MentorLab

Lời giải đề kiểm tra giữa học kì I · Nâng cao

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1013

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra giữa học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 10

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1013

Cho biết: m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Năm 1916, Einstein dùng thuyết tương đối rộng và các phép tính toán học để tiên đoán sự tồn tại của sóng hấp dẫn. Năm 2015, hai đài quan sát LIGO lần đầu tiên ghi được tín hiệu của sóng hấp dẫn bằng các giao thoa kế laser cực nhạy. Hai kết quả trên lần lượt có được nhờ phương pháp nghiên cứu nào?

Phương pháp thực nghiệm và phương pháp lí thuyết.
Phương pháp thực nghiệm và phương pháp thực nghiệm.
Phương pháp lí thuyết và phương pháp thực nghiệm.
Phương pháp lí thuyết và phương pháp lí thuyết.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Phương pháp lí thuyết dùng ngôn ngữ toán học và suy luận lí thuyết để tìm ra kết quả mới. Phương pháp thực nghiệm dùng thí nghiệm, phép đo để phát hiện kết quả mới hoặc kiểm chứng một giả thuyết, một tiên đoán.

  1. Einstein không đo đạc gì: ông xuất phát từ một lí thuyết và tính toán để đi tới tiên đoán. Đó là phương pháp lí thuyết.
  2. LIGO dùng dụng cụ đo để ghi tín hiệu, kiểm chứng tiên đoán của lí thuyết. Đó là phương pháp thực nghiệm. Hai phương pháp hỗ trợ nhau: lí thuyết chỉ ra cần tìm gì, thực nghiệm xác nhận hay bác bỏ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo thứ tự hai phương pháp. Tiên đoán ra từ tính toán là lí thuyết, ghi tín hiệu bằng dụng cụ đo là thực nghiệm.
  • B. Einstein không làm thí nghiệm nào: tiên đoán của ông ra từ lí thuyết và tính toán.
  • D. LIGO đo tín hiệu bằng giao thoa kế, tức là làm thực nghiệm, không phải suy luận lí thuyết.

Câu 2. Trong giờ thực hành đo gia tốc rơi tự do, nam châm điện giữ viên bi thép được nối với nguồn điện qua hộp công tắc. Việc làm nào sau đây đúng quy tắc an toàn trong phòng thực hành?

Tắt công tắc nguồn trước khi cắm hoặc tháo dây nối của nam châm điện.
Cắm phích điện của nguồn vào ổ trước, sau đó mới đọc nhãn xem điện áp định mức có phù hợp hay không.
Kéo dây nối từ ổ điện vắt ngang lối đi để đặt giá thí nghiệm ở chỗ rộng rãi.
Đặt cốc nước dùng để lau dụng cụ ngay cạnh hộp công tắc cho tiện lấy.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Mọi thao tác cắm, tháo, thay đổi mạch điện chỉ làm khi đã ngắt nguồn. Trước khi cắm điện phải kiểm tra điện áp của nguồn điện phù hợp với điện áp định mức của thiết bị.

  1. Ngắt công tắc nguồn rồi mới cắm hoặc tháo dây: khi đó trong dây không có dòng điện, tay chạm vào đầu dây không bị điện giật và chỗ tiếp xúc không phát tia lửa điện.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Phải kiểm tra điện áp định mức trước khi cắm. Cắm vào ổ có điện áp lớn hơn điện áp định mức sẽ làm hỏng thiết bị ngay khi cắm, có thể gây cháy.
  • C. Dây điện phải bố trí gọn gàng, không vướng lối đi. Người đi qua vấp dây có thể kéo đổ thiết bị, làm đứt dây, hở điện.
  • D. Không để nước, dung dịch dẫn điện gần thiết bị điện. Nước đổ vào hộp công tắc gây chập điện.

Câu 3. Một cân điện tử khi chưa đặt vật lên đĩa cân đã chỉ 0,4 g. Không để ý điều đó, một học sinh cân một quả nặng 5 lần và được các kết quả từ 50,3 g đến 50,5 g. Nhận định nào sau đây đúng?

Độ lệch 0,4 g là sai số ngẫu nhiên, lấy trung bình của 5 lần cân sẽ loại được độ lệch này.
Độ lệch 0,4 g là sai số hệ thống, cần chỉnh cân về số 0 trước khi cân hoặc trừ 0,4 g khỏi mỗi kết quả.
Độ lệch 0,4 g là sai số hệ thống, cân thêm thật nhiều lần rồi lấy trung bình sẽ loại được độ lệch này.
Các kết quả chỉ chênh nhau 0,2 g nên phép cân chỉ có sai số ngẫu nhiên, không có sai số hệ thống.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Sai số hệ thống làm mọi kết quả lệch về cùng một phía một lượng như nhau, nên lấy trung bình không khử được. Sai số ngẫu nhiên làm kết quả lúc lớn lúc nhỏ quanh giá trị trung bình, đo nhiều lần sẽ giảm được.

