉ có lò xo, cánh cửa bị kéo về vị trí đóng nhưng do quán tính nó vượt qua vị trí đó, rồi đung đưa qua lại nhiều lần quanh vị trí đóng.
  2. Dầu tạo lực cản lớn, cơ năng của cánh cửa nhanh chóng chuyển thành nhiệt nên dao động tắt rất nhanh, cánh cửa dừng ở vị trí đóng: đó là ứng dụng của dao động tắt dần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cộng hưởng chỉ xảy ra khi có ngoại lực tuần hoàn với tần số bằng tần số riêng. Ở đây không có ngoại lực tuần hoàn, và bộ phận chứa dầu làm dao động mất đi chứ không khuếch đại nó.
  • C. Lực của lò xo là lực kéo về bên trong hệ, không phải ngoại lực biến thiên tuần hoàn, nên không gây ra dao động cưỡng bức.
  • D. Dao động điều hòa có biên độ không đổi, cánh cửa sẽ đung đưa mãi. Chính lực cản lớn của dầu làm cánh cửa không dao động điều hòa.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 7. Trong một thí nghiệm biểu diễn, người ta đặt một chiếc loa sát một chiếc cốc thủy tinh mỏng. Loa phát ra âm có tần số đúng bằng tần số dao động riêng của cốc. Khi âm lượng của loa đủ lớn, thành cốc

dao động tắt dần rất nhanh rồi đứng yên, vì không khí cản trở dao động của thành cốc.
dao động với biên độ rất nhỏ, vì tần số âm trùng tần số riêng làm hai dao động triệt tiêu nhau.
không dao động, vì sóng âm truyền trong không khí không tác dụng lực lên thành cốc.
dao động cưỡng bức với biên độ rất lớn do cộng hưởng, có thể làm cốc vỡ.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Sóng âm tác dụng lên thành cốc một ngoại lực biến thiên tuần hoàn với tần số của âm, nên thành cốc dao động cưỡng bức. Tần số ngoại lực bằng tần số riêng của cốc thì biên độ lớn nhất: hiện tượng cộng hưởng.

  1. Sóng âm gồm các vùng nén, dãn của không khí. Khi tới thành cốc, chúng tạo ra một áp lực biến thiên tuần hoàn với tần số của âm, nên thành cốc dao động cưỡng bức với tần số đó.
  2. Tần số của ngoại lực bằng tần số riêng của cốc, nên xảy ra cộng hưởng: cốc nhận năng lượng từ âm hiệu quả nhất, thành cốc dao động với biên độ rất lớn. Khi biến dạng vượt quá sức chịu đựng của thủy tinh thì cốc vỡ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lực cản của không khí có làm dao động tắt dần, nhưng âm của loa liên tục cung cấp năng lượng cho thành cốc, nên dao động không tắt mà còn rất mạnh vì cộng hưởng.
  • B. Ngược lại: tần số ngoại lực bằng tần số riêng là điều kiện để biên độ dao động cưỡng bức lớn nhất, không phải nhỏ nhất.
  • C. Sóng âm truyền năng lượng; các vùng nén, dãn của không khí gây ra áp lực biến thiên lên thành cốc. Chính áp lực đó làm thành cốc dao động.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới)

Câu 8. Một vật nhỏ khối lượng 400 g gắn vào đầu một lò xo nhẹ có độ cứng 160 N/m, dao động điều hòa trên mặt phẳng ngang nhẵn với biên độ 10 cm. Khi vật cách vị trí cân bằng 6 cm, tốc độ của vật là

1,6 m/s.
2,0 m/s.
1,2 m/s.
0,80 m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Tính tần số góc rồi dùng (hoặc bảo toàn cơ năng).

  1. rad/s.
  2. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đó là tốc độ cực đại m/s, vật chỉ đạt khi đi qua vị trí cân bằng.
  • C. Tính m/s. Tốc độ lớn nhất ở vị trí cân bằng và giảm dần ra biên, không tỉ lệ thuận với li độ.
  • D. Lấy hiệu cm thay cho cm: m/s.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới) · Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới)

Câu 9. Sóng trên một sợi dây đàn hồi căng ngang và sóng trên mặt hồ là những ví dụ về sóng ngang. Sóng cơ ngang truyền được trong

chất rắn, chất lỏng và chất khí.
chất rắn và trên bề mặt chất lỏng.
chất khí và chân không.
lòng chất lỏng và chất khí.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Sóng ngang là sóng mà các phần tử môi trường dao động theo phương vuông góc với phương truyền sóng. Sóng cơ ngang truyền được trong chất rắn và trên bề mặt chất lỏng; sóng dọc truyền được trong chất rắn, chất lỏng và chất khí.

