MentorLab

Lời giải đề kiểm tra cuối học kì I · Nâng cao

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1123

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra cuối học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 11

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1123

Cho biết: m/s²; tốc độ ánh sáng trong chân không m/s.

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Một vật nhỏ dao động điều hòa trên trục quanh vị trí cân bằng O. Vectơ gia tốc của vật

luôn cùng chiều với vectơ vận tốc của vật.
luôn hướng ra xa vị trí cân bằng.
luôn hướng về vị trí cân bằng.
luôn ngược chiều với vectơ vận tốc của vật.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. gia tốc luôn trái dấu với li độ, nên vectơ gia tốc luôn chỉ về vị trí cân bằng, độ lớn tỉ lệ với khoảng cách tới vị trí cân bằng.

  1. Khi thì khi thì ở phía nào của O, vectơ gia tốc cũng chỉ về O.
  2. Vận tốc đổi chiều ở hai biên, còn gia tốc đổi chiều khi vật qua O. Vì vậy gia tốc cùng chiều vận tốc khi vật đi về O (nhanh dần) và ngược chiều vận tốc khi vật đi ra biên (chậm dần).

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Gia tốc chỉ cùng chiều vận tốc khi vật đang đi về vị trí cân bằng. Khi vật đi ra biên thì hai vectơ ngược chiều.
  • B. Ngược dấu: nên gia tốc hướng vào O, không hướng ra xa O.
  • D. Gia tốc chỉ ngược chiều vận tốc khi vật đang đi từ vị trí cân bằng ra biên. Khi vật đi về O thì hai vectơ cùng chiều.

Công thức dùng: Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 2. Một cây cầu đi bộ bằng thép bắc qua sông rung lắc mạnh khi một đoàn người đi đều bước qua cầu. Khi cũng chừng ấy người đi qua cầu với bước chân không đều nhau thì cầu chỉ rung nhẹ. Cầu rung lắc mạnh khi đoàn người đi đều bước là do

tổng khối lượng của đoàn người vượt quá sức chịu tải của cầu.
tần số của các bước chân bằng hoặc rất gần tần số dao động riêng của cầu, xảy ra cộng hưởng.
các bước chân đều làm tần số dao động riêng của cầu tăng lên.
dao động của cầu là dao động tắt dần nên biên độ tăng dần theo thời gian.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Bước chân đều tác dụng lên cầu một ngoại lực biến thiên tuần hoàn, cầu dao động cưỡng bức với tần số của bước chân. Biên độ lớn nhất khi tần số này bằng tần số dao động riêng của cầu.

  1. Đoàn người đi đều bước thì lực các bàn chân tác dụng lên mặt cầu lặp lại đều đặn với cùng một tần số: cầu dao động cưỡng bức với tần số đó.
  2. Khi tần số bước chân bằng hoặc rất gần tần số dao động riêng của cầu, biên độ dao động cưỡng bức tăng mạnh: đó là hiện tượng cộng hưởng. Đi không đều bước thì các lực không cùng nhịp, không gây ra cộng hưởng.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hai trường hợp có cùng số người nên tổng khối lượng như nhau, vậy mà chỉ khi đi đều bước cầu mới rung mạnh.
  • C. Tần số dao động riêng do cấu tạo của cầu quyết định, không phụ thuộc cách người đi trên cầu.
  • D. Dao động tắt dần có biên độ giảm dần theo thời gian, không tăng.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Hiện tượng cộng hưởng (mở tab mới)

Câu 3. Một chiếc võng được đẩy một lần rồi để tự đung đưa. Biên độ dao động của võng nhỏ dần và sau một lúc võng dừng lại. Phát biểu nào sau đây đúng?

Dao động của võng là dao động cưỡng bức.
Lực cản tác dụng lên võng càng nhỏ thì võng dừng lại càng nhanh.
Cơ năng của võng không đổi, chỉ có biên độ của võng giảm dần.
Cơ năng của võng giảm dần vì một phần chuyển hóa thành nhiệt do lực cản của không khí và ma sát ở chỗ móc võng.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Võng dao động tắt dần: không có ngoại lực tuần hoàn bù năng lượng, lực cản làm cơ năng giảm dần nên biên độ giảm dần.

  1. Sau cú đẩy ban đầu, không còn lực nào tác dụng tuần hoàn lên võng. Lực cản của không khí và ma sát ở chỗ móc võng chuyển dần cơ năng của võng thành nhiệt.
  2. Cơ năng càng nhỏ thì biên độ càng nhỏ, nên biên độ giảm dần cho tới khi võng dừng lại.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dao động cưỡng bức cần một ngoại lực biến thiên tuần hoàn tác dụng liên tục. Ở đây chỉ có một lần đẩy lúc đầu.
  • B. Ngược lại: lực cản càng lớn thì cơ năng mất đi càng nhanh, võng dừng lại càng sớm.
  • C. Biên độ giảm chính là dấu hiệu cơ năng giảm: cơ năng của dao động tỉ lệ với bình phương biên độ.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới)

Câu 4. Một vật nhỏ dao động điều hòa dọc theo trục với phương trình (cm), tính bằng giây. Tại thời điểm vật

ở li độ 3 cm và đang chuyển động theo chiều âm.
ở li độ cm và đang chuyển động theo chiều dương.
ở li độ 3 cm và đang chuyển động theo chiều dương.
ở li độ 5,2 cm và đang chuyển động theo chiều dương.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Thay vào phương trình li độ và phương trình vận tốc Dấu của cho biết chiều chuyển động.