  1. Cân chỉ 0,4 g khi đĩa trống nên lần cân nào cũng bị cộng thêm 0,4 g. Đó là sai số hệ thống do dụng cụ lệch số 0.
  2. Trung bình của các kết quả cùng bị cộng 0,4 g thì vẫn bị cộng 0,4 g. Phải chỉnh cân về số 0 (nút trừ bì) trước khi cân, hoặc trừ 0,4 g khỏi mỗi kết quả: khối lượng quả nặng nằm trong khoảng từ 49,9 g đến 50,1 g.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Sai số ngẫu nhiên lúc làm kết quả lớn hơn, lúc làm nhỏ hơn. Ở đây lần nào cũng thừa 0,4 g, lấy trung bình vẫn thừa 0,4 g.
  • C. Nhận đúng là sai số hệ thống nhưng sai cách khắc phục: đo bao nhiêu lần, độ lệch 0,4 g vẫn còn nguyên.
  • D. Các kết quả gần nhau chỉ chứng tỏ sai số ngẫu nhiên nhỏ. Cả 5 kết quả vẫn cùng lệch 0,4 g so với giá trị thực.

Câu 4. Trong thí nghiệm khảo sát chuyển động của xe trên máng nghiêng, một nhóm học sinh ghi được bốn kết quả đo dưới đây. Kết quả đo nào chính xác nhất?

Bề rộng tấm chắn sáng mm.
Thời gian tấm chắn che cổng quang điện s.
Thời gian xe chạy hết máng s.
Chiều dài máng cm.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Bốn đại lượng khác nhau, khác cả đơn vị nên không so được sai số tuyệt đối. Phép đo chính xác hơn là phép đo có sai số tương đối nhỏ hơn.

  1. và
  2. và
  3. Sai số tương đối nhỏ nhất thuộc phép đo chiều dài máng, dù con số sai số tuyệt đối 0,5 cm của nó lớn nhất.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. lớn gấp 2,5 lần sai số tương đối của phép đo chiều dài máng.
  • B. Con số sai số tuyệt đối 0,001 s nhỏ nhất, nhưng thời gian cần đo chỉ cỡ 0,025 s nên sai số tương đối lên tới 4,0%: đây lại là phép đo kém chính xác nhất.
  • C. gấp đôi sai số tương đối của phép đo chiều dài máng.

Công thức dùng: Sai số tương đối (mở tab mới)

Câu 5. Để đo tốc độ trung bình của một xe đồ chơi, học sinh đặt một thước thẳng dọc theo đường đi và đọc vị trí đầu, vị trí cuối của xe trên thước: cm và cm, mỗi lần đọc có sai số tuyệt đối 0,1 cm. Thời gian xe đi từ đến đo được là s. Kết quả đo tốc độ trung bình của xe là

m/s.
m/s.
m/s.
m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Quãng đường là đại lượng đo gián tiếp: sai số tuyệt đối của một hiệu bằng tổng sai số tuyệt đối của hai lần đọc. Tốc độ là một thương nên sai số tương đối của bằng tổng sai số tương đối của và của

  1. cm và cm, nên
  2. nên
  3. m/s và m/s. Kết quả: m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Trừ sai số tương đối vì là một thương: ra m/s. Phép nhân hay phép chia đều cộng các sai số tương đối.
  • C. Trừ sai số của hai lần đọc, coi Khi đó chỉ còn và m/s. Sai số của một hiệu cũng là tổng các sai số tuyệt đối.
  • D. Coi đo trực tiếp với sai số 0,1 cm: ra m/s. Quãng đường có được từ hai lần đọc nên mang sai số của cả hai lần.

Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới) · Sai số của tổng, hiệu (mở tab mới) · Sai số của tích, thương (mở tab mới) · Ghi kết quả đo (mở tab mới)

Câu 6. Một drone giao hàng cất cánh từ kho rồi bay theo phương nằm ngang: 800 m về phía bắc, tiếp theo 1200 m về phía đông, sau cùng 300 m về phía nam thì hạ xuống điểm giao hàng. Bỏ qua các đoạn bay lên, hạ xuống theo phương thẳng đứng. Độ lớn độ dịch chuyển của drone từ kho đến điểm giao hàng là

1,7 km.
1,4 km.
1,3 km.
2,3 km.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Độ dịch chuyển là vectơ nối vị trí đầu với vị trí cuối. Gộp các chặng theo từng phương trước, rồi tổng hợp hai phương vuông góc.

  1. Theo phương bắc nam: m về phía bắc. Theo phương đông tây: 1200 m về phía đông.
  2. Hai thành phần vuông góc nên m km, hướng chếch về phía đông bắc.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cộng trừ độ dài các chặng như thể chúng nằm trên một đường thẳng: m. Chặng về phía đông vuông góc với hai chặng kia nên phải cộng vectơ.
  • B. Quên chặng 300 m về phía nam: m.
  • D. m là quãng đường bay được, không phải độ dịch chuyển.

Công thức dùng: Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)

Câu 7. Một máy bay bay đi rồi bay về giữa hai sân bay theo cùng một đường thẳng, tốc độ của máy bay đối với không khí luôn là Hôm đó có gió thổi đều dọc theo đường bay với tốc độ nhỏ hơn So với một hôm lặng gió, tổng thời gian bay cả lượt đi và lượt về

không đổi, vì lượt ngược gió chậm thêm đúng bằng thời gian lượt xuôi gió được lợi.
dài hơn, dù gió thổi theo chiều nào dọc đường bay.
ngắn hơn, vì có một lượt máy bay được gió đẩy đi nhanh hơn.
dài hơn nếu gió ngược chiều lượt đi, ngắn hơn nếu gió cùng chiều lượt đi.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Tốc độ đối với mặt đất là khi xuôi gió và khi ngược gió. Lượt ngược gió kéo dài hơn lượt xuôi gió, nên thời gian mất đi ở lượt ngược gió nhiều hơn thời gian được lợi ở lượt xuôi gió.