  1. Sóng trên sợi dây (chất rắn) và sóng trên mặt nước là sóng ngang.
  2. Trong chất khí và trong lòng chất lỏng, sóng cơ là sóng dọc, như sóng âm. Không có sóng cơ nào truyền được trong chân không.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Chất khí không truyền được sóng cơ ngang. Sóng cơ trong chất khí là sóng dọc, như sóng âm trong không khí.
  • C. Sóng cơ, dù ngang hay dọc, đều không truyền được trong chân không; trong chất khí sóng cơ chỉ là sóng dọc.
  • D. Trong lòng chất lỏng và trong chất khí, sóng cơ là sóng dọc. Sóng ngang chỉ có trên bề mặt chất lỏng và trong chất rắn.

Công thức dùng: Sóng ngang, sóng dọc (mở tab mới)

Câu 10. Tiếng còi của huấn luyện viên đứng trên bờ bể bơi truyền từ không khí vào nước, tới tai một vận động viên đang lặn. Khi âm truyền từ không khí vào nước, đại lượng nào sau đây của sóng âm không đổi?

Tốc độ truyền âm.
Bước sóng.
Tỉ số giữa bước sóng và chu kì.
Tần số.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Tần số của sóng bằng tần số của nguồn, không đổi khi sóng truyền sang môi trường khác. Tốc độ truyền sóng do môi trường quyết định nên thay đổi, kéo theo bước sóng thay đổi.

  1. Các phần tử nước ở mặt phân cách dao động theo nhịp của lớp không khí sát nó, nên tần số sóng âm trong nước bằng tần số trong không khí, bằng tần số của còi.
  2. Âm truyền trong nước nhanh hơn trong không khí, nên với cùng tần số, bước sóng trong nước dài hơn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Tốc độ truyền âm do môi trường quyết định: trong nước lớn hơn nhiều so với trong không khí.
  • B. tần số không đổi còn tốc độ tăng, nên bước sóng trong nước dài hơn.
  • C. chính là tốc độ truyền âm, thay đổi khi âm đi vào nước.

Công thức dùng: Bước sóng (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 11. Trong bể tạo sóng của một công viên nước, một chiếc phao nổi trên mặt nước nhô lên cao nhất 9 lần liên tiếp; từ lần thứ nhất đến lần thứ chín mất 24 s. Khoảng cách giữa 5 đỉnh sóng liên tiếp, đo dọc theo phương truyền sóng, là 36 m. Tốc độ truyền sóng trên mặt nước trong bể là

3,0 m/s.
3,4 m/s.
2,4 m/s.
2,7 m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. lần nhô lên cao nhất liên tiếp ứng với chu kì; đỉnh sóng liên tiếp cách nhau Sau đó dùng

  1. 9 lần phao nhô lên cao nhất tạo thành 8 khoảng thời gian bằng nhau, mỗi khoảng là một chu kì: s.
  2. 5 đỉnh sóng liên tiếp tạo thành 4 khoảng, mỗi khoảng là một bước sóng: m.
  3. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Chia 24 s cho 9 lần nhô lên, được s, rồi m/s. 9 lần nhô lên chỉ ứng với 8 chu kì.
  • C. Chia 36 m cho 5 đỉnh, được m, rồi m/s. 5 đỉnh liên tiếp chỉ có 4 khoảng bước sóng.
  • D. Mắc cả hai lỗi đếm: s và m, ra m/s.

