MentorLab

Lời giải đề kiểm tra cuối học kì I · Nâng cao

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1023

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề kiểm tra cuối học kì I, mức nâng cao · Môn Vật lí 10

Thời gian làm bài 45 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1023

Cho biết: m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Để xác định khối lượng riêng của một viên bi thép, một nhóm học sinh dùng cân điện tử đo khối lượng của viên bi, dùng thước kẹp đo đường kính của nó, rồi tính khối lượng riêng theo công thức Trong thí nghiệm này, phép đo đại lượng nào là phép đo gián tiếp?

Chỉ phép đo
Chỉ phép đo
Phép đo và phép đo
Phép đo và phép đo
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Phép đo trực tiếp đọc giá trị ngay trên dụng cụ đo. Phép đo gián tiếp tính đại lượng cần đo qua công thức, từ các đại lượng đo trực tiếp.

  1. Khối lượng đọc ngay trên màn hình cân, đường kính đọc ngay trên thước kẹp: đó là hai phép đo trực tiếp.
  2. Trong thí nghiệm này không có dụng cụ nào cho đọc thẳng khối lượng riêng; phải tính từ và đã đo, nên phép đo là phép đo gián tiếp.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Khối lượng đọc ngay trên cân nên là phép đo trực tiếp.
  • C. Đây chính là hai phép đo trực tiếp. Đại lượng được tính ra từ chúng là
  • D. Đường kính đọc trên thước kẹp là phép đo trực tiếp, dù phải đọc kết hợp thước chính và du xích.

Câu 2. Một kĩ thuật viên dùng thước kẹp có độ chia nhỏ nhất 0,02 mm đo 5 lần đường kính của một trục thép, được các giá trị 12,42 mm; 12,50 mm; 12,46 mm; 12,48 mm; 12,54 mm. Lấy sai số dụng cụ bằng độ chia nhỏ nhất của thước, sai số tuyệt đối làm tròn đến một chữ số có nghĩa. Kết quả đo đường kính được ghi là

mm.
mm.
mm.
mm.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Sai số tuyệt đối của phép đo gồm hai phần: sai số ngẫu nhiên (trung bình các độ lệch so với giá trị trung bình) và sai số dụng cụ.

  1. Giá trị trung bình: mm.
  2. Độ lệch từng lần: 0,06 mm; 0,02 mm; 0,02 mm; 0 mm; 0,06 mm. Trung bình: mm.
  3. mm. Vậy mm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Chỉ lấy sai số ngẫu nhiên mm, quên cộng sai số dụng cụ 0,02 mm.
  • B. Lấy độ lệch lớn nhất 0,06 mm làm sai số, thay vì trung bình các độ lệch rồi cộng sai số dụng cụ.
  • C. Chỉ lấy sai số dụng cụ, bỏ qua sai số ngẫu nhiên giữa các lần đo.

Công thức dùng: Giá trị trung bình của phép đo (mở tab mới) · Sai số tuyệt đối (mở tab mới) · Ghi kết quả đo (mở tab mới)

Câu 3. Để xác định khối lượng riêng của một viên bi thép theo công thức một học sinh đo được khối lượng g và đường kính mm. Coi số không có sai số. Sai số tương đối của phép đo khối lượng riêng xấp xỉ

1,8%.
0,81%.
2,4%.
1,2%.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Khối lượng riêng tính qua tích, thương và lũy thừa của các đại lượng đo trực tiếp. Sai số tương đối của chúng cộng lại, mỗi đại lượng nhân với số mũ của nó; các hằng số 6 và không góp sai số.

  1. và
  2. có số mũ 3 nên
  3. Giá trị đo được kg/m³, nên kg/m³. Phần lớn sai số đến từ phép đo đường kính.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Quên số mũ 3 của Đường kính bị lập phương nên sai số tương đối của nó tính gấp ba.
  • C. Nhân 3 cho cả Chỉ có số mũ 3, còn có số mũ 1.
  • D. Trừ phần sai số của vì nằm ở mẫu số: Phép chia vẫn cộng sai số tương đối.