  1. Gọi là khoảng cách hai sân bay. Lặng gió:
  2. Có gió: Vì nên và biểu thức không phụ thuộc gió thổi theo chiều nào.
  3. Ví dụ với km, km/h, km/h: lặng gió mất 3,00 giờ, có gió mất giờ.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Hai lượt cùng quãng đường nhưng máy bay ở trong luồng gió ngược lâu hơn trong luồng gió xuôi, nên phần thời gian mất đi không được bù đủ.
  • C. Lượt xuôi gió được lợi thời gian, nhưng lượt ngược gió mất nhiều thời gian hơn phần được lợi đó.
  • D. Đổi chiều gió chỉ làm hai lượt đổi vai cho nhau, tổng giữ nguyên.

Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 8. Để đo tốc độ lan truyền xung thần kinh vận động ở cẳng tay, bác sĩ kích thích dây thần kinh bằng một xung điện rất ngắn và ghi thời điểm cơ ở bàn tay bắt đầu co. Kích thích ở cổ tay thì cơ bắt đầu co sau 3,6 ms. Kích thích ở khuỷu tay, xa hơn điểm kích thích ở cổ tay 24 cm dọc theo dây thần kinh, thì cơ bắt đầu co sau 7,6 ms. Tốc độ lan truyền xung thần kinh trên đoạn từ khuỷu tay đến cổ tay là

32 m/s.
120 m/s.
6,0 m/s.
60 m/s.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Thời gian 3,6 ms gồm thời gian xung đi từ cổ tay xuống cơ và thời gian để cơ đáp ứng. Hai lần đo có chung phần này, nên hiệu hai thời gian chỉ còn là thời gian xung đi thêm 24 cm từ khuỷu tay đến cổ tay.

  1. ms s.
  2. m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy cả 7,6 ms làm thời gian đi 24 cm: m/s. Thời gian này còn gồm đoạn đường từ cổ tay xuống cơ và thời gian cơ đáp ứng.
  • B. Chia đôi thời gian như khi đo bằng tiếng vọng. Xung thần kinh chỉ đi một chiều từ điểm kích thích tới cơ, không đi rồi quay lại.
  • C. Đổi sai ms thành s. Đúng phải là ms s.

Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 9. Khi đo tốc độ tức thời của một xe bằng cổng quang điện, người ta gắn lên xe một tấm chắn sáng hẹp có bề rộng rồi lấy chia cho thời gian tấm chắn che chùm sáng của cổng. Tấm chắn sáng phải hẹp vì

tấm chắn càng hẹp thì càng nhẹ, xe chạy càng ít bị cản trở.
khi đó rất nhỏ, tốc độ trung bình trong khoảng gần bằng tốc độ tức thời tại cổng.
tấm chắn càng hẹp thì càng dài, đồng hồ đo càng chính xác.
cổng quang điện chỉ ghi được thời gian khi vật chắn sáng hẹp hơn chùm sáng.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Thương là tốc độ trung bình của xe trong lúc tấm chắn đi qua cổng. Chỉ tốc độ trung bình trong một khoảng thời gian rất ngắn mới gần bằng tốc độ tức thời.

  1. Vận tốc tức thời là với rất nhỏ. Tấm chắn hẹp thì xe đi qua cổng trong thời gian rất ngắn, tốc độ gần như không kịp thay đổi, nên coi như tốc độ tức thời của xe tại vị trí đặt cổng.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Tấm chắn rất nhẹ so với xe, bề rộng của nó không ảnh hưởng đáng kể tới chuyển động. Lí do chọn tấm hẹp nằm ở phép đo.
  • C. Tấm chắn hẹp thì ngắn đi chứ không dài ra.
  • D. Cổng quang điện ghi được thời gian che sáng của vật có bề rộng bất kì, như một viên bi hay cả thân xe. Tấm hẹp được chọn để kết quả gần tốc độ tức thời.

Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới)

Sử dụng các thông tin sau cho Câu 10 và Câu 11. Một robot vận chuyển hàng trong nhà kho chạy trên một đường ray thẳng. Chọn trục dọc theo đường ray, gốc O tại trạm sạc. Hình bên là đồ thị độ dịch chuyển của robot (so với trạm sạc) theo thời gian trong 60 s.

1020304060−121224t (s)d (m)O50

Câu 10. Vận tốc của robot trong khoảng thời gian từ 30 s đến 60 s là

m/s.
m/s.
m/s.
m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Vận tốc là độ dốc của đồ thị lấy độ thay đổi của chia cho khoảng thời gian tương ứng, giữ nguyên dấu.

