MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra giữa học kì II, mức nâng cao · Môn Vật lí 10
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1033
Cho biết: m/s².
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Trong một nhà máy nhiệt điện chạy bằng than, than được đốt trong lò hơi để đun nước thành hơi nước có nhiệt độ và áp suất cao; hơi nước làm quay tua bin, tua bin làm quay máy phát điện. Quá trình chuyển hóa năng lượng chính trong nhà máy là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Lần theo từng thiết bị: mỗi thiết bị nhận năng lượng ở một dạng rồi chuyển nó sang dạng khác cho thiết bị kế tiếp.
- Than cháy trong lò hơi: hóa năng của nhiên liệu chuyển thành nhiệt năng của hơi nước.
- Hơi nước nóng, áp suất cao đẩy cánh tua bin quay: nhiệt năng chuyển thành cơ năng của tua bin.
- Tua bin làm quay máy phát điện: cơ năng chuyển thành điện năng. Ở mỗi khâu đều có một phần năng lượng hao phí, chủ yếu thành nhiệt.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Than tích trữ năng lượng ở dạng hóa năng, chưa phải nhiệt năng; nhiệt năng chỉ xuất hiện khi than cháy.
- B. Than phải cháy, tỏa nhiệt làm nóng hơi nước trước, sau đó hơi nước mới làm quay tua bin. Cơ năng không thể có trước nhiệt năng trong chuỗi này.
- D. Máy phát điện biến cơ năng của tua bin thành điện năng, nên điện năng là dạng cuối cùng. Đặt cơ năng sau điện năng là đảo vai trò của tua bin và máy phát.
Công thức dùng: Định luật bảo toàn năng lượng (mở tab mới)
Câu 2. Công tơ điện cho biết trong một tháng, một gia đình đã dùng hết 250 số điện. Mỗi số điện là 1 kW.h. Lượng điện năng này bằng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. kW.h là đơn vị năng lượng: năng lượng mà một thiết bị công suất 1 kW tiêu thụ trong 1 giờ. Đổi về W và s thì được jun.
- kW.h J.
- kW.h J.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Quên đổi kW ra W: Con số này tính bằng kJ, không phải J.
- C. Đổi 1 giờ thành 60 s: J. Một giờ có 3600 s.
- D. Quên đổi giờ ra giây: tức coi 1 kW.h bằng 1000 J.
Công thức dùng: Công suất (mở tab mới)
Câu 3. Một người đứng yên trên một bậc của thang cuốn đang đưa người đó đi lên đều theo đường dốc của thang. Mặt bậc thang luôn nằm ngang. Xét trong hệ quy chiếu gắn với mặt đất, trong lúc người đi lên thì
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Dấu của công phụ thuộc góc giữa lực và hướng dịch chuyển, xét đối với mặt đất. Người đi lên đều nên hợp lực bằng 0, từ đó biết lực của bậc thang.
- Người chuyển động thẳng đều nên hợp lực bằng 0: lực do bậc thang tác dụng lên người cân bằng trọng lực, tức hướng thẳng đứng lên và có độ lớn Mặt bậc nằm ngang, người không có gia tốc nên không có lực ma sát.
- Độ dịch chuyển hướng chếch lên theo dốc. Trọng lực hướng xuống, hợp với độ dịch chuyển một góc lớn hơn nên sinh công âm. Lực của bậc thang hướng lên, hợp với độ dịch chuyển một góc nhỏ hơn nên sinh công dương.
- Hai công này cùng độ lớn ( là độ cao người được đưa lên), tổng bằng 0, đúng với việc động năng của người không đổi.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Người đứng yên đối với bậc thang nhưng chuyển động đối với mặt đất. Trong hệ quy chiếu gắn với mặt đất, điểm đặt của lực dịch chuyển chếch lên nên lực của bậc thang sinh công.
- C. Chuyển động đều chỉ cho biết tổng công bằng 0. Từng lực vẫn sinh công: một công âm, một công dương, bù trừ nhau.
- D. Trọng lực vuông góc với mặt bậc nằm ngang nhưng không vuông góc với độ dịch chuyển chếch lên theo dốc. Người lên cao thêm thì trọng lực sinh công
Công thức dùng: Công của lực (mở tab mới) · Cân bằng lực (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)
Câu 4. Buồng thang máy của một mỏ than cùng công nhân bên trong có tổng khối lượng 2,0 tấn. Buồng đi từ sàn đón người cao 15 m so với mặt đất xuống tới đáy giếng mỏ, sâu 120 m dưới mặt đất. Chọn mốc thế năng tại mặt đất. Thế năng trọng trường của buồng thang máy khi ở đáy giếng mỏ là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. với là độ cao so với mốc. Vật ở dưới mốc thì âm nên thế năng âm.
- tấn kg. Đáy giếng ở dưới mốc 120 m nên m.
- J J.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Bỏ dấu của Đáy giếng nằm dưới mốc nên thế năng âm.
- B. Đây là thế năng lúc buồng còn ở sàn đón người: J.
- C. Lấy cả quãng đường buồng đi xuống, m: J. Đó là độ giảm thế năng trên cả chặng, không phải thế năng tại đáy giếng.
Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới)
Câu 5. Một máy bay chạm đường băng với tốc độ 216 km/h rồi chạy chậm dần, dừng lại sau khi chạy thêm 1,2 km. Ở một lần hạ cánh khác, máy bay có cùng khối lượng chạm đường băng với tốc độ 252 km/h. Coi tổng lực hãm tác dụng lên máy bay (do phanh bánh xe và lực cản của không khí) không đổi và như nhau ở hai lần hạ cánh. Quãng đường máy bay chạy trên đường băng tới lúc dừng ở lần hạ cánh sau là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Công của lực hãm làm mất toàn bộ động năng của máy bay: Cùng lực hãm, cùng khối lượng thì quãng đường tỉ lệ với
- Từ được tỉ lệ với
- nên km. Chỉ cần tỉ số hai tốc độ nên không phải đổi km/h ra m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Coi quãng đường tỉ lệ với tốc độ: km. Động năng mà lực hãm phải triệt tiêu tỉ lệ với bình phương tốc độ.
- C. Đảo tỉ số: km. Máy bay chạm đất nhanh hơn thì phải chạy xa hơn mới dừng.
- D. km chỉ là phần quãng đường dài thêm so với lần hạ cánh đầu, chưa phải cả quãng đường.
Công thức dùng: Liên hệ động năng và công (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 6. Một cột đèn đường dùng năng lượng mặt trời hoạt động như sau: ban ngày, tấm pin mặt trời biến 20% năng lượng ánh sáng chiếu tới nó thành điện năng và nạp vào ắc quy; ban đêm, ắc quy cấp điện cho đèn và trả lại được 90% điện năng đã nạp vào. Điện năng ắc quy cấp cho đèn bằng bao nhiêu phần trăm năng lượng ánh sáng đã chiếu tới tấm pin?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hai khâu nối tiếp: điện năng có ích của tấm pin là năng lượng toàn phần mà ắc quy nhận vào. Hiệu suất chung bằng tích hai hiệu suất.
- Gọi năng lượng ánh sáng chiếu tới tấm pin là Điện năng nạp vào ắc quy:
- Điện năng ắc quy cấp cho đèn: tức 18%.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cộng hai phần hao phí rồi lấy Ắc quy chỉ hao phí 10% của phần điện năng nó nhận vào, tức năng lượng ánh sáng ban đầu, nên tổng hao phí là
- B. Lấy trung bình cộng hai hiệu suất. Năng lượng đi qua hai khâu nối tiếp nên hiệu suất chung còn nhỏ hơn hiệu suất của khâu kém nhất.
- D. 82% là phần năng lượng hao phí qua cả hai khâu, không phải phần tới được đèn.
Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 7. Một xe tải khối lượng 5,0 tấn chạy lên một đoạn dốc thẳng với tốc độ không đổi 36 km/h. Cứ đi được 100 m dọc theo dốc thì xe lên cao thêm 4,0 m. Tổng lực cản tác dụng lên xe (ma sát lăn và lực cản của không khí) ngược chiều chuyển động, có độ lớn bằng 2,0% trọng lượng của xe. Công suất của lực kéo do động cơ tạo ra là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Xe chuyển động đều nên lực kéo cân bằng tổng của thành phần trọng lực dọc theo dốc và lực cản. Sau đó dùng với tính bằng m/s.
- Dốc có Thành phần trọng lực dọc theo dốc: N.
- Lực cản: N. Lực kéo: N.
- km/h m/s, nên W kW.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Quên lực cản, chỉ tính thành phần trọng lực: W kW.
- C. Để mà không đổi km/h ra m/s: W.
- D. Quên thành phần trọng lực dọc theo dốc, chỉ tính lực cản: W. Lên dốc thì động cơ còn phải nâng xe lên cao.
Công thức dùng: Công suất (mở tab mới) · Phân tích lực (mở tab mới) · Cân bằng lực (mở tab mới)
Câu 8. Trường hợp nào sau đây cơ năng của vật được bảo toàn?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Cơ năng bảo toàn khi vật chỉ chịu tác dụng của trọng lực, hoặc có thêm lực khác nhưng các lực đó không sinh công.
- Hòn bi chịu trọng lực và lực căng dây. Lực căng luôn dọc theo dây, vuông góc với hướng chuyển động của bi trên cung tròn, nên không sinh công. Chỉ trọng lực sinh công, cơ năng của bi được bảo toàn.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Giọt mưa rơi đều: động năng không đổi, thế năng giảm, nên cơ năng giảm. Lực cản của không khí sinh công âm.
- B. Lực căng dây cáp sinh công dương: thế năng tăng mà động năng không đổi, nên cơ năng tăng.
- C. Lực ma sát ở phanh sinh công âm: thế năng giảm, động năng không đổi, cơ năng giảm và chuyển thành nhiệt.
Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới)
Câu 9. Ở cuối đường chạy đà, một vận động viên nhảy sào cắm sào xuống hộp chống sào và giậm nhảy. Lúc đó trọng tâm của vận động viên ở độ cao 1,0 m so với mặt đất và có tốc độ 9,0 m/s. Sào cong lại rồi duỗi thẳng, đưa vận động viên lên cao. Khi trọng tâm lên tới vị trí cao nhất, vận động viên vẫn còn chuyển động theo phương ngang với tốc độ 3,0 m/s. Coi sào rất nhẹ và trả lại cho vận động viên toàn bộ năng lượng mà nó tích được khi bị uốn cong; bỏ qua lực cản của không khí và công do tay vận động viên thực hiện. Độ cao lớn nhất mà trọng tâm của vận động viên đạt được so với mặt đất là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Với các giả thiết của đề, cơ năng của vận động viên lúc giậm nhảy bằng cơ năng ở vị trí cao nhất. Hai chi tiết dễ quên: ở vị trí cao nhất vận động viên vẫn còn động năng, và lúc giậm nhảy trọng tâm đã cao 1,0 m.
- Chọn mốc thế năng tại mặt đất. Lúc giậm nhảy: với m/s, m. Ở vị trí cao nhất: với m/s.
- chia hai vế cho m.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Bỏ qua động năng còn lại ở vị trí cao nhất: m. Vận động viên vẫn bay ngang qua xà nên không phải toàn bộ động năng đã chuyển thành thế năng.
- B. m chỉ là độ cao mà trọng tâm được nâng thêm, quên cộng độ cao 1,0 m của trọng tâm lúc giậm nhảy.
- D. Quên hệ số trong công thức động năng: m.
Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới)
Câu 10. Trong một kho hàng, một kiện hàng được thả không vận tốc đầu từ đầu trên của một máng trượt thẳng, đặt nghiêng, rồi trượt xuống dọc theo máng. Chọn mốc thế năng ở đầu dưới của máng. Đồ thị bên cho biết thế năng và động năng của kiện hàng theo quãng đường mà nó trượt được. Độ lớn của lực ma sát giữa kiện hàng và máng là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Cơ năng giảm đúng bằng độ lớn công của lực ma sát. Đọc hai đồ thị ở đầu và cuối máng để tìm phần cơ năng bị mất.
- Ở đầu máng ( J. Ở cuối máng ( m): J.
- Cơ năng giảm J, bằng độ lớn công của lực ma sát: J.
- N.
Vì sao các phương án khác sai
- B. N là hợp lực tác dụng lên kiện hàng, vì công của hợp lực bằng độ tăng động năng. Hợp lực này là thành phần trọng lực dọc theo máng trừ đi lực ma sát.
- C. N là thành phần trọng lực dọc theo máng, vì công của trọng lực bằng độ giảm thế năng.
- D. 40 J là độ lớn công của lực ma sát, chưa chia cho quãng đường 5,0 m.
Công thức dùng: Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)
Câu 11. Đơn vị của động lượng trong hệ SI là kg.m/s. Đơn vị này còn có thể viết là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Từ động lượng có cùng đơn vị với tích của lực và thời gian.
- Đơn vị của tích lực và thời gian là N.s. Vì 1 N = 1 kg.m/s² nên 1 N.s = 1 kg.m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. N/s là đơn vị của lực chia cho thời gian. Động lượng ứng với lực nhân thời gian.
- C. kg.m/s² chính là N, đơn vị của lực.
- D. J.s bằng kg.m²/s, có thêm một thừa số mét so với đơn vị của động lượng.
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới) · Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 12. Trường hợp nào sau đây, hệ vật được xét có thể coi là hệ kín?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hệ kín là hệ mà các vật trong hệ chỉ tương tác với nhau: không có ngoại lực, hoặc các ngoại lực cân bằng nhau.
- Mỗi viên bi chịu trọng lực và phản lực của mặt bàn, hai lực này cân bằng nhau. Mặt bàn nhẵn nên không có ma sát. Lực hai bi tác dụng lên nhau khi va chạm là nội lực. Vậy hệ hai viên bi là hệ kín, động lượng của hệ được bảo toàn.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trọng lực là ngoại lực không bị cân bằng, làm động lượng của viên bi tăng dần theo thời gian.
- B. Mặt đường tác dụng lên bánh xe chủ động lực ma sát nghỉ hướng về phía trước. Đó là ngoại lực làm ô tô tăng tốc, nên động lượng của ô tô tăng.
- D. Lực ma sát và lực cản của cỏ là ngoại lực làm động lượng của quả bóng giảm dần.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Câu 13. Trong một pha đỡ đập cầu lông, quả cầu khối lượng 5,0 g bay tới mặt vợt với tốc độ 20 m/s và bị đánh bật ngược trở lại theo phương cũ với tốc độ 60 m/s. Thời gian quả cầu tiếp xúc với mặt vợt là 2,0 ms. Bỏ qua tác dụng của trọng lực và lực cản của không khí trong thời gian tiếp xúc. Độ lớn lực trung bình mà mặt vợt tác dụng lên quả cầu là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Động lượng là vectơ. Quả cầu đổi chiều nên độ lớn độ biến thiên động lượng bằng tổng hai độ lớn động lượng, không phải hiệu. Khối lượng và thời gian phải đổi ra kg và s.