  1. Li độ: cm.
  2. Vận tốc: cm/s. nên vật đang chuyển động theo chiều dương.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên dấu trừ trong nên đảo chiều chuyển động. Pha ban đầu âm ứng với vật đang đi về phía biên dương.
  • B. Nhầm Hàm cos là hàm chẵn:
  • D. Tính li độ bằng hàm sin thay cho hàm cos: cm.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 5. Một con lắc lò xo dao động điều hòa với biên độ 8,0 cm. Chọn mốc thế năng ở vị trí cân bằng. Ở vị trí mà động năng của vật gấp 3 lần thế năng của con lắc, vật cách vị trí cân bằng một đoạn

4,0 cm.
6,9 cm.
2,0 cm.
4,6 cm.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Cơ năng bằng tổng động năng và thế năng. Thế năng tỉ lệ với bình phương li độ, cơ năng tỉ lệ với bình phương biên độ.

  1. nên tức cm.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đảo vai trò, coi thế năng gấp 3 lần động năng: được cm.
  • C. Coi thế năng tỉ lệ bậc nhất với li độ nên cm. Thế năng tỉ lệ với
  • D. Quên cộng thế năng vào cơ năng, viết được cm.

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Thế năng trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 6. Trong một động cơ đốt trong, khoảng cách giữa hai vị trí xa nhau nhất của pít-tông (hành trình của pít-tông) là 8,0 cm. Khi trục khuỷu quay đều với tốc độ 3000 vòng/phút, coi chuyển động của pít-tông là dao động điều hòa có tần số bằng tần số quay của trục khuỷu. Tốc độ lớn nhất của pít-tông là

25,1 m/s.
8,00 m/s.
2,00 m/s.
12,6 m/s.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Hành trình của pít-tông là chiều dài quỹ đạo, bằng Đổi tốc độ quay ra tần số tính bằng Hz rồi dùng

  1. Biên độ bằng nửa hành trình: cm m.
  2. Tần số: Hz, nên rad/s.
  3. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy cả hành trình 8,0 cm làm biên độ: m/s. Hành trình là chiều dài quỹ đạo, bằng hai lần biên độ.
  • B. Tính tốc độ trung bình trong một chu kì, m/s, rồi coi đó là tốc độ lớn nhất.
  • C. Quên nhân lấy m/s.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 7. Hai vật nhỏ (1) và (2) dao động điều hòa dọc theo hai trục song song, cùng chiều dương, vị trí cân bằng của hai vật cùng ứng với gốc tọa độ. Hình bên là đồ thị li độ của hai vật theo thời gian Tại thời điểm vật (1) có li độ 2 cm và đang chuyển động theo chiều dương, li độ của vật (2) là

43−3−4t (s)x (cm)O0,20,40,60,81,0(1)(2)
cm.
cm.
cm.
cm.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Đọc trên đồ thị chu kì chung và độ lệch thời gian giữa hai đỉnh để có độ lệch pha. Từ trạng thái của vật (1) suy ra pha, rồi tính li độ của vật (2).

  1. Đọc đồ thị: hai vật cùng chu kì s, nên rad/s. Vật (1) có biên độ 4 cm, đạt li độ cực đại lúc vật (2) có biên độ 3 cm, đạt li độ cực đại muộn hơn s
  2. Dao động (2) trễ pha so với dao động (1): (cm).
  3. Vật (1) có li độ 2 cm và đang đi theo chiều dương: và tức nên pha (sai khác
  4. cm. Trên đồ thị, đó là thời điểm s, đường (2) đang ở dưới trục hoành.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Chọn nhầm lúc vật (1) có li độ 2 cm nhưng đang đi theo chiều âm (pha cm. Coi vật (2) sớm pha cũng ra số này.
  • C. Coi hai vật dao động cùng pha, li độ tỉ lệ với biên độ: cm.
  • D. Coi hai vật dao động ngược pha: cm.

Công thức dùng: Phương trình dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Độ lệch pha giữa hai dao động (mở tab mới)

Câu 8. Quả cầu phá dỡ của một cần cẩu được treo bằng dây cáp dài 8,0 m. Người ta kéo quả cầu lệch khỏi phương thẳng đứng một góc 20° rồi thả nhẹ; quả cầu chạm vào bức tường cần phá đúng lúc dây cáp có phương thẳng đứng. Coi quả cầu như chất điểm treo vào dây không dãn, bỏ qua khối lượng dây và lực cản của không khí. Tốc độ của quả cầu khi chạm tường là

3,1 m/s.
2,2 m/s.
12 m/s.
7,3 m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Quả cầu và dây cáp là một con lắc đơn. Bỏ qua lực cản thì cơ năng bảo toàn: thế năng ở vị trí lệch chuyển hết thành động năng ở vị trí thấp nhất.