Công thức dùng: Sai số của tích, thương (mở tab mới) · Sai số tương đối (mở tab mới)

Câu 4. Một vận động viên bơi trong bể dài 50 m: bơi thẳng từ thành bể bên này sang thành bể bên kia, quay lại, rồi lại bơi sang, tổng cộng 3 lượt. Coi đường bơi là thẳng. Quãng đường bơi được và độ lớn độ dịch chuyển của vận động viên lần lượt là

150 m và 150 m.
150 m và 0.
150 m và 50 m.
50 m và 150 m.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Quãng đường cộng dồn mọi đoạn đã đi. Độ dịch chuyển chỉ phụ thuộc vị trí đầu và vị trí cuối.

  1. Quãng đường: m.
  2. Sau 3 lượt (sang, về, sang), vận động viên ở thành bể đối diện với chỗ xuất phát, nên độ dịch chuyển có độ lớn m.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi độ dịch chuyển bằng quãng đường. Hai đại lượng này chỉ bằng nhau khi vật chuyển động thẳng và không đổi chiều.
  • B. Độ dịch chuyển bằng 0 chỉ khi vận động viên về đúng chỗ xuất phát, tức là bơi số lượt chẵn. Với 3 lượt, vận động viên dừng ở thành bể bên kia.
  • D. Đảo thứ tự hai đại lượng mà đề hỏi.

Công thức dùng: Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)

Câu 5. Trời lặng gió, các giọt mưa rơi thẳng đứng với tốc độ 8,0 m/s so với mặt đất. Một ô tô chạy thẳng trên đường nằm ngang với tốc độ 54 km/h. Đối với người ngồi trong ô tô, tốc độ của các giọt mưa là

17 m/s.
23 m/s.
7,0 m/s.
55 m/s.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Vận tốc của mưa đối với xe bằng vận tốc của mưa đối với đất cộng với vận tốc của đất đối với xe. Đối với xe, mặt đất lùi về phía sau.

  1. Đổi km/h m/s. Gọi mưa là (1), mặt đất là (2), xe là (3): với m/s thẳng đứng và m/s nằm ngang, hướng ra sau xe.
  2. Hai vectơ vuông góc nên m/s.
  3. Vì vậy vệt mưa trên kính cửa bên hông xe xiên về phía sau, xe càng chạy nhanh thì vệt mưa càng xiên.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Cộng thẳng hai tốc độ. Hai vận tốc vuông góc với nhau nên phải cộng theo quy tắc hình bình hành.
  • C. Trừ hai tốc độ như khi hai vận tốc cùng phương, ngược chiều. Ở đây một vận tốc thẳng đứng, một vận tốc nằm ngang.
  • D. Để 54 km/h mà không đổi ra m/s rồi kết hợp với 8,0 m/s:

Công thức dùng: Tổng hợp vận tốc (mở tab mới)

Câu 6. Một người tập thể dục trên một con đường thẳng ven hồ: chạy bộ, dừng nghỉ, rồi đi bộ quay lại. Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian của người này trong 60 phút như hình bên. Trong 60 phút đó, tốc độ trung bình và vận tốc trung bình của người này lần lượt có độ lớn là

1020304050601234t (phút)d (km)O
1,0 km/h và 7,0 km/h.
8,4 km/h và 1,2 km/h.
5,0 km/h và 1,0 km/h.
7,0 km/h và 1,0 km/h.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Tốc độ trung bình dùng tổng quãng đường, vận tốc trung bình dùng độ dịch chuyển. Cả hai đều chia cho toàn bộ thời gian, kể cả lúc dừng.

  1. Đọc đồ thị: 20 phút đầu chạy được 4 km theo chiều dương; từ phút 20 đến phút 30 đứng yên; từ phút 30 đến phút 60 đi ngược lại, giảm từ 4 km xuống 1 km.
  2. Quãng đường: km. Độ dịch chuyển: km.
  3. phút h, nên tốc độ trung bình km/h và vận tốc trung bình có độ lớn km/h.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo hai đại lượng: 1,0 km/h là vận tốc trung bình, tính từ độ dịch chuyển.
  • B. Bỏ 10 phút đứng yên, chỉ chia cho 50 phút. Thời gian dùng để tính giá trị trung bình phải gồm cả lúc dừng.
  • C. Đọc nhầm tọa độ cuối 1 km thành quãng đường lượt về, được km. Lượt về đi từ 4 km về 1 km, tức 3 km.