Công thức dùng: Bước sóng (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 12. Ở phòng tập thể hình, một vận động viên tập với dây thừng: hai tay rung đều đầu dây với tần số 2,0 Hz, tạo ra sóng truyền dọc theo sợi dây. Hình bên là hình dạng một đoạn dây tại một thời điểm; là khoảng cách tới tay vận động viên, là độ lệch của mỗi điểm trên dây khỏi vị trí cân bằng. Coi biên độ sóng không đổi. Tốc độ truyền sóng trên dây là

0,2−0,2x (m)u (m)O0,61,21,82,43,03,64,2chiều truyền sóng
1,8 m/s.
4,8 m/s.
3,6 m/s.
0,90 m/s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Đọc bước sóng trên hình: khoảng cách giữa hai đỉnh sóng liền kề. Sau đó

  1. Trên hình, các đỉnh sóng nằm ở m, m và m. Hai đỉnh liền kề cách nhau m.
  2. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy khoảng cách 0,9 m giữa một đỉnh sóng và hõm sóng liền kề làm bước sóng: m/s. Khoảng đó chỉ là
  • B. Lấy tọa độ m của đỉnh sóng thứ hai làm bước sóng, quên rằng đỉnh thứ nhất không nằm ở m/s.
  • D. Chia bước sóng cho tần số: Đúng phải là hay

Công thức dùng: Tốc độ truyền sóng (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

Câu 13. Bộ phát wifi trong nhà phát ra sóng điện từ. Phát biểu nào sau đây về sóng điện từ là đúng?

Sóng điện từ là sóng dọc.
Sóng điện từ không truyền được trong chân không.
Tại mỗi điểm có sóng truyền qua, vectơ cường độ điện trường và vectơ cảm ứng từ dao động theo hai phương vuông góc với nhau và cùng vuông góc với phương truyền sóng.
Trong chân không, sóng điện từ có tần số càng lớn thì truyền đi càng nhanh.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Sóng điện từ là điện từ trường lan truyền trong không gian. Nó là sóng ngang, truyền được cả trong chân không với cùng tốc độ m/s cho mọi tần số.

  1. Tại mỗi điểm, và dao động vuông góc với nhau và cùng vuông góc với phương truyền sóng, nên sóng điện từ là sóng ngang.
  2. Sóng điện từ không cần môi trường vật chất để truyền: ánh sáng Mặt Trời tới Trái Đất qua khoảng không gian gần như chân không.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. và dao động vuông góc với phương truyền sóng, nên sóng điện từ là sóng ngang.
  • B. Đó là đặc điểm của sóng cơ. Sóng điện từ truyền được trong chân không, như ánh sáng từ Mặt Trời tới Trái Đất.
  • D. Trong chân không, mọi sóng điện từ truyền với cùng tốc độ m/s. Tần số lớn hơn thì bước sóng ngắn hơn, còn tốc độ không đổi.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 14. Đèn khử khuẩn trong một tủ sấy bát đĩa phát ra bức xạ có tần số Hz. Trong thang sóng điện từ, bức xạ này thuộc vùng

tia hồng ngoại.
tia tử ngoại.
ánh sáng nhìn thấy.
tia X.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Đổi tần số ra bước sóng trong chân không, rồi so với bảng bước sóng của thang sóng điện từ.

  1. m nm.
  2. Ánh sáng nhìn thấy có bước sóng từ 380 nm đến 760 nm, tia tử ngoại từ 10 nm đến 400 nm. Bước sóng 250 nm ngắn hơn bước sóng của ánh sáng tím và nằm trong vùng tia tử ngoại.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đổi nhầm m thành 2,5 μm thì sẽ xếp vào vùng hồng ngoại. Vì 1 μm m nên m μm, ngắn hơn cả ánh sáng tím.
  • C. Bước sóng 250 nm nằm ngoài khoảng từ 380 nm đến 760 nm của ánh sáng nhìn thấy, về phía bước sóng ngắn, nên mắt không nhìn thấy bức xạ này.
  • D. Thấy tần số rất lớn nên chọn tia X. Tia X có bước sóng từ 30 pm đến 3 nm, ứng với tần số từ Hz trở lên, gấp hơn 80 lần tần số đã cho.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới) · Thang sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 15. Ở mặt nước có hai nguồn kết hợp dao động cùng pha theo phương thẳng đứng, phát ra hai sóng có cùng bước sóng Gọi lần lượt là khoảng cách từ một điểm M ở mặt nước tới là số nguyên. Điểm M dao động với biên độ cực đại khi

Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Biên độ tại M lớn nhất khi hai sóng tới M cùng pha, tức hiệu đường đi bằng một số nguyên lần bước sóng.

