MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề kiểm tra giữa học kì I, mức trung bình · Môn Vật lí 10
Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1012
Cho biết: gia tốc rơi tự do m/s².
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Một nhóm học sinh dự đoán: thời gian một viên bi lăn từ đỉnh tới chân một máng nghiêng không phụ thuộc vào khối lượng của viên bi. Nhóm lần lượt thả các viên bi có khối lượng khác nhau từ cùng một vị trí trên máng rồi đo thời gian lăn của từng viên. Trong phương pháp thực nghiệm, việc thả bi và đo thời gian này thuộc bước
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Phương pháp thực nghiệm đi theo thứ tự: xác định vấn đề cần nghiên cứu, quan sát và thu thập thông tin, đưa ra dự đoán, thí nghiệm kiểm tra dự đoán, rút ra kết luận.
- Câu "thời gian lăn không phụ thuộc khối lượng" là dự đoán, nhóm nêu ra trước khi làm thí nghiệm.
- Thả các viên bi khác khối lượng và đo thời gian lăn là làm thí nghiệm để xem dự đoán đó đúng hay sai. Kết luận chỉ rút ra sau khi đã có số liệu.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Vấn đề "thời gian lăn có phụ thuộc khối lượng không" đã được xác định từ trước, nhờ đó nhóm mới nêu được dự đoán.
- B. Dự đoán là câu nhóm nêu ra trước khi đo. Thả bi và đo thời gian là kiểm tra dự đoán đó.
- D. Lúc đang đo, nhóm chưa có đủ số liệu để kết luận. Kết luận là bước cuối, sau khi so số liệu đo với dự đoán.
Câu 2. Khi làm thí nghiệm với các thiết bị dùng điện trong phòng thực hành vật lí, việc làm nào sau đây đúng quy tắc an toàn?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Mọi thao tác lắp, tháo mạch điện chỉ làm khi mạch không có điện. Dây nối và phích cắm phải còn nguyên vỏ cách điện.
- Tắt công tắc nguồn trước khi cắm hoặc tháo thiết bị điện là một quy tắc an toàn trong phòng thực hành: tay không chạm vào chỗ đang có điện, nối dây không gây chập mạch.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Nối dây khi nguồn đang bật thì tay dễ chạm vào đầu dây có điện và dễ gây chập mạch.
- C. Kéo dây làm lỏng chỗ nối bên trong phích, lâu ngày đứt dây hoặc hở lõi. Phải cầm vào phích cắm để rút.
- D. Chỗ lõi dây lộ ra có thể gây điện giật hoặc chập điện khi chạm vào vật dẫn khác. Dây hỏng vỏ phải thay.
Câu 3. Một chiếc cân điện tử khi chưa đặt vật lên đã chỉ 2,0 g vì chưa được chỉnh về số 0. Dùng cân này cân một quả cam nhiều lần, lần nào kết quả cũng lớn hơn khối lượng thật của quả cam đúng 2,0 g. Sai số này là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Sai số lệch về một phía, lần nào cũng như lần nào, là sai số hệ thống. Sai số ngẫu nhiên thì làm kết quả lúc lớn lúc nhỏ quanh giá trị thực.
- Cân chỉ sẵn 2,0 g khi chưa có vật nên mọi lần đo đều lệch lên đúng 2,0 g: đây là sai số hệ thống do dụng cụ.
- Đo lại bao nhiêu lần thì giá trị trung bình vẫn lệch 2,0 g. Muốn khắc phục phải chỉnh cân về số 0 trước khi đo, hoặc trừ đi 2,0 g ở mỗi kết quả.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Sai số ngẫu nhiên làm kết quả lúc lớn lúc nhỏ. Ở đây lần nào cũng lớn hơn đúng 2,0 g nên không phải ngẫu nhiên.
- B. Gọi đúng tên nhưng sai cách khắc phục: lần đo nào cũng lệch lên 2,0 g thì giá trị trung bình cũng lệch lên 2,0 g.
- C. Cách khắc phục đúng nhưng gọi sai tên. Sai số lệch về một phía do dụng cụ chưa chỉnh là sai số hệ thống.