Công thức dùng: Đồ thị độ dịch chuyển theo thời gian (mở tab mới) · Tốc độ trung bình, vận tốc trung bình (mở tab mới) · Độ dịch chuyển và quãng đường (mở tab mới)

Câu 7. Một ô tô chạy trên một đoạn đường thẳng theo hướng Đông Tây. Chọn chiều dương hướng về phía Đông. Tại một thời điểm, ô tô có vận tốc m/s và gia tốc m/s². Lúc đó ô tô đang

chạy về phía Tây và chuyển động chậm dần.
chạy về phía Tây và chuyển động nhanh dần.
chạy về phía Đông và chuyển động chậm dần.
chạy về phía Đông và chuyển động nhanh dần.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Dấu của cho biết chiều chuyển động. Phải so dấu của với dấu của mới biết nhanh dần hay chậm dần.

  1. nên ô tô chạy ngược chiều dương, tức về phía Tây.
  2. cùng dấu với nên vectơ gia tốc cùng chiều vận tốc: mỗi giây tốc độ tăng thêm 2,0 m/s, ô tô chuyển động nhanh dần.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Nghĩ gia tốc âm thì chậm dần. Gia tốc âm chỉ có nghĩa là vectơ gia tốc hướng về phía Tây, cùng chiều với chuyển động nên xe nhanh dần.
  • C. Sai cả hai: vận tốc âm nên xe chạy về phía Tây, và cùng dấu với nên xe nhanh dần.
  • D. Nhanh dần thì đúng, nhưng vận tốc âm nên xe chạy về phía Tây.

Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới)

Câu 8. Một nhóm học sinh quay video chậm một quả dừa rụng từ ngọn cây. Phân tích video cho thấy trong 1 s cuối cùng trước khi chạm đất, quả dừa rơi được 14,7 m. Coi quả dừa rơi tự do từ trạng thái nghỉ. Độ cao từ chỗ quả dừa bắt đầu rơi tới mặt đất là

11,0 m.
29,4 m.
19,6 m.
39,2 m.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Quãng đường rơi trong giây cuối bằng hiệu quãng đường rơi sau giây và sau giây. Tìm thời gian rơi trước rồi mới tính độ cao.

  1. Gọi là thời gian rơi (s). Quãng đường rơi trong giây cuối:
  2. nên suy ra s.
  3. m.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Coi 14,7 m/s là tốc độ lúc chạm đất: cho s và m. Thực ra 14,7 m/s là tốc độ trung bình trong giây cuối, bằng tốc độ ở giữa giây đó.
  • B. Nhân 14,7 m với 2,0 s như thể quả dừa rơi đều. Quả dừa rơi nhanh dần nên giây đầu rơi được ít hơn nhiều.
  • D. Tìm đúng s nhưng quên hệ số m.

Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới)

Câu 9. Một chiếc vòng đeo tay bằng kim loại có dạng một vành tròn, đồng chất, tiết diện đều. Trọng tâm của chiếc vòng

nằm tại tâm vành tròn, nơi không có kim loại.
nằm tại một điểm trên vành, tùy cách đặt vòng.
nằm tại điểm thấp nhất của vành khi treo vòng.
không xác định được vì giữa vòng rỗng.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Trọng tâm là điểm đặt của trọng lực. Vật đồng chất có dạng đối xứng thì trọng tâm nằm ở tâm đối xứng, điểm này có thể nằm ngoài phần vật chất của vật.

  1. Mỗi phần nhỏ của vành đều có một phần đối xứng với nó qua tâm, có cùng khối lượng. Trọng lực của từng cặp như vậy có hợp lực đặt tại tâm vành.
  2. Vì vậy trọng tâm của vòng nằm tại tâm của vành tròn, dù tại đó không có kim loại.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Trọng tâm phụ thuộc cách phân bố khối lượng của vật, không phụ thuộc cách đặt vật. Vành đồng chất nên trọng tâm cố định tại tâm.
  • C. Treo vòng ở một điểm thì khi cân bằng, trọng tâm nằm trên đường thẳng đứng qua điểm treo, ở tâm vành. Điểm thấp nhất của vành cũng nằm trên đường thẳng đó nhưng không phải trọng tâm.
  • D. Mọi vật đều có trọng tâm. Trọng tâm không nhất thiết nằm trên phần vật chất của vật.