  1. Đọc đồ thị: tại s thì m; tại s thì m.
  2. m/s. Dấu âm: robot chạy ngược chiều dương, qua trạm sạc lúc s rồi chạy tiếp thêm 12 m.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đúng độ lớn nhưng bỏ dấu. Đồ thị dốc xuống nên robot chạy ngược chiều dương, vận tốc âm.
  • C. Lấy tọa độ cuối chia cho thời gian của đoạn: m/s. Phải lấy độ thay đổi của tức m.
  • D. m/s là vận tốc trung bình của cả 60 s, không phải vận tốc trong đoạn từ 30 s đến 60 s.

Công thức dùng: Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian (mở tab mới)

Câu 11. Tốc độ trung bình của robot trong cả 60 s là

1,2 m/s.
0,80 m/s.
1,0 m/s.
0,20 m/s.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Tốc độ trung bình là tổng quãng đường chia tổng thời gian, kể cả thời gian robot đứng yên. Robot có đổi chiều nên quãng đường khác độ lớn độ dịch chuyển.

  1. Từ 0 đến 20 s: robot đi 24 m theo chiều dương. Từ 20 s đến 30 s: không đổi, robot đứng yên.
  2. Từ 30 s đến 60 s: robot đi từ m về m, được m.
  3. m, nên m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Bỏ 10 s robot đứng yên: m/s, cũng trùng với trung bình cộng của hai tốc độ 1,2 m/s. Thời gian đứng yên vẫn phải tính vào tổng thời gian.
  • B. Chỉ tính quãng đường tới lúc robot về đến trạm sạc ( m/s. Robot còn chạy tiếp 12 m về phía âm.
  • D. Lấy độ lớn độ dịch chuyển chia thời gian: m/s. Đó là độ lớn vận tốc trung bình, còn tốc độ trung bình phải dùng quãng đường.

Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới) · Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian (mở tab mới)

Câu 12. Trên một đường thẳng có hai trạm A và B, chọn chiều dương là chiều từ A đến B. Một ô tô đang chạy từ B về phía A thì hãm phanh, chuyển động chậm dần. Trong lúc hãm phanh, vận tốc và gia tốc của ô tô thỏa mãn

và
và
và
và
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Dấu của do chiều chuyển động so với chiều dương quyết định. Chậm dần nghĩa là ngược dấu với không nhất thiết

  1. Xe chạy từ B về A, ngược chiều dương, nên
  2. Xe chậm dần thì ngược chiều tức hướng từ A đến B, cùng chiều dương: Soát lại: âm còn dương thì tăng dần về 0, độ lớn vận tốc giảm, đúng là chậm dần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đề đã chọn chiều dương từ A đến B, không được đổi theo chiều chuyển động của xe. Xe đi từ B về A nên
  • B. Nhớ máy móc chậm dần thì gia tốc âm. Điều đó chỉ đúng khi chiều dương là chiều chuyển động. Ở đây nên chậm dần ứng với
  • C. Vận tốc phải âm vì xe đi ngược chiều dương. Nếu và thì xe đi từ A đến B và nhanh dần.

Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới)

Câu 13. Một vật chuyển động thẳng có đồ thị vận tốc theo thời gian là một đoạn thẳng xiên góc với trục thời gian. Độ dốc của đoạn thẳng đó và diện tích giới hạn bởi đồ thị với trục thời gian lần lượt cho biết

gia tốc và độ dịch chuyển của vật.
vận tốc và độ dịch chuyển của vật.
độ dịch chuyển và gia tốc của vật.
gia tốc và vận tốc trung bình của vật.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Độ dốc của đồ thị là chính là gia tốc. Diện tích dưới đồ thị là vận tốc nhân thời gian cộng dồn lại, chính là độ dịch chuyển.

  1. Độ dốc bằng Diện tích hình thang dưới đồ thị bằng

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Nhầm với đồ thị nơi độ dốc mới là vận tốc.
  • C. Đảo vai trò của độ dốc và diện tích.
  • D. Diện tích có đơn vị của vận tốc nhân thời gian, tức mét: đó là độ dịch chuyển. Vận tốc trung bình bằng diện tích chia cho thời gian.

Công thức dùng: Đồ thị vận tốc theo thời gian (mở tab mới)

Câu 14. Một xe nhỏ được đẩy cho chạy lên dọc một máng nghiêng đủ dài. Chọn chiều dương hướng lên dọc máng, gốc thời gian là lúc xe có vận tốc 1,2 m/s. Cả lúc đi lên và lúc trôi xuống, xe chuyển động với gia tốc không đổi m/s². Quãng đường xe đi được trong 5,0 s đầu tiên là

1,0 m.
1,8 m.
2,6 m.
11 m.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Xe đổi chiều chuyển động khi Quãng đường phải tính riêng giai đoạn đi lên và giai đoạn trôi xuống rồi cộng lại; công thức chỉ cho độ dịch chuyển.