  1. Chọn mốc thế năng ở vị trí thấp nhất. Khi dây lệch góc quả cầu ở độ cao m.
  2. Bảo toàn cơ năng: nên m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Quên hệ số 2: m/s.
  • C. Dùng thay cho m/s. Độ cao so với vị trí thấp nhất là
  • D. Lấy độ cao bằng m. Đó là độ lệch theo phương ngang của quả cầu, không phải độ cao: m/s.

Công thức dùng: Năng lượng của con lắc đơn (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 9 và Câu 10. Một sóng hình sin truyền trên một sợi dây dài căng ngang, theo chiều dương của trục Hình bên biểu diễn hình dạng một đoạn dây ở thời điểm (nét liền) và ở thời điểm s (nét đứt). Biết khoảng thời gian 0,05 s nhỏ hơn một chu kì của sóng.

x (cm)uO102030405060708090Mt0t0 + 0,05 schiều truyền sóng

Câu 9. Ở thời điểm phần tử dây tại điểm M

đang đi lên.
đang đứng yên vì nằm ở vị trí cân bằng.
đang chuyển động sang phải cùng với sóng.
đang đi xuống.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Sóng truyền sang phải thì hình dạng sợi dây trượt dần sang phải: mỗi phần tử dây lần lượt lặp lại trạng thái mà phần tử ở ngay bên trái nó vừa có.

  1. Ở thời điểm M nằm ở vị trí cân bằng; ngay bên trái M, đoạn dây đang ở dưới vị trí cân bằng (nét liền đi từ hõm sóng ở 30 cm lên qua M).
  2. Sóng truyền sang phải nên ngay sau đó M có trạng thái của phần tử bên trái nó: M đi xuống. Nét đứt xác nhận điều này: ở thời điểm s, phần tử tại M nằm ở hõm sóng.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đây là chiều chuyển động của M nếu sóng truyền theo chiều âm. Với sóng truyền sang phải, M lặp lại trạng thái của phần tử bên trái, đang ở dưới vị trí cân bằng.
  • B. Ở vị trí cân bằng, phần tử dây có tốc độ lớn nhất chứ không đứng yên.
  • C. Sóng trên dây là sóng ngang: phần tử dây chỉ dao động lên xuống quanh vị trí cân bằng của nó, không đi theo sóng.

Công thức dùng: Sóng ngang, sóng dọc (mở tab mới)

Câu 10. Tần số của sóng là

15 Hz.
20 Hz.
5,0 Hz.
10 Hz.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Đọc bước sóng trên hình. Trong 0,05 s hình dạng dây dịch sang phải một đoạn, từ đó có tốc độ truyền sóng, rồi

  1. Hai đỉnh sóng liền kề của nét liền ở 10 cm và 50 cm nên cm.
  2. Sóng truyền sang phải và 0,05 s nhỏ hơn một chu kì, nên trong 0,05 s hình dạng dây dịch sang phải một đoạn nhỏ hơn đỉnh sóng ở 10 cm dời tới 20 cm, tức dịch 10 cm.
  3. Tốc độ truyền sóng m/s, tần số Hz.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Ghép đỉnh sóng ở 50 cm với đỉnh nét đứt ở 20 cm, tức coi hình dạng dây dịch sang trái 30 cm (sóng truyền theo chiều âm): m/s, Hz.
  • B. Coi 0,05 s là một chu kì: Hz. Trong 0,05 s sóng mới truyền được
  • D. Lấy bước sóng là khoảng cách từ đỉnh sóng tới hõm sóng liền kề, cm: Hz.

Công thức dùng: Bước sóng (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 11. Trường hợp nào sau đây là sóng dọc?

Sóng lan ra trên mặt hồ khi ném một hòn đá xuống nước.
Sóng âm do loa phát ra truyền trong không khí.
Sóng truyền trên dây đàn ghi-ta khi gảy đàn.
Sóng điện từ do ăng-ten của đài phát thanh phát ra.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Sóng dọc là sóng mà các phần tử môi trường dao động theo phương truyền sóng.

  1. Âm truyền trong không khí là chuỗi các lớp khí bị nén và dãn nối tiếp nhau; các phần tử khí dao động qua lại dọc theo phương truyền sóng. Đó là sóng dọc.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Sóng trên mặt nước là sóng ngang: các phần tử nước dao động lên xuống, vuông góc với phương truyền sóng nằm ngang.
  • C. Các điểm trên dây đàn dao động vuông góc với dây, còn sóng truyền dọc theo dây: đó là sóng ngang.
  • D. Sóng điện từ là sóng ngang: và dao động vuông góc với phương truyền sóng.