Công thức dùng: Sai số tuyệt đối (mở tab mới)
Câu 4. Đo thời gian một xe đồ chơi chạy hết một đoạn đường thẳng, một học sinh tính được giá trị trung bình 0,4836 s và sai số tuyệt đối 0,0123 s. Cách ghi kết quả đo nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Sai số tuyệt đối làm tròn đến một chữ số có nghĩa. Giá trị trung bình làm tròn đến cùng hàng thập phân với sai số.
- Sai số s làm tròn đến một chữ số có nghĩa được s, tức tới hàng phần trăm.
- Giá trị trung bình làm tròn tới hàng phần trăm: s. Kết quả: s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Giá trị trung bình giữ tới hàng phần chục nghìn trong khi sai số đã ở hàng phần trăm. Các chữ số sau hàng phần trăm không còn ý nghĩa.
- B. Giá trị trung bình vẫn thừa một chữ số ở hàng phần nghìn so với sai số.
- C. Sai số giữ tới ba chữ số có nghĩa. Sai số tuyệt đối chỉ ghi một, nhiều nhất hai chữ số có nghĩa.
Công thức dùng: Ghi kết quả đo (mở tab mới)
Câu 5. Một học sinh đo chiều dài phòng học được m và đo bề dày một quyển sách được cm. Nhận xét nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Độ chính xác của phép đo được so bằng sai số tương đối, không so bằng sai số tuyệt đối.
- nên phép đo chiều dài phòng học chính xác hơn, dù sai số tuyệt đối 0,02 m của nó lớn hơn 0,1 cm.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Sai số tuyệt đối 0,1 cm, tức 0,001 m, đúng là nhỏ hơn 0,02 m, nhưng nó đi kèm một chiều dài nhỏ hơn rất nhiều. Tính theo phần trăm thì phép đo sai tới 4,2%.
- C. Đảo quan hệ: sai số tương đối càng nhỏ thì phép đo càng chính xác. lớn gần gấp 18 lần
- D. Sai số tương đối là tỉ số giữa hai đại lượng cùng đơn vị nên không có đơn vị. Nhờ vậy nó dùng được để so độ chính xác của mọi phép đo.
Công thức dùng: Sai số tương đối (mở tab mới)
Câu 6. Trong trường hợp nào sau đây, độ lớn độ dịch chuyển của vật bằng quãng đường vật đi được?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Quãng đường chỉ bằng độ lớn độ dịch chuyển khi vật chuyển động thẳng và không đổi chiều.
- Ô tô chạy thẳng, không quay đầu: mỗi mét xe đi đều làm xe xa vị trí đầu thêm một mét, nên
- Ba trường hợp còn lại vật đổi chiều hoặc đi theo đường cong, nên
Vì sao các phương án khác sai
- A. Quay về chỗ xuất phát nên trong khi m.
- B. Thang máy đổi chiều: đi lên 8 tầng rồi đi xuống 4 tầng, nhưng chỉ dịch chuyển 4 tầng so với tầng 1.
- D. Xe đi theo đường cong rồi về chỗ cũ nên còn quãng đường bằng chiều dài cả vòng tuyến.
Công thức dùng: Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)
Câu 7. Từ cửa hàng, một người giao hàng đi xe máy 1,2 km theo hướng bắc rồi rẽ phải, đi tiếp 0,50 km theo hướng đông thì tới nhà khách. Độ lớn độ dịch chuyển của người giao hàng từ cửa hàng tới nhà khách là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Hai độ dịch chuyển vuông góc với nhau nên phải cộng vectơ, không cộng số học.
- với hướng bắc, hướng đông, hai vectơ vuông góc nhau.
- km.
Vì sao các phương án khác sai
- B. km là quãng đường đi được. Cộng như vậy chỉ đúng khi hai đoạn cùng hướng.
- C. Lấy hiệu chỉ đúng khi hai đoạn ngược hướng nhau.
- D. Lấy hiệu hai bình phương: km. Hai cạnh góc vuông thì cộng bình phương.
Công thức dùng: Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)
Câu 8. Một xe máy đang chạy trên đường. Con số mà đồng hồ tốc độ trên xe chỉ ở mỗi thời điểm là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Số chỉ của đồng hồ tốc độ đổi ngay khi xe tăng ga hay phanh, tức nó cho biết tốc độ ở từng thời điểm.