  1. Xe dừng tức thời khi s.
  2. Đi lên: m.
  3. Trong 2,0 s còn lại, xe trôi xuống từ trạng thái nghỉ được m.
  4. Quãng đường: m. Độ dịch chuyển chỉ là m.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Thay s vào công thức độ dịch chuyển: m. Đó là độ dịch chuyển, không phải quãng đường.
  • B. Coi xe dừng hẳn ở điểm cao nhất. Gia tốc vẫn khác 0 nên xe trôi ngược xuống.
  • D. Lấy m/s²: m. Xe đi lên chậm dần nên gia tốc ngược chiều dương.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 15. Phân tích video của camera giám sát giao thông cho thấy một ô tô hãm phanh, chuyển động thẳng chậm dần đều trong 4,0 s thì dừng hẳn, và trong giây cuối cùng trước khi dừng, ô tô đi được 2,5 m. Quãng đường ô tô đi được kể từ lúc bắt đầu hãm phanh đến lúc dừng là

20 m.
40 m.
10 m.
80 m.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Xét chuyển động theo chiều ngược thời gian, kể từ lúc dừng: ô tô như xuất phát từ nghỉ và nhanh dần đều với gia tốc cùng độ lớn. Giây cuối cùng trước khi dừng ứng với giây đầu tiên của chuyển động ngược đó.

  1. Trong giây cuối: suy ra m/s².
  2. Tốc độ lúc bắt đầu hãm: m/s.
  3. Quãng đường hãm: m. Soát bằng đúng.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên hệ số lấy m/s² nên m/s và m.
  • C. Coi ô tô đi đều 2,5 m mỗi giây. Xe chậm dần nên các giây đầu đi được nhiều hơn hẳn giây cuối.
  • D. Tính m như thể xe giữ nguyên tốc độ ban đầu suốt 4,0 s.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 16. Năm 1971, trên bề mặt Mặt Trăng, một nhà du hành của tàu Apollo 15 thả cùng lúc một chiếc búa và một chiếc lông chim từ cùng một độ cao. Hai vật chạm đất cùng một lúc. Kết quả này cho thấy

trên Mặt Trăng không có lực hút nào tác dụng lên hai vật.
gia tốc rơi trên Mặt Trăng bằng gia tốc rơi trên Trái Đất.
trên Mặt Trăng, lực cản của không khí làm hai vật rơi đều với cùng tốc độ.
khi không có lực cản của không khí, mọi vật rơi nhanh như nhau, không phụ thuộc khối lượng.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Mặt Trăng gần như không có khí quyển, nên hai vật chỉ chịu lực hút của Mặt Trăng và rơi tự do. Rơi tự do thì mọi vật có cùng gia tốc.

  1. Trên Trái Đất, chiếc lông chim rơi chậm hơn hẳn vì lực cản của không khí lớn so với trọng lượng của nó. Trên Mặt Trăng không có lực cản này, hai vật rơi tự do với cùng gia tốc, xuất phát cùng lúc từ cùng độ cao nên chạm đất cùng lúc.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Nếu không có lực hút thì hai vật đã không rơi. Chúng rơi xuống vì bị Mặt Trăng hút.
  • B. Thí nghiệm chỉ cho thấy hai vật rơi như nhau, không so được với Trái Đất. Thực tế gia tốc rơi trên Mặt Trăng chỉ khoảng một phần sáu trên Trái Đất.
  • C. Mặt Trăng gần như không có khí quyển nên không có lực cản của không khí. Hai vật rơi nhanh dần, không rơi đều.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)

Câu 17. Trong một hang động, các giọt nước nhỏ xuống từ đầu một nhũ đá, giọt sau rời nhũ đá sau giọt trước một khoảng thời gian không đổi. Coi các giọt nước rơi tự do. Trong lúc hai giọt liên tiếp cùng đang rơi, khoảng cách giữa chúng

không đổi, vì hai giọt rơi với cùng một gia tốc.
tăng đều theo thời gian, vì vận tốc của giọt trước luôn lớn hơn của giọt sau một lượng không đổi.
tăng tỉ lệ với bình phương thời gian, giống quãng đường rơi của mỗi giọt.
tăng lúc đầu, sau đó không đổi khi vận tốc của hai giọt trở nên bằng nhau.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Hai giọt có cùng gia tốc nên hiệu vận tốc của chúng giữ nguyên bằng với là khoảng thời gian giữa hai lần nhỏ giọt. Giọt trước rời xa giọt sau với tốc độ không đổi đó.

  1. Gọi là thời gian rơi của giọt trước thì giọt sau đã rơi được Khoảng cách giữa chúng:
  2. là hàm bậc nhất của khoảng cách tăng đều, mỗi giây tăng thêm

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cùng gia tốc chỉ làm hiệu vận tốc không đổi. Giọt trước luôn nhanh hơn giọt sau một lượng nên khoảng cách vẫn tăng.
  • C. Khi trừ hai quãng đường rơi, các số hạng triệt tiêu nhau, chỉ còn phần bậc nhất theo
  • D. Hai giọt có cùng gia tốc nên vận tốc của giọt sau không bao giờ đuổi kịp vận tốc của giọt trước.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)

Câu 18. Một nhóm học sinh đo gia tốc rơi tự do: thả viên bi thép không vận tốc đầu từ một nam châm điện, đồng hồ đo thời gian hiện số cho biết thời gian viên bi rơi từ điểm thả đến cổng quang điện đặt cách điểm thả một khoảng Kết quả đo ở ba vị trí của cổng quang điện cho trong bảng. Giá trị trung bình của gia tốc rơi tự do mà nhóm đo được là

(m)0,3000,5000,700
(s)0,2470,3190,378
4,91 m/s².
10,1 m/s².
9,82 m/s².
3,09 m/s².
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Bi rơi tự do từ nghỉ nên suy ra Tính cho từng lần đo rồi lấy trung bình.