Công thức dùng: Sóng ngang, sóng dọc (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 12 và Câu 13. Đầu dò của một máy siêu âm y tế phát sóng siêu âm tần số 3,5 MHz vào cơ thể. Tốc độ truyền sóng siêu âm trong mô mềm là 1540 m/s. Khi gặp mặt phân cách giữa hai mô, sóng phản xạ một phần trở về đầu dò; máy đo thời gian từ lúc phát tới lúc nhận sóng phản xạ để xác định vị trí mặt phân cách.

Câu 12. Bước sóng của sóng siêu âm này trong mô mềm là

m.
m.
m.
m.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. với tần số đổi ra hertz: 1 MHz Hz.

  1. MHz Hz.
  2. m, tức 0,44 mm.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Chia thêm cho 2 vì nghĩ sóng đi và về. Bước sóng chỉ phụ thuộc tốc độ truyền và tần số; việc chia đôi chỉ dùng khi tính độ sâu từ thời gian đi và về của sóng.
  • C. Đổi nhầm 3,5 MHz thành Hz (đó là kHz): m.
  • D. Đảo tỉ số: Bước sóng là quãng đường sóng truyền trong một chu kì,

Công thức dùng: Bước sóng (mở tab mới)

Câu 13. Khi đặt đầu dò trên bụng một bệnh nhân, máy nhận được hai sóng phản xạ từ mặt trước và mặt sau của một túi chứa dịch, lần lượt sau 52,0 μs và 65,0 μs kể từ lúc phát. Coi sóng truyền vuông góc với hai mặt này và tốc độ truyền sóng trong túi dịch cũng là 1540 m/s. Bề dày của túi dịch theo phương truyền sóng là

2,0 cm.
5,0 cm.
1,0 cm.
4,0 cm.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Sóng phản xạ ở mặt sau đi qua bề dày túi dịch hai lần (vào và ra) so với sóng phản xạ ở mặt trước. Hiệu hai thời gian ứng với quãng đường bằng hai lần bề dày.

  1. Sóng phản xạ ở mặt sau đến muộn hơn μs, vì phải đi thêm quãng đường ( là bề dày).
  2. nên m cm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên rằng sóng đi qua bề dày túi dịch hai lần: m.
  • B. Đây là độ sâu của mặt sau, cm, không phải bề dày túi dịch.
  • D. Đây là độ sâu của mặt trước, cm, không phải bề dày túi dịch.

Công thức dùng: Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 14. Trong giờ thực hành đo tần số của sóng âm, một nhóm học sinh đặt micro trước một âm thoa đang dao động và nối micro với dao động kí. Núm chỉnh thời gian của dao động kí đặt ở 0,5 ms/ô. Hình bên là đường biểu diễn tín hiệu trên màn hình. Tần số của âm do âm thoa phát ra là

Núm chỉnh thời gian: 0,5 ms/ô
250 Hz.
1000 Hz.
2000 Hz.
500 Hz.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đếm số ô theo chiều ngang ứng với một chu kì, nhân với thời gian của một ô để được chu kì, rồi

  1. Hai đỉnh liền kề của đường biểu diễn cách nhau 4 ô theo chiều ngang: một chu kì ứng với 4 ô.
  2. ms s, nên Hz.
  3. Soát bằng cả màn hình: 10 ô dài 5,0 ms chứa 2,5 chu kì, ms.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy khoảng từ đỉnh thứ nhất tới đỉnh thứ ba (8 ô, tức hai chu kì) làm một chu kì: ms, Hz.
  • B. Lấy khoảng từ một đỉnh tới hõm liền kề (2 ô) làm chu kì. Khoảng đó chỉ là nửa chu kì.
  • C. Lấy thời gian của một ô (0,5 ms) làm chu kì: Hz.

Công thức dùng: Đo tần số âm bằng dao động kí (mở tab mới)

Câu 15. Bốn thiết bị sau đây dùng bức xạ điện từ: (1) máy chụp X-quang; (2) lò vi sóng; (3) điều khiển từ xa của ti vi dùng tia hồng ngoại; (4) đèn diệt khuẩn dùng tia tử ngoại. Sắp xếp các bức xạ mà chúng dùng theo thứ tự bước sóng giảm dần, ta được

(1), (4), (3), (2).
(2), (3), (4), (1).
(3), (2), (4), (1).
(2), (4), (3), (1).
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Trên thang sóng điện từ, bước sóng giảm dần theo thứ tự: sóng vô tuyến, sóng vi ba, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia X, tia gamma.

  1. Lò vi sóng dùng sóng vi ba (1 mm đến 1 m), điều khiển ti vi dùng tia hồng ngoại (0,76 μm đến 1 mm), đèn diệt khuẩn dùng tia tử ngoại (10 nm đến 400 nm), máy chụp X-quang dùng tia X (30 pm đến 3 nm).
  2. Thứ tự bước sóng giảm dần: (2), (3), (4), (1).