Công thức dùng: Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

Câu 10. Đầu một chiếc búa bị lỏng cán. Người thợ cầm búa dựng đứng, đầu búa ở trên, rồi gõ mạnh đầu dưới của cán xuống nền xi măng. Đầu búa ngập sâu thêm vào cán là vì

đầu búa nặng hơn cán nên rơi nhanh hơn cán.
nền xi măng tác dụng lên đầu búa một lực đẩy xuống.
cán bị dừng đột ngột, còn đầu búa do quán tính vẫn đi xuống tiếp.
khi va chạm, trọng lực tác dụng lên đầu búa tăng lên đột ngột.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Mọi vật có xu hướng bảo toàn vận tốc. Vật nào không bị một lực đủ lớn cản lại thì vẫn giữ chuyển động của nó.

  1. Lúc cán và đầu búa cùng đi xuống, chúng có cùng vận tốc. Cán chạm nền thì bị nền chặn lại ngay.
  2. Đầu búa chỉ được giữ bởi lực ma sát với cán, lực này không đủ làm nó dừng ngay. Do quán tính, đầu búa tiếp tục đi xuống và trượt sâu thêm vào cán.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Trước khi chạm nền, đầu búa và cán chuyển động cùng nhau với cùng vận tốc. Đầu búa đi tiếp được là nhờ quán tính khi cán bị chặn lại.
  • B. Nền chỉ chạm vào cán và đẩy cán lên, không tác dụng trực tiếp lên đầu búa.
  • D. Trọng lực của đầu búa không đổi trong lúc va chạm.

Công thức dùng: Định luật 1 Newton (mở tab mới)

Câu 11. Một tên lửa có khối lượng 500 tấn được phóng thẳng đứng lên từ bệ phóng. Ngay sau khi rời bệ, các động cơ tạo lực đẩy hướng thẳng đứng lên có độ lớn N; lúc này tốc độ còn nhỏ nên coi lực cản của không khí bằng 0 và khối lượng tên lửa chưa giảm đáng kể. Gia tốc của tên lửa lúc này có độ lớn

14 m/s².
24 m/s².
0,43 m/s².
4,2 m/s².
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Tên lửa chịu hai lực ngược chiều: lực đẩy hướng lên và trọng lực hướng xuống. Gia tốc do hợp lực của chúng gây ra.

  1. tấn kg, trọng lượng N.
  2. Hợp lực hướng lên: N.
  3. m/s², hướng lên.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên trọng lực, lấy lực đẩy chia khối lượng: m/s².
  • B. Cộng trọng lực vào lực đẩy. Trọng lực hướng xuống, ngược chiều lực đẩy nên phải trừ.
  • C. Chia hợp lực cho trọng lượng N thay vì cho khối lượng kg.

Công thức dùng: Định luật 2 Newton (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

Câu 12. Một vận động viên chèo thuyền kayak dùng mái chèo đẩy nước về phía sau, nhờ đó thuyền tiến về phía trước. Lực trực tiếp làm cho hệ gồm người, mái chèo và thuyền tiến về phía trước là

lực do mái chèo tác dụng lên nước.
lực do nước tác dụng lên mái chèo.
lực do tay người tác dụng lên mái chèo.
lực đẩy Archimedes của nước tác dụng lên thuyền.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Theo định luật 3 Newton, mái chèo đẩy nước về phía sau thì nước đẩy lại mái chèo về phía trước. Chỉ ngoại lực mới làm thay đổi chuyển động của cả hệ.