  1. m/s²; m/s²; m/s².
  2. m/s².

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Dùng quên hệ số 2 trong
  • B. Lấy trung bình và trung bình trước rồi mới tính Ba lần đo ứng với ba khoảng cách khác nhau, cặp không phải số liệu của một lần rơi nào; lại thêm phụ thuộc chứ không phụ thuộc bậc nhất vào nên kết quả bị lệch.
  • D. Quên bình phương có đơn vị m/s, đó là vận tốc của bi khi tới cổng quang điện, không phải gia tốc.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một xuồng cứu hộ chở người qua một đoạn sông thẳng rộng 120 m, nước chảy đều với tốc độ 1,5 m/s so với bờ. Tốc độ của xuồng đối với nước luôn là 2,5 m/s.

  • a) Nếu người lái luôn giữ mũi xuồng vuông góc với bờ thì sau 48 s xuồng sang tới bờ bên kia.

    Đúng
  • b) Khi mũi xuồng vuông góc với bờ, tốc độ của xuồng đối với bờ là 4,0 m/s.

    Sai
  • c) Khi mũi xuồng vuông góc với bờ, xuồng cập bờ bên kia tại điểm cách điểm đối diện chỗ xuất phát 72 m về phía hạ lưu.

    Đúng
  • d) Muốn cập bờ đúng điểm đối diện chỗ xuất phát, người lái phải hướng mũi xuồng chếch về phía thượng lưu, và khi đó thời gian qua sông vẫn là 48 s.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Dòng nước chảy song song với bờ, không làm xuồng sang sông nhanh hay chậm hơn. Theo phương vuông góc với bờ chỉ có vận tốc của xuồng đối với nước: s.
  • b) Sai. Hai vận tốc vuông góc nên m/s. Con số 4,0 m/s có được khi cộng thẳng chỉ đúng khi xuồng chạy xuôi dòng.
  • c) Đúng. Trong 48 s qua sông, dòng nước mang xuồng trôi theo dòng một đoạn m về phía hạ lưu.
  • d) Sai. Hướng mũi xuồng chếch về thượng lưu là đúng, để vận tốc tổng hợp vuông góc với bờ. Khi đó là cạnh huyền nên m/s và s, không phải 48 s: một phần vận tốc của xuồng phải dùng để chống lại dòng nước.

Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 2. Để khảo sát chuyển động của một xe trên máng nghiêng, một nhóm học sinh gắn lên xe một tấm chắn sáng có bề rộng 2,0 cm và đặt hai cổng quang điện A, B dọc theo máng, A ở phía trên (hình bên). Thả xe không vận tốc đầu từ một điểm phía trên cổng A. Đồng hồ đo thời gian hiện số cho biết: tấm chắn che cổng A trong 0,040 s, che cổng B trong 0,025 s; thời gian xe đi từ A đến B là 0,60 s. Coi chuyển động của xe là thẳng biến đổi đều và tốc độ đo được ở mỗi cổng là tốc độ tức thời của xe tại cổng đó.

ABtấm chắn sángcổng quang điện
  • a) Tấm chắn che cổng B trong thời gian ngắn hơn che cổng A, chứng tỏ xe đi qua cổng B chậm hơn đi qua cổng A.

    Sai
  • b) Tốc độ của xe khi đi qua cổng B là 0,80 m/s.

    Đúng
  • c) Gia tốc của xe là 0,50 m/s².

    Đúng
  • d) Điểm thả xe cách cổng A một đoạn 50 cm.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai

  • a) Sai. Cùng một bề rộng tấm chắn, thời gian che sáng càng ngắn thì xe đi qua càng nhanh. Xe qua cổng B nhanh hơn qua cổng A: xe chuyển động nhanh dần.
  • b) Đúng. m/s.
  • c) Đúng. m/s, nên m/s².
  • d) Sai. Xe xuất phát từ nghỉ nên suy ra m cm. Con số 50 cm là kết quả khi quên hệ số 2. Soát bằng thời gian: xe cần s để tới A và đi được m.

Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới) · Gia tốc (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 3. Hình bên là đồ thị vận tốc theo thời gian của một đoàn tàu điện chạy trên đoạn đường ray thẳng giữa hai ga liên tiếp, từ lúc rời ga này đến lúc dừng hẳn ở ga kế tiếp.

257511520t (s)v (m/s)O
  • a) Từ s đến s, tàu chuyển động thẳng đều với tốc độ 72 km/h.

    Đúng
  • b) Độ lớn gia tốc của tàu khi vào ga lớn hơn khi rời ga.

    Sai
  • c) Khoảng cách giữa hai ga là 1,65 km.

    Đúng
  • d) Tốc độ trung bình của tàu trên đoạn đường giữa hai ga là 36 km/h.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Đoạn đồ thị nằm ngang ứng với m/s không đổi, tức km/h.
  • b) Sai. Rời ga: m/s². Vào ga: m/s², độ lớn 0,50 m/s², nhỏ hơn. Trên đồ thị, đoạn hãm thoải hơn đoạn tăng tốc.
  • c) Đúng. Quãng đường bằng diện tích dưới đồ thị: m km.
  • d) Sai. m/s km/h. Con số 36 km/h là trung bình cộng của 0 và 72 km/h, chỉ đúng cho riêng giai đoạn tăng tốc hay giai đoạn hãm; tàu còn chạy đều ở 72 km/h suốt 50 s.