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đây là thứ tự bước sóng tăng dần, tức tần số giảm dần.
  • C. Nhầm tia hồng ngoại có bước sóng dài hơn sóng vi ba. Sóng vi ba dài từ 1 mm trở lên, tia hồng ngoại ngắn hơn 1 mm.
  • D. Đảo chỗ tia hồng ngoại và tia tử ngoại. Tia hồng ngoại nằm ở phía bước sóng dài của ánh sáng đỏ, tia tử ngoại ở phía bước sóng ngắn của ánh sáng tím.

Công thức dùng: Thang sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 16. Máy đo nồng độ oxygen trong máu kẹp ở đầu ngón tay dùng một đèn LED phát ánh sáng đỏ có bước sóng 660 nm trong không khí. Lấy tốc độ ánh sáng trong không khí bằng Tần số của ánh sáng này là

Hz.
Hz.
Hz.
Hz.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. bước sóng đổi ra mét: 1 nm m.

  1. nm m.
  2. Hz.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Quên đổi nanômét ra mét: Hz.
  • C. Đổi nhầm 1 nm m (đó là micrômét): Hz.
  • D. Nhân thay vì chia:

Công thức dùng: Sóng điện từ (mở tab mới)

Câu 17. Trong thí nghiệm giao thoa sóng trên mặt nước, hai mũi nhọn gắn vào cùng một cần rung, chạm nhẹ vào mặt nước tại hai điểm và Hai mũi nhọn này là hai nguồn kết hợp vì chúng dao động

với cùng biên độ, bất kể tần số.
với tần số bằng tần số dao động riêng của cần rung.
với cùng biên độ và cách nhau đúng một bước sóng.
cùng tần số và có hiệu số pha không đổi theo thời gian.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Hai nguồn kết hợp là hai nguồn dao động cùng tần số và có hiệu số pha không đổi theo thời gian.

  1. Hai mũi nhọn gắn trên cùng một cần rung nên luôn dao động với cùng tần số của cần rung, cùng lên cùng xuống: hiệu số pha của chúng bằng 0 và giữ nguyên theo thời gian.
  2. Nhờ vậy, tại mỗi điểm trên mặt nước, hai sóng tới có độ lệch pha không đổi; các vân cực đại, cực tiểu đứng yên và quan sát được.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Biên độ bằng nhau không phải điều kiện của hai nguồn kết hợp. Hai nguồn khác tần số thì độ lệch pha giữa hai sóng thay đổi liên tục, không có vân giao thoa ổn định.
  • B. Đây là điều kiện để cần rung dao động mạnh (cộng hưởng), không phải điều kiện để hai nguồn là kết hợp.
  • C. Khoảng cách giữa hai nguồn không quyết định chúng có kết hợp hay không.

Công thức dùng: Giao thoa sóng, hai nguồn cùng pha (mở tab mới)

Câu 18. Trên mặt nước có hai nguồn kết hợp dao động cùng pha theo phương thẳng đứng với tần số 20 Hz. Điểm M trên mặt nước cách và lần lượt 15,0 cm và 19,5 cm. Phần tử nước tại M dao động với biên độ cực đại, và giữa M với đường trung trực của còn có 2 dãy cực đại khác. Tốc độ truyền sóng trên mặt nước là

45 cm/s.
60 cm/s.
30 cm/s.
23 cm/s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Hai nguồn cùng pha thì đường trung trực của là cực đại ứng với Đếm các dãy cực đại để biết M ứng với nào, rồi dùng

  1. Đường trung trực là dãy cực đại Giữa nó và M còn 2 dãy cực đại ( và nên M nằm trên dãy
  2. cm, nên cm.
  3. cm/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Tính cả đường trung trực vào 2 dãy cực đại nằm giữa, coi M ở dãy cm, cm/s.
  • B. Dùng nhầm với khoảng cách giữa hai cực đại liền kề trên đoạn cm, cm/s.
  • D. Đếm đường trung trực là dãy thứ nhất rồi lấy số thứ tự 4 của M làm cm, cm/s. Đường trung trực ứng với

Công thức dùng: Giao thoa sóng, hai nguồn cùng pha (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Màng của một loa siêu trầm được điều khiển bằng tín hiệu điện. Khi loa phát một âm có tần số 50 Hz, tâm màng loa dao động điều hòa dọc theo trục của loa với biên độ 2,0 mm.

  • a) Dao động của màng loa là dao động cưỡng bức, có tần số bằng tần số của tín hiệu điện đưa vào loa.

    Đúng
  • b) Tốc độ lớn nhất của tâm màng loa xấp xỉ 0,63 m/s.

    Đúng
  • c) Khi tâm màng loa cách vị trí cân bằng 1,0 mm, tốc độ của nó bằng một nửa tốc độ lớn nhất.

    Sai
  • d) Gia tốc lớn nhất của tâm màng loa gấp khoảng 20 lần gia tốc trọng trường

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Đúng. Màng loa chịu tác dụng của một lực biến thiên tuần hoàn theo tín hiệu điện, nên dao động cưỡng bức. Khi đã ổn định, dao động cưỡng bức có tần số bằng tần số của ngoại lực, ở đây là 50 Hz.
  • b) Đúng. rad/s; m/s.
  • c) Sai. m/s, khoảng 0,87 lần tốc độ lớn nhất chứ không phải một nửa. Tốc độ không giảm tỉ lệ bậc nhất theo li độ: ở li độ bằng nửa biên độ, động năng còn cơ năng.
  • d) Đúng. m/s², gấp lần Lực tác dụng lên màng loa rất lớn so với trọng lượng của nó, nên màng loa phải vừa nhẹ vừa cứng.