- Khi xe tăng tốc hay giảm tốc, số chỉ trên đồng hồ đổi theo ngay. Vậy đồng hồ cho biết tốc độ của xe tại thời điểm đó, tức tốc độ tức thời, là độ lớn của vận tốc tức thời.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Tốc độ trung bình tính từ lúc xuất phát thay đổi rất chậm: xe phanh gấp thì nó hầu như không đổi, còn số chỉ của đồng hồ tốc độ thì tụt ngay.
- B. Vận tốc trung bình còn phụ thuộc độ dịch chuyển: xe đi một vòng rồi về chỗ cũ thì vận tốc trung bình bằng 0, trong khi đồng hồ vẫn chỉ số khác 0.
- D. Đơn vị km/h không có nghĩa là xe phải chạy đủ một giờ. Đồng hồ chỉ 40 km/h nghĩa là nếu giữ nguyên tốc độ đó thì mỗi giờ xe đi được 40 km.
Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới)
Câu 9. Một học sinh đạp xe từ nhà tới trường trên quãng đường dài 3,6 km. Nửa quãng đường đầu đường vắng, em đi với tốc độ 18 km/h. Nửa quãng đường sau đường đông, em chỉ đi được với tốc độ 12 km/h. Tốc độ trung bình của học sinh trên cả quãng đường là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Tốc độ trung bình là tổng quãng đường chia tổng thời gian. Hai nửa quãng đường đi hết hai khoảng thời gian khác nhau nên không lấy trung bình cộng hai tốc độ.
- Nửa đầu: h. Nửa sau: h.
- km/h.
- Đổi đơn vị: m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Lấy trung bình cộng km/h, khoảng 4,2 m/s. Nửa đường đi chậm tốn nhiều thời gian hơn nên kéo tốc độ trung bình xuống dưới 15 km/h.
- B. Nhớ sai công thức thành km/h, thiếu hệ số 2. Với hai nửa quãng đường bằng nhau, công thức đúng là
- C. Tính đúng 14,4 nhưng đó là km/h. Ghi thẳng thành m/s là quên đổi đơn vị.
Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)
Câu 10. Một máy bay không người lái chở hàng bay với vận tốc 8,0 m/s hướng về phía bắc so với không khí. Gió thổi theo hướng đông với vận tốc 6,0 m/s so với mặt đất. Tốc độ của máy bay so với mặt đất là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Vận tốc của máy bay so với mặt đất bằng vận tốc của máy bay so với không khí cộng vận tốc của không khí so với mặt đất, cộng theo vectơ.
- Gọi (1) là máy bay, (2) là không khí, (3) là mặt đất:
- Hai vectơ vuông góc nên m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cộng số học chỉ đúng khi gió thổi cùng chiều bay.
- C. Trừ chỉ đúng khi gió thổi ngược chiều bay.
- D. Nghĩ rằng gió thổi ngang không làm đổi tốc độ. Gió đẩy máy bay dạt về phía đông, vận tốc so với mặt đất có thêm thành phần 6,0 m/s nên tốc độ lớn hơn 8,0 m/s.
Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới)
Câu 11. Trong bài thực hành đo tốc độ, một viên bi thép có đường kính lăn qua một cổng quang điện. Đồng hồ đo thời gian hiện số cho biết khoảng thời gian mà viên bi chắn chùm tia sáng của cổng quang điện. Tốc độ tức thời của viên bi khi đi qua cổng quang điện được tính gần đúng bằng
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Từ lúc mép trước của viên bi chắn tia sáng tới lúc mép sau rời khỏi tia sáng, viên bi đi được một đoạn đúng bằng đường kính
- Quãng đường viên bi đi trong thời gian chắn tia sáng là
- rất nhỏ nên tốc độ trung bình trong khoảng đó coi là tốc độ tức thời:
Vì sao các phương án khác sai
- B. Đảo tỉ số. Thương có đơn vị s/m, không phải đơn vị tốc độ.
- C. Lấy bán kính thay cho đường kính. Tia sáng bị chắn suốt lúc viên bi đi hết cả đường kính của nó.