Công thức dùng: Đồ thị vận tốc theo thời gian (mở tab mới) · Gia tốc (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 4. Một tháp thả rơi phục vụ thí nghiệm trong điều kiện không trọng lượng có một ống thẳng đứng đã được hút gần hết không khí. Khoang thí nghiệm được thả không vận tốc đầu từ đỉnh ống, rơi tự do được 110 m thì lao vào một bể chứa đầy hạt xốp ở đáy ống, chuyển động chậm dần đều thêm 8,0 m rồi dừng lại.

  • a) Trong lúc rơi tự do, khoang và mọi vật đặt trong khoang rơi với cùng một gia tốc, không phụ thuộc khối lượng của chúng.

    Đúng
  • b) Khoang rơi hết 55 m đầu tiên trong một nửa thời gian rơi tự do.

    Sai
  • c) Khoang chuyển động trong bể hạt xốp trong khoảng 0,34 s.

    Đúng
  • d) Trong bể hạt xốp, gia tốc của khoang có độ lớn gấp khoảng 14 lần gia tốc rơi tự do.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Không khí đã được hút gần hết nên coi như không có lực cản: khoang và các vật bên trong đều rơi tự do với cùng gia tốc Vì rơi như nhau nên các vật lơ lửng so với khoang, đó là điều kiện thí nghiệm cần.
  • b) Sai. Quãng đường rơi tỉ lệ với Toàn bộ 110 m mất s, còn nửa đầu mất s, khoảng 71% thời gian rơi. Nửa sau khoang đi nhanh hơn nên tốn ít thời gian hơn.
  • c) Đúng. Tốc độ lúc vào bể: m/s. Chậm dần đều tới 0 nên tốc độ trung bình trong bể là m/s, thời gian s.
  • d) Đúng. tức khoảng 14 lần Quãng đường hãm ngắn hơn quãng đường rơi bao nhiêu lần thì gia tốc hãm lớn hơn bấy nhiêu lần.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Để đo thời gian phản ứng của An, Bình giữ đầu trên của một chiếc thước dài theo phương thẳng đứng, vạch số 0 ngang với hai ngón tay đang mở sẵn của An. Bình thả thước bất ngờ, An kẹp thước lại ngay khi thấy thước rơi; quãng đường thước rơi đọc ở vạch ngang ngón tay An. Năm lần đo cho kết quả trong bảng; sai số dụng cụ của thước lấy bằng 0,1 cm. Thời gian phản ứng tính bằng bỏ qua sai số của Sai số tương đối của phép đo thời gian phản ứng là bao nhiêu phần trăm (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lần đo12345
(cm)18,619,419,018,819,2
Lời giải

Đáp số: 0,9 %

Mấu chốt. Tính và từ bảng, nhớ cộng sai số dụng cụ, rồi suy ra sai số tương đối của Vì tỉ lệ với nên

  1. cm.
  2. Sai số tuyệt đối của từng lần đo lần lượt là 0,4; 0,4; 0; 0,2; 0,2 cm, nên cm.
  3. cm, nên
  4. nên

Tự soát. Thời gian phản ứng s và s. Kết quả s: sai số cỡ 2 ms trên gần 200 ms, đúng cỡ 1%.

Bẫy hay gặp. Quên rằng tỉ lệ với căn bậc hai của lấy sẽ ra 1,8%. Bỏ sai số dụng cụ thì và kết quả chỉ còn 0,6%.

Công thức dùng: Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới) · Sai số tuyệt đối (mở tab mới) · Sai số tương đối (mở tab mới) · Sai số của tích, thương (mở tab mới) · Rơi tự do (mở tab mới)

Câu 2. Đầu dò của một máy siêu âm đặt trên da bụng phát ra một xung siêu âm rất ngắn truyền thẳng vào cơ thể. Xung phản xạ ở thành sau của túi mật rồi quay về đầu dò sau 78 μs kể từ lúc phát. Coi tốc độ siêu âm trong các mô mềm là 1540 m/s. Thành sau của túi mật ở độ sâu bao nhiêu xentimét tính từ đầu dò (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 6,0 cm

Mấu chốt. Trong 78 μs, xung siêu âm đi tới thành túi mật rồi quay về, tức đi hai lần độ sâu cần tìm.

  1. Quãng đường xung đi được: m.
  2. Độ sâu: m cm.

Tự soát. Siêu âm đi 1 cm trong mô mềm hết khoảng s, đi rồi về mất khoảng 13 μs cho mỗi xentimét độ sâu. cm, khớp.

Bẫy hay gặp. Quên rằng xung đi rồi quay về sẽ ra 12,0 cm, gấp đôi độ sâu thật.

Công thức dùng: Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 3. Một máy bay chở khách bắt đầu lăn bánh từ trạng thái đứng yên trên đường băng thẳng, tăng tốc đều và rời mặt đất khi đạt tốc độ 270 km/h, sau 36 s kể từ lúc lăn bánh. Quãng đường máy bay lăn bánh trên đường băng là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 1350 m

Mấu chốt. Đổi tốc độ ra m/s. Nhanh dần đều từ nghỉ thì tốc độ trung bình bằng một nửa tốc độ cuối.