- g kg, ms s.
- Chọn chiều dương là chiều quả cầu bật ra: kg.m/s, kg.m/s. Vậy kg.m/s.
- N N.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy hiệu hai tốc độ m/s, bỏ qua việc quả cầu đổi chiều: N.
- B. Chỉ tính phần làm quả cầu dừng lại: N. Vợt còn phải làm quả cầu bay ngược lại với tốc độ 60 m/s.
- C. Để mà không đổi ms ra s: N.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 14 và Câu 15. Trên đệm khí nằm ngang, xe 1 có khối lượng 0,30 kg chuyển động tới va chạm xuyên tâm với xe 2 đang đứng yên. Đầu xe 2 có gắn một lò xo nhỏ làm đệm. Cảm biến ghi lại động lượng của từng xe theo thời gian như đồ thị bên. Bỏ qua ma sát.
Câu 14. Độ lớn lực trung bình mà xe 1 tác dụng lên xe 2 trong thời gian va chạm là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Va chạm kéo dài từ lúc động lượng bắt đầu thay đổi tới lúc ổn định trở lại. Lực trung bình bằng độ biến thiên động lượng của xe 2 chia cho khoảng thời gian đó.
- Đọc đồ thị: va chạm bắt đầu lúc s và kết thúc lúc s, nên s.
- Động lượng của xe 2 tăng từ 0 lên 0,45 kg.m/s: kg.m/s.
- N. Soát bằng xe 1: kg.m/s, cùng độ lớn, đúng với định luật 3 Newton.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy cả động lượng ban đầu của xe 1: N. Xe 1 chỉ truyền cho xe 2 phần động lượng 0,45 kg.m/s, nó vẫn giữ lại 0,15 kg.m/s.
- C. Chia cho thời điểm kết thúc va chạm: N. Phải chia cho khoảng thời gian va chạm, 0,050 s.
- D. Cộng độ biến thiên động lượng của cả hai xe: N. Lực xe 1 tác dụng lên xe 2 chỉ làm thay đổi động lượng của xe 2.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Định luật 3 Newton (mở tab mới)
Câu 15. Biết khối lượng của xe 2 là 0,18 kg. Tốc độ của xe 2 ngay sau va chạm và loại va chạm là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Tốc độ lấy từ động lượng: Loại va chạm xét bằng động năng của hệ, với va chạm đàn hồi thì động năng của hệ được bảo toàn.
- Sau va chạm: m/s và m/s. Hai xe có vận tốc khác nhau, tách rời nhau.
- Trước va chạm: J.
- Sau va chạm: J. Động năng của hệ được bảo toàn nên đây là va chạm đàn hồi.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Va chạm mềm thì hai xe dính vào nhau và có cùng vận tốc sau va chạm. Ở đây xe 1 còn 0,50 m/s, xe 2 đạt 2,5 m/s, và động năng của hệ không đổi.
- C. Chia động lượng của xe 2 cho khối lượng của xe 1: m/s.
- D. Sai cả hai: lấy nhầm khối lượng xe 1 để tính tốc độ, và hai xe không chuyển động cùng nhau nên không phải va chạm mềm.
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Va chạm đàn hồi (mở tab mới)
Câu 16. Một nhà du hành vũ trụ đang đứng yên đối với trạm vũ trụ, cách trạm 18 m thì dây an toàn bị tuột. Người đó cùng bộ đồ và một chiếc cờ lê có tổng khối lượng 92 kg, riêng cờ lê có khối lượng 2,0 kg. Để quay về trạm, người đó ném cờ lê theo hướng thẳng ra xa trạm với tốc độ 9,0 m/s đối với trạm. Coi trạm đứng yên và bỏ qua mọi ngoại lực. Thời gian để người đó trôi về tới trạm là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Hệ người và cờ lê ban đầu đứng yên, là hệ kín. Ném cờ lê đi thì người chuyển động ngược lại, tổng động lượng vẫn bằng 0. Sau khi ném, khối lượng của người chỉ còn 90 kg.
- Bảo toàn động lượng: nên m/s. Dấu trừ cho biết người chuyển động ngược chiều cờ lê, tức về phía trạm.
- Không còn ngoại lực nên người trôi đều: s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Dùng cả 92 kg cho người sau khi ném: m/s nên s. Cờ lê đã rời tay nên không còn trong phần khối lượng trôi về trạm.
- B. Dùng bảo toàn động năng: cho m/s và s. Lúc ném, cơ bắp sinh công nên động năng của hệ tăng từ 0, không bảo toàn. Đại lượng bảo toàn là động lượng.
- C. s là thời gian để cờ lê đi được 18 m, không phải thời gian người trôi về trạm.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới)
Câu 17. Tại một ngã tư, ô tô A khối lượng 1,5 tấn chạy về hướng đông với tốc độ 16 m/s va chạm với ô tô B khối lượng 2,0 tấn chạy về hướng bắc với tốc độ 9,0 m/s. Sau va chạm, hai xe mắc vào nhau và chuyển động cùng nhau. Coi hệ hai xe là hệ kín trong thời gian va chạm. Tốc độ của hai xe ngay sau va chạm là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hai xe mắc vào nhau: va chạm mềm, động lượng của hệ được bảo toàn. Hai động lượng ban đầu vuông góc với nhau nên phải cộng theo quy tắc hình bình hành, rồi mới chia cho tổng khối lượng.