Công thức dùng: Dao động tắt dần, dao động cưỡng bức (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới) · Vận tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Liên hệ li độ, vận tốc, biên độ (mở tab mới) · Gia tốc trong dao động điều hòa (mở tab mới)

Câu 2. Để đo bước sóng ánh sáng của một bút laser, một nhóm học sinh chiếu chùm laser vuông góc vào một màn chắn có hai khe hẹp song song cách nhau mm. Vân giao thoa được hứng trên một màn ảnh đặt song song với màn chắn, cách hai khe một khoảng Với mỗi giá trị của nhóm đo khoảng cách giữa hai vân sáng ở hai đầu một dãy 11 vân sáng liên tiếp, kết quả ghi ở bảng sau.

(m)1,001,502,00
(mm)32,448,965,1
  • a) Trên màn ảnh quan sát được các vân sáng và vân tối xen kẽ nhau; hiện tượng này chứng tỏ ánh sáng có tính chất sóng.

    Đúng
  • b) Khi m, khoảng vân là 4,45 mm.

    Sai
  • c) Từ cả ba lần đo, bước sóng ánh sáng của bút laser xấp xỉ 650 nm.

    Đúng
  • d) Giữ m, nếu thay màn chắn bằng một màn có hai khe cách nhau 0,40 mm thì 11 vân sáng liên tiếp trải trên một đoạn dài khoảng 130 mm.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Vân sáng là nơi hai sóng ánh sáng từ hai khe tới tăng cường nhau, vân tối là nơi chúng triệt tiêu nhau. Giao thoa là hiện tượng đặc trưng của sóng, nên thí nghiệm Young chứng tỏ ánh sáng có tính chất sóng.
  • b) Sai. 11 vân sáng liên tiếp có 10 khoảng vân, nên mm. Con số 4,45 mm có được khi chia nhầm cho 11. Đo cả dãy nhiều vân rồi chia ra thì sai số của phép đo độ dài được chia nhỏ, kết quả chính xác hơn đo trực tiếp một khoảng vân.
  • c) Đúng. Ba lần đo cho mm; 4,89 mm; 6,51 mm. Tỉ số lần lượt là trung bình khoảng Từ m nm.
  • d) Sai. tỉ lệ nghịch với khoảng cách hai khe tăng gấp đôi thì khoảng vân giảm một nửa, m. 11 vân sáng liên tiếp trải trên mm. Con số 130 mm ứng với việc coi khoảng vân tỉ lệ thuận với

Công thức dùng: Giao thoa ánh sáng, thí nghiệm Young (mở tab mới)

Câu 3. Một dây đàn ghi-ta được căng giữa hai điểm cố định cách nhau 64,0 cm. Khi được gảy, dây phát ra âm cơ bản có tần số 110 Hz; khi đó trên dây có sóng dừng với một bụng sóng duy nhất ở giữa dây. Tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s.

  • a) Khi dây phát âm cơ bản, chiều dài dây bằng nửa bước sóng của sóng truyền trên dây.

    Đúng
  • b) Tốc độ truyền sóng trên dây là 70,4 m/s.

    Sai
  • c) Khi gảy, nếu chạm nhẹ đầu ngón tay vào đúng điểm giữa dây để điểm này luôn đứng yên (thành một nút sóng) thì âm có tần số thấp nhất mà dây phát ra là 220 Hz.

    Đúng
  • d) Âm cơ bản của dây, khi truyền trong không khí, có bước sóng bằng bước sóng của sóng dừng trên dây.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Hai đầu dây cố định là hai nút. Sóng dừng có một bụng thì hai đầu dây là hai nút liền kề, cách nhau cm.
  • b) Sai. m/s. Con số 70,4 m/s là kết quả khi lấy nhầm bước sóng bằng chiều dài dây.
  • c) Đúng. Dây hai đầu cố định có sóng dừng khi tức Hz, với là số bụng. Điểm giữa dây là nút chỉ khi chẵn, nhỏ nhất Hz.
  • d) Sai. Âm trong không khí có cùng tần số 110 Hz với dao động của dây, nhưng tốc độ truyền khác nên bước sóng khác: trong không khí m, còn trên dây m.