- D. Nhân thay vì chia. Tích có đơn vị m.s, không phải đơn vị tốc độ.
Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới)
Câu 12. Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian của một vật chuyển động thẳng đều là một đoạn thẳng. Độ dốc của đoạn thẳng đó cho biết
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Độ dốc là tỉ số đúng bằng vận tốc.
- Lấy hai điểm trên đồ thị: độ dốc
- Đồ thị dốc lên thì dốc xuống thì nằm ngang thì vật đứng yên.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trục tung cho biết độ dịch chuyển ở mỗi thời điểm. Quãng đường không phải là độ dốc của đồ thị.
- B. Gia tốc là độ dốc của đồ thị vận tốc theo thời gian. Vật chuyển động thẳng đều có gia tốc bằng 0.
- D. Thời gian đọc trên trục hoành, không phải độ dốc.
Công thức dùng: Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian (mở tab mới)
Câu 13. Gia tốc là đại lượng vectơ đặc trưng cho
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. độ biến thiên vận tốc trong một đơn vị thời gian.
- Từ định nghĩa gia tốc cho biết vận tốc thay đổi bao nhiêu trong mỗi giây, tức vận tốc thay đổi nhanh hay chậm.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Độ nhanh, chậm của chuyển động là tốc độ. Xe chạy rất nhanh nhưng đều thì gia tốc vẫn bằng 0.
- C. Quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian là tốc độ.
- D. Hướng chuyển động là hướng của vận tốc. Gia tốc có thể ngược hướng chuyển động, như khi xe hãm phanh.
Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới)
Câu 14. Chọn trục dọc theo một đường thẳng. Một ô tô chuyển động trên đường thẳng này với vận tốc âm; gia tốc của ô tô không đổi và có giá trị âm. Ô tô đang chuyển động
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Dấu của vận tốc cho biết chiều chuyển động. So dấu của gia tốc với dấu của vận tốc mới biết nhanh dần hay chậm dần.
- nên ô tô đi theo chiều âm của trục
- cùng dấu với tức gia tốc cùng chiều chuyển động, nên ô tô chuyển động nhanh dần đều.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Coi gia tốc âm là chậm dần. Gia tốc âm chỉ cho biết gia tốc hướng theo chiều âm, mà ở đây đó cũng là chiều chuyển động.
- C. Kết luận nhanh dần đúng nhưng sai chiều: vận tốc âm nghĩa là ô tô đi theo chiều âm.
- D. Sai cả hai: vận tốc âm nên ô tô đi theo chiều âm, và gia tốc cùng dấu với vận tốc nên ô tô nhanh dần.
Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới)
Câu 15. Một vật chuyển động thẳng biến đổi đều với gia tốc Khi vận tốc của vật thay đổi từ tới thì vật có độ dịch chuyển Hệ thức nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Hệ thức không chứa thời gian, có được khi khử giữa và
- Từ suy ra Thay vào công thức độ dịch chuyển rồi rút gọn được
Vì sao các phương án khác sai
- A. Sai dấu: vế trái là hiệu hai bình phương. Khi vật xuất phát từ nghỉ thì hai dạng trùng nhau, nhưng khi thì khác.
- B. Thiếu bình phương. Theo hiệu bằng không bằng
- C. Thiếu hệ số 2. Soát bằng vật xuất phát từ nghỉ: và cho không phải
Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 16. Trong một ống thủy tinh dài, kín, đã hút hết không khí, người ta thả cùng lúc, từ cùng một độ cao, một viên bi chì và một chiếc lông chim. Kết quả là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Trong ống không còn không khí, vật chỉ chịu tác dụng của trọng lực nên rơi tự do. Ở cùng một nơi, mọi vật rơi tự do với cùng gia tốc
- Ngoài không khí, lông chim rơi chậm là do lực cản của không khí đáng kể so với trọng lượng của nó.
- Trong ống đã hút hết không khí, cả hai vật rơi tự do với cùng gia tốc xuất phát cùng lúc từ cùng độ cao nên chạm đáy cùng lúc.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Vật nặng rơi nhanh hơn chỉ là điều thấy được khi có không khí cản. Trong chân không, mọi vật rơi như nhau.