  1. km/h m/s.
  2. m.

Tự soát. Tính theo gia tốc: m/s², m. Quãng lăn bánh cỡ 1,4 km, ngắn hơn chiều dài đường băng của sân bay lớn (vài kilômét), hợp lí.

Bẫy hay gặp. Không đổi km/h ra m/s sẽ ra m. Quên hệ số thì ra 2700 m.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 4. Một ô tô chạy quá tốc độ cho phép với tốc độ không đổi 72 km/h, đi ngang qua một xe cảnh sát giao thông đang đỗ bên đường. Sau đó 2,0 s, xe cảnh sát xuất phát đuổi theo trên cùng làn đường thẳng, tăng tốc đều với gia tốc 2,5 m/s² cho tới khi đạt tốc độ 108 km/h thì giữ nguyên tốc độ đó. Kể từ lúc xuất phát, sau bao nhiêu giây thì xe cảnh sát đuổi kịp ô tô (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 22 s

Mấu chốt. Xe cảnh sát chuyển động hai giai đoạn: nhanh dần đều tới 108 km/h rồi chạy đều. Phải kiểm tra xem xe cảnh sát đã đuổi kịp ngay trong giai đoạn tăng tốc hay chưa.

  1. Đổi đơn vị: ô tô có m/s, tốc độ tối đa của xe cảnh sát là m/s. Lúc xe cảnh sát xuất phát, ô tô đã ở phía trước m.
  2. Thời gian tăng tốc: s. Trong 12 s đó xe cảnh sát đi m, ô tô đi thêm m. Ô tô vẫn dẫn trước m, chưa bị đuổi kịp.
  3. Sau đó xe cảnh sát nhanh hơn ô tô m/s, cần thêm s.
  4. Kể từ lúc xuất phát: s.

Tự soát. Lúc đuổi kịp, ô tô đã đi m kể từ chỗ xe cảnh sát đỗ, xe cảnh sát đi m. Hai quãng đường bằng nhau.

Bẫy hay gặp. Bỏ qua giới hạn 108 km/h, giải được s, ghi 18. Khi đó xe cảnh sát phải đạt m/s, tức gần 160 km/h, vượt mức tối đa.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

Câu 5. Thang máy của một tòa tháp đưa khách từ sảnh tầng trệt lên đài quan sát cao hơn sảnh 180 m, chuyển động thẳng đứng và mất tổng cộng 25 s. Thang máy khởi hành từ trạng thái nghỉ, tăng tốc đều với gia tốc 1,2 m/s², sau đó chuyển động đều, rồi giảm tốc đều với gia tốc có cùng độ lớn 1,2 m/s² và dừng đúng ở đài quan sát. Tốc độ lớn nhất của thang máy là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 12 m/s

Mấu chốt. Đồ thị là một hình thang cân. Gọi tốc độ lớn nhất là thì giai đoạn tăng tốc và giai đoạn giảm tốc mỗi giai đoạn kéo dài còn độ cao bằng diện tích hình thang.

  1. Thời gian tăng tốc và thời gian giảm tốc đều bằng thời gian chạy đều là
  2. Diện tích hình thang:
  3. Nhân hai vế với 1,2 rồi sắp xếp: được m/s hoặc m/s.
  4. Với m/s thì riêng tăng tốc và giảm tốc đã mất s, quá 25 s, loại. Vậy m/s.

Tự soát. Với m/s: tăng tốc 10 s đi 60 m, chạy đều 5 s đi 60 m, giảm tốc 10 s đi 60 m. Tổng 25 s và 180 m, đúng với đề.

Bẫy hay gặp. Lấy luôn nghiệm 18 m/s mà không soát thời gian. Hoặc coi thang máy chỉ tăng tốc rồi giảm tốc ngay, mỗi giai đoạn 12,5 s, sẽ được 15 m/s; nhưng khi đó thang đi được m chứ không phải 180 m.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới) · Đồ thị vận tốc theo thời gian (mở tab mới)

Câu 6. Để ước lượng độ sâu của một hố sụt có thành thẳng đứng, một nhà thám hiểm thả một hòn đá không vận tốc đầu từ miệng hố và nghe thấy tiếng đá chạm đáy sau 3,8 s kể từ lúc thả. Coi hòn đá rơi tự do; tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s. Độ sâu của hố là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 64 m

Mấu chốt. 3,8 s gồm hai phần: thời gian đá rơi tới đáy và thời gian tiếng động truyền ngược lên miệng hố. Cả hai phần đều liên quan tới độ sâu

  1. Gọi là thời gian rơi: Thời gian âm đi lên:
  2. nhân hai vế với 340:
  3. Lấy nghiệm dương: s.
  4. m.

Tự soát. Âm đi lên 64 m mất s, đá rơi 64 m mất s. Tổng khoảng 3,8 s, khớp với đề.

Bẫy hay gặp. Bỏ qua thời gian âm truyền lên, lấy cả 3,8 s làm thời gian rơi sẽ ra m, sâu hơn thực tế khoảng 7 m.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.