  1. Hai nguồn cùng pha nên hai sóng tới M lệch pha nhau
  2. Hai sóng tăng cường nhau khi tức

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đó là điều kiện để M dao động với biên độ cực tiểu: hai sóng tới M ngược pha nên triệt tiêu nhau.
  • C. Độ lệch pha của hai sóng tới M phụ thuộc hiệu hai khoảng cách, không phụ thuộc tổng.
  • D. Nhầm với điều kiện sóng dừng trên dây có một đầu tự do,

Công thức dùng: Giao thoa sóng, hai nguồn cùng pha (mở tab mới) · Độ lệch pha giữa hai điểm của sóng (mở tab mới)

Câu 16. Trong thí nghiệm Young về giao thoa ánh sáng, khoảng cách giữa hai khe là 0,80 mm, khoảng cách từ hai khe tới màn là 1,6 m, ánh sáng đơn sắc có bước sóng 0,60 μm. Khoảng cách từ vân sáng trung tâm tới vân tối thứ ba là

3,6 mm.
4,2 mm.
6,0 mm.
3,0 mm.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Tính khoảng vân Vân tối thứ tính từ vân sáng trung tâm nằm ở

  1. m mm.
  2. Vân tối thứ nhất ở thứ hai ở thứ ba ở mm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. mm là vị trí vân sáng bậc 3, không phải vân tối thứ ba.
  • B. Thay vào được mm: đó là vân tối thứ tư, vì vân tối thứ nhất ứng với
  • C. Tính khoảng cách giữa hai vân tối thứ ba ở hai bên vân trung tâm: mm. Đề chỉ hỏi khoảng cách từ vân trung tâm tới vân tối thứ ba.

Công thức dùng: Giao thoa ánh sáng, thí nghiệm Young (mở tab mới)

Câu 17. Trong thí nghiệm tạo sóng dừng, một sợi dây đàn hồi dài 90 cm được căng ngang, một đầu buộc vào cần rung, đầu kia cố định; coi cả hai đầu dây là nút sóng. Cần rung dao động với tần số 60 Hz, tốc độ truyền sóng trên dây là 18 m/s, trên dây có sóng dừng. Số nút sóng trên dây, kể cả hai đầu dây, là

6.
4.
7.
13.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Dây hai đầu cố định có sóng dừng khi với là số bụng sóng; số nút bằng

  1. Bước sóng: m.
  2. Số bụng:
  3. Số nút: kể cả hai nút ở hai đầu dây.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. 6 là số bụng sóng. Hai đầu dây đều là nút, nên số nút nhiều hơn số bụng một.
  • B. Dùng nhầm được rồi ra 4 nút. Hai nút liền kề cách nhau không phải
  • D. Cộng cả số bụng và số nút: Đề chỉ hỏi số nút.

Công thức dùng: Điều kiện có sóng dừng trên dây (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

Câu 18. Một chiếc loa đặt cố định đang phát một âm có tần số không đổi. Khi tăng âm lượng, biên độ của sóng âm tại chỗ một người nghe đang ngồi yên tăng gấp đôi. Cường độ âm tại chỗ người đó

tăng 2 lần.
tăng 4 lần.
giảm 4 lần.
không đổi.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Năng lượng sóng, và do đó cường độ sóng, tỉ lệ với bình phương biên độ sóng.

  1. Cường độ sóng tỉ lệ với bình phương biên độ: biên độ tăng 2 lần thì cường độ âm tăng lần.
  2. Nói cách khác, loa phát mạnh hơn nên công suất âm tăng 4 lần; ở cùng khoảng cách, cũng tăng 4 lần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi cường độ tỉ lệ thuận với biên độ. Cường độ sóng tỉ lệ với bình phương biên độ.
  • C. Nhầm chiều: biên độ lớn hơn thì sóng mang nhiều năng lượng hơn, cường độ tăng. Giảm 4 lần là khi người nghe lùi ra xa loa gấp đôi.
  • D. Khoảng cách tới loa không đổi nhưng loa phát mạnh hơn, mỗi giây có nhiều năng lượng âm hơn đi qua mỗi mét vuông, nên cường độ âm tăng.