- C. Nhẹ hay nặng không làm vật rơi tự do nhanh hơn: trong chân không, lông chim rơi với cùng gia tốc như viên bi.
- D. Hút hết không khí chỉ làm mất lực cản. Trọng lực vẫn tác dụng lên lông chim nên nó vẫn rơi.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)
Câu 17. Thả một hòn sỏi rơi không vận tốc đầu từ miệng một cái giếng. Sau 1,5 s, hòn sỏi chạm mặt nước. Bỏ qua lực cản của không khí. Khoảng cách từ miệng giếng tới mặt nước là
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Hòn sỏi rơi tự do từ nghỉ nên quãng đường rơi là
- m.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Quên bình phương thời gian: Tích này có đơn vị m/s, không phải đơn vị độ dài.
- B. m/s là tốc độ của hòn sỏi lúc chạm nước, không phải quãng đường.
- D. Quên hệ số m.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)
Câu 18. Ở một trung tâm thương mại, khi thang cuốn đứng yên, một người đi bộ lên hết thang mất 45 s. Khi thang cuốn chạy, người đó đứng yên trên thang thì được đưa lên hết thang trong 30 s. Nếu người đó vẫn đi bộ như trước trên thang cuốn đang chạy lên thì thời gian lên hết thang là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Cộng vận tốc chứ không cộng thời gian: vận tốc của người so với mặt đất bằng vận tốc của người so với thang cộng vận tốc của thang so với mặt đất.
- Gọi là chiều dài thang. Vận tốc của người so với thang là của thang so với mặt đất là
- Hai vận tốc cùng chiều nên
- Thời gian lên hết thang: s.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Lấy hiệu s. Thời gian không cộng trừ trực tiếp được, phải đi qua vận tốc.
- C. Lấy trung bình cộng hai thời gian, khoảng 38 s. Vừa tự đi vừa được thang đưa thì phải nhanh hơn cả hai cách riêng lẻ, tức dưới 30 s.
- D. Cộng hai thời gian s, nhầm cộng thời gian với cộng vận tốc. Kết quả này còn lâu hơn lúc chỉ đứng yên trên thang, vô lí.
Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Một học sinh đạp xe từ nhà tới hiệu sách trên một con đường thẳng, mua sách xong thì đạp xe về nhà theo đường cũ. Chọn gốc tọa độ ở nhà, chiều dương từ nhà tới hiệu sách, gốc thời gian lúc học sinh rời nhà. Hình bên là đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian của học sinh. Trên mỗi đoạn đường đi và về, coi học sinh chuyển động thẳng đều.
a) Học sinh dừng lại ở hiệu sách trong 12 phút.
Đúngb) Trên đường từ nhà tới hiệu sách, vận tốc của học sinh là 4,0 m/s.
Đúngc) Trên đường về nhà, học sinh đạp xe chậm hơn trên đường đi.
Said) Tốc độ trung bình của học sinh trong cả 30 phút là 4,5 m/s.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai
- a) Đúng. Từ phút đến phút, đồ thị nằm ngang ở km: học sinh đứng yên ở hiệu sách trong phút.
- b) Đúng. m/s, mang dấu dương vì học sinh đi theo chiều dương.
- c) Sai. Đường về dài 2,4 km, đi hết phút: m/s. Tốc độ lúc về là 5,0 m/s, lớn hơn 4,0 m/s lúc đi; trên đồ thị, đoạn lúc về cũng dốc hơn đoạn lúc đi.
- d) Sai. Quãng đường cả đi lẫn về là km, thời gian là 30 phút kể cả lúc dừng: m/s. Con số 4,5 m/s là trung bình cộng của 4,0 m/s và 5,0 m/s, bỏ qua 12 phút đứng yên và việc đi, về mất thời gian khác nhau. Còn vận tốc trung bình thì bằng 0 vì học sinh về đúng chỗ cũ.
Công thức dùng: Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới) · Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)
Câu 2. Một đoàn tàu điện chạy giữa hai ga liền nhau trên một đoạn đường ray thẳng. Hình bên là đồ thị vận tốc theo thời gian của tàu, từ lúc tàu rời ga thứ nhất tới lúc tàu dừng hẳn ở ga thứ hai.
a) Từ thời điểm s đến thời điểm s, tàu chuyển động thẳng đều với tốc độ 15 m/s.