Công thức dùng: Điều kiện có sóng dừng trên dây (mở tab mới) · Khoảng cách giữa nút và bụng (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

Câu 4. Để đo tốc độ truyền âm trong không khí, một nhóm học sinh dùng một ống thủy tinh có vạch chia đặt nằm ngang, bên trong có một pít-tông kín khít di chuyển được (hình bên). Một loa nhỏ nối với máy phát tần số được đặt sát miệng ống, phát âm có tần số 500 Hz. Kéo pít-tông từ miệng ống ra xa dần, nhóm ghi khoảng cách từ miệng ống tới pít-tông ở hai vị trí đầu tiên nghe thấy âm to nhất, và Kết quả ba lần đo như bảng sau.

máy pháttần sốlloapít-tôngống thủy tinh có vạch chia
Lần đo123
(cm)16,216,516,5
(cm)50,350,450,5
  • a) Ở các vị trí nghe âm to nhất, trong cột khí có sóng dừng với một bụng sóng ở pít-tông và một nút sóng ở miệng ống.

    Sai
  • b) Bước sóng của âm trong ống là khoảng 34,0 cm.

    Sai
  • c) Tốc độ truyền âm trong không khí đo được trong thí nghiệm là khoảng 340 m/s.

    Đúng
  • d) Nếu chỉ dùng giá trị trung bình của và coi thì tốc độ truyền âm tính được là 328 m/s, nhỏ hơn giá trị tính từ hiệu

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Sai. Ngược lại: pít-tông chặn kín, lớp không khí sát pít-tông không dao động được nên ở đó là nút sóng; miệng ống để hở, không khí ở đó dao động mạnh nhất nên (gần đúng) là bụng sóng.
  • b) Sai. Hai vị trí cộng hưởng liên tiếp cách nhau nửa bước sóng: Với cm và cm: cm. 34,0 cm chỉ là nửa bước sóng.
  • c) Đúng. m/s.
  • d) Đúng. cm, m/s. Kết quả nhỏ hơn vì bụng sóng ở đầu hở nằm hơi lệch ra ngoài miệng ống, nên ngắn hơn một chút. Hiệu không phụ thuộc vị trí chính xác của bụng sóng này, nên cho kết quả tin cậy hơn.

Công thức dùng: Cộng hưởng âm trong cột khí (mở tab mới) · Khoảng cách giữa nút và bụng (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Một con lắc lò xo nằm ngang gồm vật nhỏ khối lượng 100 g gắn với một lò xo nhẹ, dao động điều hòa. Hình bên là đồ thị động năng của vật theo thời gian Biên độ dao động của vật là bao nhiêu xentimét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

0,10,20,30,40,50,61020t (s)Wđ (mJ)O
Lời giải

Đáp số: 4,0 cm

Mấu chốt. Động năng cực đại bằng cơ năng. Động năng biến thiên tuần hoàn với chu kì bằng nửa chu kì dao động. Đọc hai giá trị này trên đồ thị rồi dùng

  1. Động năng cực đại 20 mJ chính là cơ năng: J.
  2. Hai lần liên tiếp động năng cực đại (vật qua vị trí cân bằng) cách nhau 0,2 s, bằng nửa chu kì dao động: s, rad/s.
  3. m cm.

Tự soát. Tính qua tốc độ cực đại: m/s, m, khớp.

Bẫy hay gặp. Lấy chu kì của động năng 0,2 s làm chu kì dao động sẽ ra rad/s và cm. Để nguyên 20 mJ mà không đổi ra jun sẽ ra số lớn gấp khoảng 32 lần.

Công thức dùng: Cơ năng của dao động điều hòa (mở tab mới) · Động năng trong dao động điều hòa (mở tab mới) · Chu kì, tần số, tần số góc (mở tab mới)

Câu 2. Trên trạm vũ trụ, các vật ở trạng thái không trọng lượng nên không dùng được cân thông thường. Để đo khối lượng của phi hành gia, người ta dùng một chiếc ghế gắn với lò xo: ghế cùng người ngồi cố định trên ghế dao động điều hòa, khối lượng được suy ra từ chu kì dao động. Ghế có khối lượng 10,0 kg. Khi ghế trống, chu kì dao động là 0,800 s; khi một phi hành gia ngồi trên ghế, chu kì dao động là 2,24 s. Khối lượng của phi hành gia là bao nhiêu kilôgam (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 68,4 kg

Mấu chốt. Chu kì con lắc lò xo không phụ thuộc trọng lực, nên dùng được trên trạm vũ trụ. Cùng một lò xo, bình phương chu kì tỉ lệ với khối lượng dao động.

  1. Khối lượng dao động lúc đầu là kg, lúc sau là
  2. kg.

Tự soát. Tính độ cứng lò xo từ ghế trống: N/m. Với khối lượng dao động 78,4 kg: s, khớp.

Bẫy hay gặp. Quên trừ khối lượng của ghế sẽ ra 78,4 kg. Dùng tỉ số chu kì mà không bình phương sẽ ra kg.

Công thức dùng: Con lắc lò xo (mở tab mới)

Câu 3. Một con côn trùng rơi xuống mặt ao và vùng vẫy, làm mặt nước dao động với tần số 12 Hz và tạo ra các gợn sóng tròn lan rộng. Khoảng cách giữa 7 gợn lồi liên tiếp, đo dọc theo một bán kính, là 12 cm. Một con nhện nước đứng trên mặt ao, cách chỗ côn trùng rơi 36 cm, nhận biết con mồi nhờ dao động truyền tới chân. Sau bao nhiêu giây kể từ lúc sóng bắt đầu lan ra thì sóng truyền tới chỗ con nhện nước (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 1,5 s

Mấu chốt. Từ khoảng cách giữa các gợn lồi suy ra bước sóng, nhân với tần số được tốc độ truyền sóng, rồi chia quãng đường cho tốc độ.