- kg.m/s (hướng đông), kg.m/s (hướng bắc).
- Hai vectơ vuông góc nên động lượng của hệ có độ lớn kg.m/s.
- Ngay sau va chạm: nên m/s. Hai xe chuyển động chếch về phía đông bắc, theo hướng của
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cộng độ lớn hai động lượng như thể chúng cùng hướng: m/s. Hai vectơ vuông góc phải cộng theo quy tắc hình bình hành.
- B. Cộng hai vectơ vận tốc, m/s, bỏ qua khối lượng của hai xe. Đại lượng được bảo toàn là động lượng, không phải vận tốc.
- D. Trừ độ lớn hai động lượng: m/s, như thể hai xe chạy ngược chiều nhau.
Công thức dùng: Va chạm mềm (mở tab mới) · Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới)
Câu 18. Trong một buổi diễn tập cứu hộ, một người khối lượng 60 kg nhảy không vận tốc đầu từ độ cao 10 m (tính tới mặt đệm) xuống một tấm đệm hơi. Từ lúc chạm đệm tới lúc dừng hẳn mất 0,40 s. Bỏ qua lực cản của không khí. Độ lớn lực trung bình mà đệm tác dụng lên người trong thời gian đó là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Trong lúc người lún vào đệm, hợp lực tác dụng lên người gồm lực của đệm hướng lên và trọng lực hướng xuống. Độ biến thiên động lượng chia cho thời gian cho hợp lực, chưa phải lực của đệm.
- Tốc độ lúc chạm đệm: m/s.
- Chọn chiều dương hướng lên. Động lượng thay đổi từ kg.m/s về 0, nên kg.m/s. Hợp lực trung bình: N, hướng lên.
- nên N N.
Vì sao các phương án khác sai
- A. N là hợp lực tác dụng lên người. Đệm còn phải đỡ thêm trọng lượng 588 N của người.
- C. Trừ trọng lượng thay vì cộng: N. Trọng lực hướng xuống, ngược chiều hợp lực, nên lực của đệm phải lớn hơn hợp lực.
- D. Lấy độ biến thiên động lượng 840 kg.m/s làm lực, quên chia cho thời gian 0,40 s.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Một xe buýt điện khối lượng 12 tấn chạy thử trên một đoạn đường thẳng nằm ngang. Khi người lái đạp hết ga, lực kéo của động cơ phụ thuộc tốc độ của xe như đồ thị bên (xét với từ 10 m/s trở lên). Trên đoạn đường thử, tổng lực cản tác dụng lên xe coi như không đổi, có độ lớn 3,6 kN.
a) Khi xe chạy với tốc độ 15 m/s và người lái đạp hết ga, lực kéo của động cơ là 6,0 kN.
Đúngb) Khi đạp hết ga, công suất của động cơ không đổi trong cả khoảng tốc độ trên đồ thị và bằng 90 kW.
Đúngc) Khi đạp hết ga, tốc độ lớn nhất mà xe đạt được trên đoạn đường này là 90 km/h.
Đúngd) Khi xe đang chạy với tốc độ 15 m/s và người lái đạp hết ga thì gia tốc của xe là 0,50 m/s².
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Đọc trên đồ thị: tại m/s, đường cong đi qua giao điểm của lưới ở kN.
- b) Đúng. Tính tại các điểm đọc được trên lưới: (kN.m/s), tức 90 kW ở mọi điểm. Tốc độ tăng bao nhiêu lần thì lực kéo giảm bấy nhiêu lần, công suất giữ nguyên.
- c) Đúng. Xe còn tăng tốc chừng nào lực kéo còn lớn hơn lực cản. Tốc độ lớn nhất đạt được khi lực kéo vừa bằng lực cản, kN: m/s km/h.
- d) Sai. Hợp lực theo phương chuyển động: N, nên m/s². Con số 0,50 m/s² có được khi quên lực cản, lấy
Công thức dùng: Công suất (mở tab mới) · Cân bằng lực (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới)
Câu 2. Để xác định hiệu suất của một động cơ điện nhỏ, một nhóm học sinh cho động cơ quấn dây kéo một quả nặng đi lên thẳng đứng. Khi quả nặng đã chuyển động đều, nhóm đo thời gian để nó đi lên thêm một đoạn m, đồng thời đọc trên oát kế công suất điện cấp cho động cơ. Kết quả với ba quả nặng khác nhau ghi ở bảng sau.
| Lần đo | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|
| (g) | 100 | 200 | 300 |
| (s) | 2,0 | 2,5 | 3,2 |
| (W) | 2,60 | 3,00 | 4,10 |
a) Năng lượng có ích trong mỗi lần đo là phần thế năng trọng trường mà quả nặng tăng thêm khi đi lên đoạn
Đúngb) Ở lần đo 2, công suất có ích của động cơ khoảng 1,6 W.