Công thức dùng: Cường độ sóng (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Ghế lái của một xe tải được đặt trên một hệ lò xo để giảm rung cho tài xế. Khi tài xế ngồi, phần dao động gồm tài xế và mặt ghế có khối lượng 80 kg; độ cứng của hệ lò xo là 8000 N/m. Coi dao động của phần này theo phương thẳng đứng như dao động của một con lắc lò xo. Một bánh xe bị mất cân bằng (khối lượng phân bố không đều quanh trục), nên mỗi vòng quay của bánh xe tạo ra một cú rung truyền lên ghế. Bánh xe có đường kính 1,0 m và lăn không trượt trên mặt đường.

  • a) Khi xe chạy đều, ghế dao động cưỡng bức với tần số bằng số vòng quay của bánh xe trong một giây.

    Đúng
  • b) Tần số dao động riêng của ghế khi có tài xế ngồi là 10 Hz.

    Sai
  • c) Ghế rung mạnh nhất khi xe chạy với tốc độ 18 km/h.

    Đúng
  • d) Nếu tài xế nặng hơn, phần dao động có khối lượng lớn hơn 80 kg, thì tốc độ xe làm ghế rung mạnh nhất sẽ lớn hơn 18 km/h.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Các cú rung lặp lại sau mỗi vòng quay là một ngoại lực biến thiên tuần hoàn, có tần số bằng số vòng quay của bánh xe trong một giây. Khi đã ổn định, dao động cưỡng bức có tần số bằng tần số của ngoại lực.
  • b) Sai. rad/s là tần số góc. Tần số riêng là Hz, ứng với chu kì riêng s.
  • c) Đúng. Mỗi vòng quay, bánh xe lăn được quãng đường bằng chu vi m, nên chu kì của ngoại lực là Ghế rung mạnh nhất khi cộng hưởng, s, tức m/s km/h.
  • d) Sai. Khối lượng tăng thì chu kì riêng tăng. Tốc độ gây cộng hưởng vì thế giảm, nhỏ hơn 18 km/h.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới) · Con lắc lò xo (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Trong bài thực hành đo tần số của sóng âm, một nhóm học sinh nối một loa nhỏ với máy phát tần số và đặt micro trước loa; micro được nối với dao động kí điện tử. Núm chỉnh thời gian (TIME/DIV) đặt ở 0,2 ms/ô, tức mỗi ô theo chiều ngang trên màn ứng với 0,2 ms. Trên màn hiện đường biểu diễn như hình bên.

TIME/DIV: 0,2 ms
  • a) Để giảm sai số khi đo chu kì, nên đo khoảng thời gian ứng với nhiều chu kì trên màn rồi chia cho số chu kì.

    Đúng
  • b) Trên màn, một chu kì của đường biểu diễn ứng với 2,5 ô theo chiều ngang.

    Đúng
  • c) Biết tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s, bước sóng của âm này trong không khí là 0,85 m.

    Sai
  • d) Nếu chỉ vặn to âm lượng của máy phát, đường biểu diễn cao hơn nhưng một chu kì vẫn ứng với 2,5 ô theo chiều ngang.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Đúng. Mỗi lần đọc vị trí trên màn có một sai số gần như không đổi. Đo trên nhiều chu kì thì sai số đó được chia đều cho các chu kì, nên chu kì tính ra chính xác hơn. Trên hình, có thể đếm số chu kì trên cả 10 ô của màn rồi lấy 10 ô chia cho số chu kì đó.
  • b) Đúng. Đọc trên hình: đường biểu diễn đi lên qua trục giữa màn tại mép trái, tại vạch thứ 5 và tại mép phải; trên cả 10 ô có đúng 4 chu kì. Một chu kì ứng với ô.
  • c) Sai. Chu kì ms, tần số Hz. Bước sóng m. Con số 0,85 m ứng với việc lấy chu kì là 2,5 ms, tức đếm số ô mà quên nhân với 0,2 ms.
  • d) Đúng. Âm to hơn thì màng loa dao động với biên độ lớn hơn, micro cho tín hiệu điện mạnh hơn nên đường biểu diễn cao hơn. Tần số âm do máy phát quyết định nên không đổi, số ô ứng với một chu kì cũng không đổi.