  1. 7 gợn lồi liên tiếp có 6 khoảng, mỗi khoảng là một bước sóng: cm.
  2. Tốc độ truyền sóng: cm/s.
  3. Thời gian: s.

Tự soát. Mỗi giây sóng truyền đi 12 bước sóng, tức 24 cm; quãng đường 36 cm gấp 1,5 lần nên cần 1,5 s.

Bẫy hay gặp. Chia 12 cm cho 7 thay vì 6 sẽ ra cm, cm/s và s.

Công thức dùng: Bước sóng (mở tab mới) · Tốc độ truyền sóng (mở tab mới)

Câu 4. Một còi báo động được coi như một nguồn âm điểm, phát âm đều theo mọi hướng với công suất 0,50 W. Bỏ qua sự hấp thụ và phản xạ âm. Cường độ âm tại một điểm cách còi 5,0 m là bao nhiêu mW/m² (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 1,59 mW/m²

Mấu chốt. Năng lượng âm do nguồn điểm phát ra trải đều trên mặt cầu bán kính quanh nguồn:

  1. Diện tích mặt cầu bán kính 5,0 m: m².
  2. W/m² mW/m².

Tự soát. Ở cách còi 1,0 m, cường độ âm là mW/m². Xa gấp 5 lần thì cường độ giảm 25 lần: mW/m², khớp.

Bẫy hay gặp. Dùng diện tích hình tròn thay cho diện tích mặt cầu sẽ ra 6,37 mW/m². Quên bình phương khoảng cách sẽ ra 7,96 mW/m².

Công thức dùng: Cường độ sóng (mở tab mới)

Câu 5. Khi xảy ra động đất, từ chấn tiêu phát ra đồng thời sóng dọc (sóng P) và sóng ngang (sóng S) truyền trong lòng đất. Một trạm địa chấn ghi được sóng P đến trước sóng S 15,0 s. Coi hai sóng truyền thẳng từ chấn tiêu tới trạm với tốc độ không đổi: sóng P là 6,0 km/s, sóng S là 3,6 km/s. Khoảng cách từ chấn tiêu tới trạm là bao nhiêu kilômét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 135 km

Mấu chốt. Hai sóng đi cùng một quãng đường nhưng với tốc độ khác nhau, nên mất những thời gian khác nhau. Hiệu hai thời gian truyền là 15,0 s.

  1. Thời gian truyền của hai sóng: và ( tính bằng km, thời gian tính bằng s).
  2. s.
  3. km.

Tự soát. Với km: sóng P đi mất s, sóng S đi mất s, hiệu là 15,0 s, khớp.

Bẫy hay gặp. Nhân 15,0 s với hiệu hai tốc độ sẽ ra 36 km; nhân với tốc độ sóng S sẽ ra 54 km. Cả hai cách đều bỏ qua việc hai sóng đi cùng một quãng đường trong những khoảng thời gian khác nhau.

Công thức dùng: Tốc độ truyền sóng (mở tab mới) · Sóng ngang, sóng dọc (mở tab mới)

Câu 6. Một học sinh bỏ đĩa xoay ra khỏi lò vi sóng, đặt vào lò một thanh sô-cô-la phẳng rồi bật lò khoảng 20 s. Sóng điện từ phản xạ qua lại giữa các thành lò tạo thành sóng dừng, và sô-cô-la chảy mềm trước ở những chỗ ứng với các bụng sóng. Học sinh đo được khoảng cách giữa tâm hai vết chảy cạnh nhau trên thanh sô-cô-la là 6,1 cm. Tần số ghi trên nhãn của lò là 2450 MHz. Từ thí nghiệm này, tốc độ truyền sóng điện từ trong không khí tính được là bao nhiêu nghìn km/s (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 299 nghìn km/s

Mấu chốt. Hai bụng sóng dừng liền kề cách nhau nửa bước sóng. Có bước sóng và tần số thì có tốc độ truyền sóng

  1. Hai vết chảy cạnh nhau ứng với hai bụng sóng liền kề: cm, nên cm m.
  2. MHz Hz.
  3. m/s, tức khoảng 299 nghìn km/s.

Tự soát. Kết quả rất gần m/s. Ngược lại, với m/s thì cm, hai vết chảy phải cách nhau khoảng 6,1 cm, khớp với số đo.

Bẫy hay gặp. Lấy khoảng cách giữa hai vết chảy làm một bước sóng sẽ ra khoảng 149 nghìn km/s, chỉ bằng một nửa tốc độ ánh sáng.

Công thức dùng: Khoảng cách giữa nút và bụng (mở tab mới) · Sóng điện từ (mở tab mới) · Bước sóng (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.