Saic) Hiệu suất của động cơ ở lần đo 3 lớn hơn ở lần đo 1.
Đúngd) Số liệu cho thấy quả nặng càng nặng thì hiệu suất của động cơ càng lớn.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Quả nặng đi lên đều nên động năng không đổi. Công có ích của động cơ chỉ làm tăng thế năng phần điện năng còn lại hao phí thành nhiệt ở cuộn dây và do ma sát ở trục quay.
- b) Sai. Công có ích: J. Công suất có ích: W. Con số 1,6 là công có ích tính bằng jun, chưa chia cho thời gian.
- c) Đúng. Lần 1: Lần 3: Vậy
- d) Sai. Lần 2: Ba lần đo cho khoảng 15%, 21%, 18%: hiệu suất tăng rồi giảm, không tăng mãi theo khối lượng quả nặng.
Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới)
Câu 3. Hình bên là mặt cắt đường ray của một tàu lượn siêu tốc. Đoàn tàu cùng hành khách có tổng khối lượng 2400 kg, bắt đầu lao xuống từ đỉnh A ở độ cao 45 m với vận tốc gần bằng 0, qua điểm thấp nhất B ở độ cao 5,0 m rồi vượt lên đỉnh C ở độ cao 30 m. Độ cao tính từ mặt đất, chọn mốc thế năng tại mặt đất, coi đoàn tàu như một chất điểm.
a) Khi đoàn tàu đi từ B lên C, động năng chuyển hóa thành thế năng nên cơ năng của đoàn tàu tăng.
Saib) Nếu bỏ qua ma sát và lực cản, tốc độ của đoàn tàu tại B khoảng 30 m/s.
Saic) Nếu bỏ qua ma sát và lực cản, tốc độ của đoàn tàu khi qua C không phụ thuộc vào số hành khách trên tàu.
Đúngd) Thực tế, cảm biến đo được tốc độ của đoàn tàu khi qua C là 12 m/s. Từ A đến C, cơ năng của đoàn tàu đã giảm khoảng J do ma sát và lực cản.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Saib) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Sai. Động năng giảm, thế năng tăng. Nếu bỏ qua ma sát thì phần tăng bằng đúng phần giảm và cơ năng không đổi; thực tế ma sát và lực cản sinh công âm nên cơ năng giảm. Không có lực nào sinh công dương cho đoàn tàu trên đoạn này nên cơ năng không thể tăng.
- b) Sai. Bảo toàn cơ năng từ A tới B: nên m/s. Con số 30 m/s có được khi lấy cả độ cao 45 m, quên rằng B còn cao 5,0 m so với mặt đất.
- c) Đúng. khối lượng ở hai vế triệt tiêu: m/s với mọi khối lượng.
- d) Đúng. Tại A: J. Tại C: J. Cơ năng giảm J J.
Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới)
Câu 4. Câu lạc bộ STEM của một trường phóng thử tên lửa nước. Vỏ tên lửa làm từ chai nhựa có gắn mũi và cánh, khối lượng 0,20 kg; trong chai có 0,50 kg nước và không khí được bơm tới áp suất cao. Tên lửa được đặt thẳng đứng trên bệ phóng; khi mở khóa, nước phụt thẳng xuống dưới với tốc độ 12 m/s so với mặt đất. Coi toàn bộ lượng nước phụt ra trong một thời gian rất ngắn, khi tên lửa còn ở bệ phóng; bỏ qua khối lượng không khí trong chai và tác dụng của trọng lực trong thời gian nước phụt ra.
a) Ngay sau khi nước phụt ra hết, động lượng của vỏ tên lửa và động lượng của khối nước phụt ra có cùng độ lớn và ngược hướng nhau.
Đúngb) Ngay sau khi nước phụt ra hết, vỏ tên lửa có tốc độ 4,8 m/s.
Saic) Nếu bỏ qua lực cản của không khí thì tên lửa lên tới độ cao khoảng 46 m so với bệ phóng.
Đúngd) Thực tế tên lửa chỉ lên tới độ cao 30 m so với bệ phóng. Như vậy, từ lúc nước phụt hết tới lúc tên lửa lên cao nhất, lực cản của không khí đã làm cơ năng của tên lửa giảm khoảng 65%.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Trong thời gian rất ngắn nước phụt ra, hệ vỏ tên lửa và nước coi là hệ kín. Lúc đầu hệ đứng yên nên tổng động lượng bằng 0, và sau đó vẫn có hai động lượng cùng độ lớn, ngược hướng.
- b) Sai. nên m/s. Vỏ nhẹ hơn khối nước nên phải chuyển động nhanh hơn nước. Con số 4,8 m/s có được khi đảo tỉ số khối lượng:
- c) Đúng. Sau khi nước phụt hết, chỉ có trọng lực sinh công nên cơ năng của tên lửa được bảo toàn: suy ra m, khoảng 46 m.