Công thức dùng: Đo tần số âm bằng dao động kí (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

Câu 3. Cảm biến lùi của một ô tô phát ra các xung sóng siêu âm (sóng âm có tần số lớn hơn 20 000 Hz, tai người không nghe được) có tần số 40 kHz về phía sau xe. Sóng gặp vật cản thì phản xạ trở lại cảm biến. Bộ xử lí đo khoảng thời gian từ lúc phát một xung tới lúc nhận được xung phản xạ, rồi tính ra khoảng cách tới vật cản. Tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s.

  • a) Sóng siêu âm do cảm biến phát ra truyền trong không khí là sóng dọc.

    Đúng
  • b) Bước sóng của sóng siêu âm này trong không khí là 8,5 cm.

    Sai
  • c) Khi bộ xử lí đo được ms thì vật cản cách cảm biến 1,7 m.

    Sai
  • d) Bộ xử lí chỉ đo đúng khi xung phản xạ về tới cảm biến trước lúc cảm biến phát xung tiếp theo. Nếu cảm biến phát 50 xung mỗi giây thì khoảng cách lớn nhất tới vật cản mà cảm biến đo đúng được là 3,4 m.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng

  • a) Đúng. Sóng siêu âm là sóng âm. Trong không khí, các phần tử không khí dao động theo phương truyền sóng, tạo ra các vùng nén, dãn liên tiếp: đó là sóng dọc.
  • b) Sai. m, tức 8,5 mm, không phải 8,5 cm. Bước sóng ngắn cỡ milimét giúp cảm biến nhận ra cả những vật cản nhỏ.
  • c) Sai. Trong thời gian sóng đi từ cảm biến tới vật cản rồi quay về, tức đi quãng đường m, nên m. Con số 1,7 m là quãng đường cả đi lẫn về.
  • d) Đúng. Hai xung liên tiếp cách nhau s. Trong thời gian đó, sóng đi tới vật cản rồi quay về được tối đa m, nên vật cản cách cảm biến tối đa m. Quên rằng sóng đi cả hai chiều sẽ ra 6,8 m.

Công thức dùng: Tốc độ truyền sóng (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới) · Sóng ngang, sóng dọc (mở tab mới)

Câu 4. Ứng dụng bản đồ trên điện thoại của một tài xế xe công nghệ xác định vị trí nhờ tín hiệu của các vệ tinh định vị. Mỗi vệ tinh phát tín hiệu là sóng điện từ có tần số 1575 MHz. Máy thu trong điện thoại đo thời gian tín hiệu truyền từ vệ tinh tới, rồi tính ra khoảng cách tới vệ tinh. Coi tín hiệu truyền thẳng với tốc độ trên cả quãng đường.

  • a) Tín hiệu của vệ tinh định vị và ánh sáng nhìn thấy đều là sóng điện từ.

    Đúng
  • b) Tín hiệu này thuộc vùng tia hồng ngoại của thang sóng điện từ.

    Sai
  • c) Hai vệ tinh phát tín hiệu cùng một lúc. Vệ tinh A cách điện thoại 20 400 km, vệ tinh B cách điện thoại 22 200 km. Tín hiệu của vệ tinh B tới điện thoại muộn hơn tín hiệu của vệ tinh A 6,0 ms.

    Đúng
  • d) Nếu máy thu đo thời gian truyền tín hiệu lệch đi 1,0 μs thì khoảng cách tới vệ tinh tính ra lệch đi khoảng 150 m.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Tín hiệu vệ tinh, ánh sáng nhìn thấy, tia hồng ngoại, tia X đều là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số (bước sóng), nên cùng nằm trên thang sóng điện từ. Nhờ là sóng điện từ, tín hiệu truyền được qua khoảng không gần như chân không giữa vệ tinh và bầu khí quyển.
  • b) Sai. m, tức khoảng 19 cm. Bước sóng này nằm trong vùng sóng vi ba (từ 1 mm đến 1 m), dài hơn nhiều so với giới hạn 1 mm của tia hồng ngoại.
  • c) Đúng. Thời gian truyền: s, s. Chênh lệch s ms. Cũng tính được ngay từ hiệu khoảng cách 1800 km: s.
  • d) Sai. Tín hiệu chỉ đi một chiều từ vệ tinh tới điện thoại, nên khoảng cách lệch đi m. Con số 150 m là do chia đôi như khi đo bằng tiếng vang, trong khi ở đây không có sóng phản xạ quay về. Vì vậy máy thu phải đo thời gian rất chính xác.