Đúngb) Trong 30 s đầu, gia tốc của tàu là 0,50 m/s².
Đúngc) Trong 20 s cuối, gia tốc của tàu có độ lớn 0,75 m/s² và cùng chiều với vận tốc.
Said) Khoảng cách giữa hai ga là 1275 m.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng
- a) Đúng. Trên đoạn này đồ thị nằm ngang ở m/s: vận tốc không đổi nên tàu chuyển động thẳng đều.
- b) Đúng. m/s².
- c) Sai. m/s². Độ lớn 0,75 m/s² đúng, nhưng gia tốc âm trong khi vận tốc dương: gia tốc ngược chiều vận tốc, tàu chậm dần để vào ga.
- d) Đúng. Độ dịch chuyển bằng diện tích giữa đồ thị và trục m. Tàu chạy một chiều trên đường thẳng nên đây cũng là khoảng cách giữa hai ga.
Công thức dùng: Đồ thị vận tốc theo thời gian (mở tab mới) · Gia tốc (mở tab mới)
Câu 3. Một ô tô đang chạy thẳng với tốc độ 54 km/h thì người lái nhìn thấy một chướng ngại vật nằm giữa đường, phía trước, cách xe 40 m. Sau thời gian phản ứng 0,80 s, người lái mới đạp phanh. Từ lúc đạp phanh, ô tô chuyển động thẳng chậm dần đều với gia tốc có độ lớn 5,0 m/s² cho tới khi dừng lại.
a) Trong 0,80 s phản ứng, ô tô vẫn chuyển động thẳng đều với tốc độ 54 km/h.
Đúngb) Trong thời gian phản ứng, ô tô đi được 43,2 m.
Saic) Ô tô dừng lại trước chướng ngại vật, cách chướng ngại vật 5,5 m.
Đúngd) Nếu người lái mải nhìn điện thoại nên thời gian phản ứng tăng lên 1,2 s, các điều kiện khác giữ nguyên, thì ô tô vẫn dừng lại kịp trước chướng ngại vật.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Trong thời gian phản ứng người lái chưa đạp phanh, nên ô tô giữ nguyên tốc độ 54 km/h, tức 15 m/s, và chuyển động thẳng đều.
- b) Sai. 54 km/h m/s nên quãng đường đi trong thời gian phản ứng là m. Con số 43,2 m có được khi nhân 54 với 0,80 mà không đổi km/h ra m/s.
- c) Đúng. Chọn chiều dương là chiều chuyển động thì m/s². Quãng đường phanh: m. Từ lúc thấy chướng ngại vật tới lúc dừng, xe đi m, ít hơn 40 m, nên xe dừng cách chướng ngại vật m.
- d) Sai. Quãng đường đi trong thời gian phản ứng tăng lên m, quãng đường phanh vẫn là 22,5 m. Tổng cộng m, vượt quá 40 m: ô tô đâm vào chướng ngại vật. Chỉ phản ứng chậm thêm 0,4 s, xe đã đi thêm 6 m trước khi phanh.
Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 4. Để đo gia tốc rơi tự do, một nhóm học sinh dùng nam châm điện giữ một viên bi thép nhỏ ở đầu trên của một giá thẳng đứng, bên dưới đặt một cổng quang điện (hình bên). Ngắt điện nam châm thì viên bi bắt đầu rơi không vận tốc đầu và đồng hồ đo thời gian hiện số bắt đầu đếm; khi viên bi tới chùm tia sáng của cổng quang điện thì đồng hồ dừng đếm. Thay đổi quãng đường rơi từ vị trí ban đầu của viên bi tới chùm tia sáng, nhóm đo được thời gian rơi như bảng sau.
| (m) | 0,200 | 0,400 | 0,600 | 0,800 |
|---|---|---|---|---|
| (s) | 0,203 | 0,286 | 0,351 | 0,404 |
a) Viên bi được thả không vận tốc đầu nên quãng đường rơi và thời gian rơi liên hệ với nhau theo công thức
Đúngb) Khi tăng gấp 4 lần, từ 0,200 m lên 0,800 m, thì thời gian rơi cũng tăng gấp 4 lần.