- d) Sai. Chọn mốc thế năng tại bệ phóng. Lúc nước vừa phụt hết: J. Ở điểm cao nhất vận tốc bằng 0: J. Cơ năng giảm J, tức khoảng 35%. Con số 65% là phần cơ năng còn lại, không phải phần bị mất.
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới) · Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Một công nhân kéo một thùng hàng trượt trên sàn nằm ngang bằng một sợi dây. Dây hợp với phương ngang một góc 30°, lực kéo có độ lớn không đổi 50 N, thùng hàng chuyển động thẳng đều được 12 m. Công của lực ma sát tác dụng lên thùng hàng trên quãng đường đó là bao nhiêu jun (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: -520 J
Mấu chốt. Thùng chuyển động đều nên động năng không đổi, tổng công của các lực bằng 0. Trọng lực và phản lực của sàn vuông góc với độ dịch chuyển nên không sinh công. Vậy công của lực ma sát bằng trừ công của lực kéo.
- Công của lực kéo: J.
- Tổng công bằng độ biến thiên động năng, bằng 0:
- J J.
Tự soát. Tính theo lực: thùng chuyển động đều nên theo phương ngang N, ngược chiều chuyển động. J.
Bẫy hay gặp. Quên dấu âm sẽ ghi 520: lực ma sát ngược chiều chuyển động nên sinh công âm. Lấy cả 50 N làm độ lớn lực ma sát sẽ ra J; dùng thay cho sẽ ra J.
Công thức dùng: Công của lực (mở tab mới) · Phân tích lực (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)
Câu 2. Một người khối lượng 58 kg đeo một ba lô khối lượng 7,0 kg, leo từ chân núi lên đỉnh núi cao hơn chân núi 900 m. Coi hiệu suất chuyển hóa năng lượng từ thức ăn thành công cơ học của cơ thể người đó là 20%. Coi toàn bộ công cơ học này dùng để đưa người và ba lô lên cao, bỏ qua sự thay đổi động năng. Năng lượng từ thức ăn mà cơ thể tiêu hao cho việc leo núi là bao nhiêu MJ (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 2,9 MJ
Mấu chốt. Năng lượng có ích là độ tăng thế năng của cả người lẫn ba lô. Năng lượng toàn phần lấy từ thức ăn bằng năng lượng có ích chia cho hiệu suất.
- Khối lượng được đưa lên cao: kg.
- Năng lượng có ích: J.
- Năng lượng toàn phần: J MJ.
Tự soát. Hiệu suất 20% nghĩa là cứ 5 J lấy từ thức ăn thì chỉ 1 J thành công nâng người lên. Năng lượng tiêu hao vì vậy gấp 5 lần độ tăng thế năng: MJ.
Bẫy hay gặp. Quên khối lượng ba lô sẽ ra 2,6 MJ. Nhân với hiệu suất thay vì chia sẽ ra 0,1 MJ, nhỏ hơn cả độ tăng thế năng, vô lí.
Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 3. Một tua bin gió có cánh quạt quét một hình tròn diện tích 5000 m², mặt phẳng quay của cánh vuông góc với hướng gió. Gió thổi đều với tốc độ 8,0 m/s, khối lượng riêng của không khí là 1,2 kg/m³. Tua bin biến 40% động năng của luồng không khí đi qua diện tích quét thành điện năng. Công suất điện của tua bin là bao nhiêu kW (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 614 kW
Mấu chốt. Mỗi giây có một cột không khí tiết diện bằng diện tích quét, dài bằng quãng đường gió đi được trong 1 s, đi qua cánh quạt. Động năng mà cột khí đó mang tới trong 1 s chính là công suất của gió.
- Trong 1 s, không khí đi được 8,0 m. Thể tích khí đi qua mặt quét: m³, khối lượng kg.
- Động năng của khối khí này: J. Vậy công suất của gió là W.
- Công suất điện: W kW.
Tự soát. Gộp lại: Công suất tỉ lệ với vì cả lượng khí đi qua mỗi giây lẫn động năng của mỗi kilôgam khí đều tăng theo Gió 10 m/s sẽ cho kW.
Bẫy hay gặp. Lấy khối lượng khí là kg, quên rằng lượng khí qua mặt quét mỗi giây tỉ lệ với sẽ ra khoảng 77 kW. Quên hiệu suất sẽ ra 1536 kW.
Công thức dùng: Khối lượng riêng, áp suất (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới) · Hiệu suất (mở tab mới)
Câu 4. Ở một số tuyến tàu điện ngầm, nhà ga được xây cao hơn đoạn đường hầm hai bên để tiết kiệm năng lượng: tàu vào ga phải lên dốc nên tự chậm lại, rời ga thì xuống dốc nên nhanh chóng tăng tốc. Một đoàn tàu đang chạy với tốc độ 72 km/h thì ngắt động cơ tại chân một đoạn dốc thẳng dẫn lên ga. Đoạn dốc dài 150 m, đầu sân ga cao hơn chân dốc 3,0 m. Trong khi tàu lên dốc, tổng lực cản tác dụng lên tàu ngược chiều chuyển động và có độ lớn không đổi, bằng 0,40% trọng lượng của tàu. Tốc độ của đoàn tàu khi tới đầu sân ga là bao nhiêu km/h (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 65 km/h
Mấu chốt. Động năng của tàu giảm vì hai lực sinh công âm: trọng lực (phần động năng này chuyển thành thế năng, được trả lại khi tàu rời ga xuống dốc) và lực cản (phần này thành nhiệt). Áp dụng liên hệ giữa độ biến thiên động năng và tổng công cho cả đoạn dốc.