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới) · Thang sóng điện từ (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Khi đầm mặt bê tông, người thợ dùng máy đầm bàn: mặt đầm dao động điều hòa theo phương thẳng đứng với biên độ 1,5 mm và tần số 50 Hz. Độ lớn gia tốc cực đại của mặt đầm là bao nhiêu m/s² (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 148 m/s²

Mấu chốt. Gia tốc có độ lớn cực đại ở hai biên: với và biên độ đổi ra mét.

  1. Tần số góc: rad/s.
  2. m/s².

Tự soát. Tính qua tốc độ cực đại: m/s, rồi m/s², khớp. Gia tốc này gấp khoảng 15 lần bình thường với một máy rung 50 lần mỗi giây.

Bẫy hay gặp. Quên bình phương sẽ ra khoảng 0,47 (đó là tốc độ cực đại tính bằng m/s). Dùng thay cho sẽ ra m/s². Để biên độ bằng milimét sẽ ra số lớn gấp 1000 lần.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Trong một tiết mục đu bay ở rạp xiếc, diễn viên bám vào một chiếc xà đu treo bằng dây. Coi diễn viên cùng xà đu như một chất điểm khối lượng 50 kg, cách điểm treo 5,0 m; dây treo không dãn, khối lượng không đáng kể. Diễn viên rời bục khi dây treo lệch 40° so với phương thẳng đứng, vận tốc ban đầu bằng 0. Bỏ qua lực cản của không khí. Tốc độ của diễn viên khi dây treo lệch 20° so với phương thẳng đứng là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 4,1 m/s

Mấu chốt. Bỏ qua lực cản thì cơ năng của con lắc đơn được bảo toàn. Phần thế năng mất đi khi góc lệch giảm từ xuống chuyển thành động năng; khối lượng triệt tiêu.

  1. Độ cao so với vị trí thấp nhất: lúc rời bục m; lúc dây lệch m.
  2. Bảo toàn cơ năng: nên
  3. m/s, làm tròn 4,1 m/s.

Tự soát. Tính qua năng lượng: cơ năng J; ở góc thế năng J, động năng J, nên m/s, khớp. Tốc độ này nhỏ hơn tốc độ ở vị trí thấp nhất, m/s, hợp lí.

Bẫy hay gặp. Chỉ dùng góc tức tính tốc độ ở vị trí thấp nhất, sẽ ra khoảng 4,8 m/s. Lấy hiệu hai góc rồi tính độ cao làm độ hạ thấp sẽ ra khoảng 2,4 m/s. Để máy tính ở chế độ radian sẽ ra khoảng 10,3 m/s, lớn hơn cả tốc độ ở vị trí thấp nhất, vô lí.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

Câu 3. Một loa của hệ thống phát thanh trong sân vận động được coi là nguồn âm điểm, phát âm đều theo mọi hướng. Bỏ qua sự hấp thụ và phản xạ âm. Tại một chỗ ngồi trên khán đài cách loa 25 m, cường độ âm đo được là 5,0 mW/m². Công suất âm của loa là bao nhiêu W (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 39 W

Mấu chốt. Với nguồn âm điểm, công suất của nguồn trải đều trên mặt cầu bán kính nên

  1. Diện tích mặt cầu bán kính 25 m: m².
  2. W.

Tự soát. Tính ngược: với W, W/m², tức khoảng 5,0 mW/m², khớp.

Bẫy hay gặp. Quên đổi 5,0 mW/m² ra W/m² sẽ ra khoảng 39 270, quá lớn với một chiếc loa. Dùng thay cho diện tích mặt cầu sẽ ra khoảng 1,6 W. Dùng diện tích hình tròn sẽ ra khoảng 9,8 W.