Saic) Giá trị trung bình của gia tốc rơi tự do tính từ bốn lần đo là khoảng 9,8 m/s².
Đúngd) Ở lần đo với m, tốc độ của viên bi khi tới cổng quang điện khoảng 2,0 m/s.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Viên bi thép nhỏ, nặng, rơi đoạn ngắn nên lực cản của không khí không đáng kể, coi là rơi tự do từ nghỉ: suy ra
- b) Sai. Bảng cho tăng từ 0,203 s lên 0,404 s, tức chỉ khoảng 2 lần. Đúng với tỉ lệ với mà
- c) Đúng. Từng lần đo, cho: (m/s²). Trung bình m/s², làm tròn là 9,8 m/s².
- d) Sai. m/s chỉ là tốc độ trung bình trên cả đoạn rơi. Viên bi rơi nhanh dần đều từ nghỉ nên tốc độ lúc tới cổng quang điện là m/s, gấp đôi tốc độ trung bình.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Trong bài thực hành đo tốc độ, một học sinh dùng thước kẹp đo được đường kính viên bi mm. Cho viên bi lăn qua cổng quang điện bốn lần như nhau, đồng hồ đo thời gian hiện số cho thời gian viên bi chắn tia sáng như bảng dưới; sai số dụng cụ của đồng hồ là 0,0001 s. Tốc độ của viên bi được tính bằng Sai số tương đối của phép đo tốc độ là bao nhiêu phần trăm (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
| Lần đo | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| (s) | 0,0251 | 0,0248 | 0,0253 | 0,0248 |
Lời giải
Đáp số: 1,7 %
Mấu chốt. Tốc độ là thương của hai đại lượng đo trực tiếp, nên sai số tương đối của tốc độ bằng tổng sai số tương đối của và của
- Giá trị trung bình: s.
- Sai số tuyệt đối từng lần lần lượt là 0,0001 s; 0,0002 s; 0,0003 s; 0,0002 s, trung bình s. Cộng sai số dụng cụ: s.
- và
Tự soát. Tốc độ đo được là m/s, sai số m/s, ghi kết quả m/s. Sai số chủ yếu đến từ phép đo thời gian, vì lớn gấp hơn hai lần
Bẫy hay gặp. Quên cộng sai số dụng cụ thì và ra 1,3%. Bỏ sót sai số của đường kính thì chỉ được 1,2%.
Công thức dùng: Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới) · Sai số tuyệt đối (mở tab mới) · Sai số tương đối (mở tab mới) · Sai số của tích, thương (mở tab mới) · Vận tốc tức thời (mở tab mới)
Câu 2. Hai đoàn tàu chạy thẳng đều, ngược chiều nhau trên hai đường ray song song. Một hành khách ngồi cạnh cửa sổ trên tàu thứ nhất, tàu này chạy với tốc độ 36 km/h. Hành khách thấy tàu thứ hai, dài 150 m, đi qua trước mặt mình trong 6,0 s. Tốc độ của tàu thứ hai so với mặt đất là bao nhiêu km/h (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 54 km/h
Mấu chốt. Hành khách đứng yên so với tàu thứ nhất, nên 6,0 s đo được cho biết vận tốc của tàu thứ hai so với tàu thứ nhất. Hai tàu chạy ngược chiều thì vận tốc tương đối bằng tổng hai tốc độ.
- So với tàu thứ nhất, tàu thứ hai đi được đúng chiều dài của nó, 150 m, trong 6,0 s: m/s, tức 90 km/h.
- Gọi (1) là tàu thứ nhất, (2) là tàu thứ hai, (3) là mặt đất: trong đó ngược chiều
- Do đó km/h.
Tự soát. Thử lại: tàu thứ hai chạy 54 km/h, tức 15 m/s, tàu thứ nhất chạy 10 m/s theo chiều ngược lại, nên hai tàu lướt qua nhau với tốc độ 25 m/s và đi hết 150 m trong 6,0 s, khớp với đề.
Bẫy hay gặp. Quên rằng hành khách cũng đang chuyển động thì lấy luôn 90 km/h. Cộng thêm 36 km/h thay vì trừ thì ra 126 km/h.
Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới)
Câu 3. Một cầu thủ sút quả bóng đang nằm yên trên sân. Chân cầu thủ tiếp xúc với bóng trong 8,0 ms và bóng rời chân với tốc độ 28 m/s. Độ lớn gia tốc trung bình của quả bóng trong thời gian tiếp xúc là bao nhiêu m/s² (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 3500 m/s²
Mấu chốt. Gia tốc trung bình bằng độ biến thiên vận tốc chia cho thời gian xảy ra sự biến thiên đó. Đổi mili giây ra giây trước khi chia.
- m/s và ms s.
- m/s².
Tự soát. Gia tốc này gấp khoảng 360 lần gia tốc rơi tự do. Vận tốc của bóng tăng rất nhiều trong một thời gian rất ngắn nên gia tốc trung bình rất lớn.
Bẫy hay gặp. Để nguyên 8,0 mà không đổi mili giây ra giây thì ra 3,5 m/s², nhỏ đi 1000 lần.
Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới)
Câu 4. Một máy bay chở khách bắt đầu chạy đà trên đường băng thẳng từ trạng thái đứng yên, chuyển động nhanh dần đều và đạt tốc độ cất cánh 72 m/s sau 40 s. Quãng đường chạy đà của máy bay là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 1440 m
Mấu chốt. Tính gia tốc từ tốc độ và thời gian, rồi thay vào công thức độ dịch chuyển của chuyển động thẳng nhanh dần đều.
- m/s².
- m.
Tự soát. Nhanh dần đều từ nghỉ thì tốc độ trung bình bằng nửa tốc độ cuối, 36 m/s, nên quãng đường là m, khớp. Soát thêm bằng
Bẫy hay gặp. Lấy m là coi máy bay chạy đều với tốc độ cất cánh suốt 40 s, gấp đôi quãng đường thật.
Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 5. Đèn giao thông vừa chuyển sang xanh, một xe máy đang đứng ở vạch dừng bắt đầu chạy thẳng nhanh dần đều với gia tốc 1,2 m/s². Đúng lúc đó, một xe đạp chạy thẳng đều với tốc độ 6,0 m/s đi qua vạch dừng, cùng chiều với xe máy, trên làn đường bên cạnh. Xe máy đuổi kịp xe đạp tại vị trí cách vạch dừng bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 60 m
Mấu chốt. Hai xe cùng đi qua vạch dừng ở cùng một lúc và chạy cùng chiều. Đuổi kịp nghĩa là sau cùng một khoảng thời gian, hai xe có cùng độ dịch chuyển tính từ vạch dừng.
- Chọn gốc ở vạch dừng, chiều dương là chiều chuyển động, gốc thời gian lúc đèn chuyển xanh. Xe đạp: Xe máy:
- Đuổi kịp khi suy ra s (nghiệm là lúc cả hai ở vạch dừng).
- Vị trí đuổi kịp cách vạch dừng m.
Tự soát. Lúc đuổi kịp, xe máy có tốc độ m/s, gấp đôi xe đạp. Phải như vậy: trong 10 s hai xe đi cùng 60 m nên có cùng tốc độ trung bình 6,0 m/s, mà xe máy nhanh dần đều từ nghỉ thì tốc độ trung bình bằng nửa tốc độ cuối.
Bẫy hay gặp. Cho hai xe bằng tốc độ, được s và m. Lúc đó xe máy mới bằng tốc độ xe đạp và vẫn còn ở phía sau.
Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 6. Một chậu cây nhỏ đặt trên lan can ban công bị gió làm rơi xuống từ độ cao 9,6 m so với mặt đất. Coi chậu cây rơi tự do. Tốc độ của chậu cây ngay trước khi chạm đất là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 13,7 m/s
Mấu chốt. Rơi tự do từ nghỉ, biết độ cao, cần tìm tốc độ thì dùng không cần tính thời gian.
- m²/s².
- m/s.
Tự soát. Tính theo thời gian: s và m/s. Tốc độ này khoảng 49 km/h, ngang một xe máy đang chạy: đồ vật đặt trên lan can rất nguy hiểm cho người đi bên dưới.
Bẫy hay gặp. Quên hệ số 2, tính m/s.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)
HẾT