- km/h m/s. Trên đoạn dốc, công của trọng lực là với m; công của lực cản là với m.
- Chia hai vế cho (J/kg).
- m/s, đổi ra km/h.
Tự soát. Tính cho mỗi kilôgam khối lượng tàu: ở chân dốc có 200 J động năng; lên dốc, 29,4 J chuyển thành thế năng và 5,88 J thành nhiệt, còn lại 164,72 J động năng. Kết quả không phụ thuộc khối lượng của tàu và nhỏ hơn 72 km/h, hợp lí. Phần lớn động năng mất đi nằm ở thế năng, sẽ được trả lại khi tàu rời ga.
Bẫy hay gặp. Quên lực cản sẽ ra khoảng 66 km/h; quên độ cao của ga, chỉ tính lực cản, sẽ ra khoảng 71 km/h. Để nguyên 72 km/h trong phép tính năng lượng thì các số hạng không cùng đơn vị, kết quả vô nghĩa.
Công thức dùng: Liên hệ động năng và công (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 5. Ở khu vui chơi, xe điện đụng A (kể cả người ngồi trên xe) có khối lượng 150 kg chạy thẳng với tốc độ 3,0 m/s tới đâm trực diện vào đuôi xe điện đụng B (kể cả người) khối lượng 200 kg đang đứng yên. Ngay sau va chạm, xe A vẫn chuyển động theo hướng cũ với tốc độ 0,60 m/s. Bỏ qua ma sát trong thời gian va chạm, coi hai xe chuyển động trên cùng một đường thẳng. Phần động năng của hệ hai xe đã chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác trong va chạm bằng bao nhiêu phần trăm động năng của hệ trước va chạm (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 48 %
Mấu chốt. Dùng bảo toàn động lượng để tìm vận tốc của xe B ngay sau va chạm, rồi so động năng của hệ trước và sau va chạm. Hai xe tách rời nhau nhưng động năng không nhất thiết được bảo toàn.
- Chọn chiều dương là chiều chuyển động của xe A. Bảo toàn động lượng: tức suy ra m/s.
- Động năng của hệ trước va chạm: J. Sau va chạm: J.
- Phần động năng đã chuyển hóa: J, bằng động năng ban đầu.
Tự soát. Sau va chạm xe B chạy nhanh hơn xe A ( m/s so với m/s) nên hai xe tách nhau ra, hợp lí. Nếu hiểu nhầm là xe A bật ngược lại thì m/s và động năng sau va chạm thành J, lớn hơn 675 J: vô lí, vì va chạm không tự sinh ra năng lượng.
Bẫy hay gặp. Quên động năng của xe A sau va chạm, lấy sẽ ra 52%; 52% cũng là phần động năng còn lại chứ không phải phần đã chuyển hóa. Coi va chạm là đàn hồi thì sẽ ghi 0.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 6. Một drone giao hàng có tổng khối lượng 4,0 kg (kể cả hàng) đang bay lơ lửng, đứng yên trên không. Mỗi giây, các cánh quạt hút 6,5 kg không khí gần như đứng yên ở phía trên rồi đẩy xuống phía dưới, làm khối không khí này thu được vận tốc hướng thẳng đứng xuống. Coi lực nâng drone chỉ do không khí bị đẩy xuống gây ra và bỏ qua mọi hao phí năng lượng. Công suất mà cánh quạt cung cấp cho không khí là bao nhiêu W (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 118 W
Mấu chốt. Cánh quạt đẩy không khí xuống thì không khí đẩy drone lên (định luật 3 Newton). Lực đó bằng tốc độ thay đổi động lượng của khối không khí. Biết vận tốc của khí thì tính được động năng mà cánh quạt truyền cho khí mỗi giây.
- Drone đứng yên nên lực nâng bằng trọng lượng: N. Cánh quạt tác dụng lên không khí một lực cùng độ lớn, hướng xuống.
- Trong s, lực này làm 6,5 kg không khí tăng tốc từ 0 lên nên m/s.
- Mỗi giây, động năng của không khí tăng J, nên công suất cánh quạt cung cấp cho không khí là khoảng 118 W.
Tự soát. Gộp các bước: W. Cùng một lực nâng, đẩy được nhiều khí hơn với tốc độ nhỏ hơn thì tốn ít công suất hơn, vì thế drone chở nặng dùng cánh quạt lớn.
Bẫy hay gặp. Tính W là sai: không khí tăng tốc dần từ 0 lên chứ không chuyển động với tốc độ suốt thời gian chịu lực, nên công suất chỉ bằng một nửa. Lấy N, quên nhân với sẽ ra khoảng 1 W.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Định luật 3 Newton (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)
HẾT