Công thức dùng: Cường độ sóng (mở tab mới)

Câu 4. Trong thí nghiệm giao thoa sóng ở mặt nước, hai nguồn kết hợp dao động cùng pha theo phương thẳng đứng với tần số 15 Hz. Tại điểm M ở mặt nước cách 21,0 cm và cách 15,0 cm, phần tử nước dao động với biên độ cực tiểu; giữa M và đường trung trực của đoạn có hai dãy cực đại. Tốc độ truyền sóng ở mặt nước là bao nhiêu cm/s (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 36 cm/s

Mấu chốt. Hai nguồn cùng pha: đường trung trực của là dãy cực đại Đi về phía M, các dãy cực đại có hiệu đường đi ..., xen giữa là các dãy cực tiểu ... M là cực tiểu và giữa M với đường trung trực có đúng hai dãy cực đại ( và nên

  1. Hiệu đường đi tại M: cm.
  2. M là dãy cực tiểu nằm ngay sau dãy cực đại cm, nên cm.
  3. cm/s.

Tự soát. Với cm, các dãy cực đại về phía M có hiệu đường đi 0; 2,4; 4,8 cm, các dãy cực tiểu có 1,2; 3,6; 6,0 cm. Giữa đường trung trực (0) và M (6,0 cm) có đúng hai dãy cực đại, ứng với 2,4 cm và 4,8 cm, khớp với đề.

Bẫy hay gặp. Dùng điều kiện cực đại, coi M nằm trên dãy sẽ ra cm và cm/s. Coi M là dãy cực tiểu ứng với sẽ ra cm và cm/s.

Công thức dùng: Giao thoa sóng, hai nguồn cùng pha (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 5. Dây La của một cây vĩ cầm (violin) có phần dao động dài 32,8 cm, hai đầu cố định, phát âm cơ bản (sóng dừng trên dây có một bụng sóng) có tần số 440 Hz. Người chơi đặt ngón tay bấm lên dây để phần dao động của dây ngắn lại còn 29,2 cm. Coi lực căng dây không đổi nên tốc độ truyền sóng trên dây không đổi. Tần số âm cơ bản do dây phát ra lúc này là bao nhiêu Hz (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 494 Hz

Mấu chốt. Âm cơ bản ứng với sóng dừng một bụng: nên Tốc độ truyền sóng không đổi thì tần số tỉ lệ nghịch với chiều dài phần dao động.

  1. Lúc đầu: m, nên m/s.
  2. Khi bấm dây: Hz.

Tự soát. Dùng tỉ lệ nghịch: Hz, khớp. Phần dao động ngắn hơn thì âm cao hơn, đúng với khi chơi đàn: ngón tay bấm làm phần dây dao động càng ngắn thì âm càng cao.

Bẫy hay gặp. Coi tần số tỉ lệ thuận với chiều dài dây sẽ ra khoảng 392 Hz, âm trầm hơn, trái với thực tế. Quên hệ số 2, tính sẽ ra khoảng 988 Hz.

Công thức dùng: Điều kiện có sóng dừng trên dây (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 6. Một học sinh thổi nhẹ ngang miệng một ống nghiệm hình trụ có chứa nước và nghe được âm cơ bản do cột không khí trong ống phát ra. Cột không khí từ mặt nước tới miệng ống dài 15,0 cm. Coi mặt nước là một nút sóng, miệng ống là một bụng sóng; tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s. Học sinh rót thêm nước để cột không khí chỉ còn dài 10,0 cm. Tần số âm cơ bản tăng thêm bao nhiêu Hz (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 283 Hz

Mấu chốt. Cột khí có một đầu là nút (mặt nước), một đầu là bụng (miệng ống): âm cơ bản ứng với trong tức và

  1. Lúc đầu: Hz.
  2. Sau khi rót thêm nước: Hz.
  3. Tần số âm cơ bản tăng thêm Hz.

Tự soát. nên độ tăng bằng Hz, khớp. Cột khí ngắn hơn thì âm cơ bản cao hơn, hợp lí.

Bẫy hay gặp. Dùng như dây hai đầu cố định sẽ ra 567 Hz. Ghi tần số lúc sau, 850 Hz, là trả lời nhầm câu hỏi: đề hỏi độ tăng.

Công thức dùng: Cộng hưởng âm trong cột khí (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.