  1. Mái chèo tác dụng lên nước một lực hướng ra sau. Nước tác dụng lại lên mái chèo một lực cùng độ lớn, hướng về phía trước.
  2. Lực này là ngoại lực đặt lên hệ người, mái chèo và thuyền, nên nó làm cả hệ tiến lên.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lực này đặt lên nước và hướng về phía sau, nó làm nước chuyển động chứ không đẩy thuyền.
  • C. Tay người và mái chèo cùng thuộc hệ. Lực giữa chúng là nội lực, không làm cả hệ tiến lên được.
  • D. Lực đẩy Archimedes hướng thẳng đứng lên, giữ thuyền nổi, không đẩy thuyền đi theo phương ngang.

Công thức dùng: Định luật 3 Newton (mở tab mới)

Câu 13. Để kéo giãn chân cho một bệnh nhân bị gãy xương đùi, người ta dùng một sợi dây nhẹ treo quả nặng 4,0 kg, vắt qua các ròng rọc nhẹ, trong đó một ròng rọc gắn ở bàn chân bệnh nhân (hình bên). Hai đoạn dây ở hai bên ròng rọc này đối xứng nhau qua phương ngang, mỗi đoạn hợp với phương ngang góc 30°. Bỏ qua ma sát ở các ròng rọc. Hợp lực của hai đoạn dây tác dụng lên ròng rọc ở bàn chân có độ lớn xấp xỉ

chân4,0 kg30°30°
78 N.
68 N.
39 N.
34 N.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Dây nhẹ vắt qua ròng rọc không ma sát nên lực căng ở mọi đoạn bằng trọng lượng quả nặng. Hai lực căng đối xứng nên các thành phần thẳng đứng triệt tiêu, các thành phần nằm ngang cộng lại.

  1. Lực căng dây: N.
  2. Hợp lực nằm ngang, hướng ra phía cuối giường: N.
  3. Soát bằng công thức tổng hợp hai lực, góc giữa hai đoạn dây là nên N.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cộng thẳng hai lực căng, N, như thể hai đoạn dây cùng phương, cùng chiều.
  • C. Dùng thay cho N. Hai thành phần thẳng đứng ngược chiều nhau nên triệt tiêu, chỉ các thành phần nằm ngang cộng lại.
  • D. Chỉ tính thành phần nằm ngang của một đoạn dây: N.

Công thức dùng: Tổng hợp hai lực đồng quy (mở tab mới) · Phân tích lực (mở tab mới) · Lực căng dây (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

Câu 14. Một thùng hàng khối lượng 50 kg đặt trên sàn thùng của một xe tải. Hệ số ma sát trượt giữa thùng hàng và sàn xe là 0,40. Xe bắt đầu tăng tốc trên đường nằm ngang với gia tốc 1,6 m/s² và thùng hàng không trượt trên sàn xe. Lực ma sát do sàn xe tác dụng lên thùng hàng

có độ lớn 196 N, hướng về phía sau xe.
có độ lớn 80 N, hướng về phía sau xe.
có độ lớn 196 N, hướng về phía trước xe.
có độ lớn 80 N, hướng về phía trước xe.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Thùng không trượt nên lực ma sát ở đây là ma sát nghỉ. Độ lớn của nó do định luật 2 Newton quyết định, không tính bằng

  1. Thùng không trượt nên chuyển động cùng xe, có gia tốc m/s² hướng về phía trước.
  2. Theo phương ngang chỉ có lực ma sát nghỉ tác dụng lên thùng, nên N, hướng về phía trước.
  3. Soát: lực ma sát nghỉ cực đại không nhỏ hơn lực ma sát trượt N, lớn hơn nhiều so với 80 N cần có, nên thùng không trượt là hợp lí.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Tính bằng và coi ma sát luôn ngược chiều chuyển động. Đó là cách tính ma sát trượt, mà thùng không trượt.
  • B. Độ lớn đúng nhưng sai chiều. Chính ma sát nghỉ kéo thùng tăng tốc theo xe, nên nó hướng về phía trước.
  • C. Chiều đúng nhưng tính bằng Khi chưa trượt, ma sát nghỉ chỉ lớn đúng bằng mức cần để thùng có gia tốc của xe.

Công thức dùng: Lực ma sát nghỉ (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới)

Câu 15. Một thiết bị quan trắc chất lượng nước có vỏ kín, khối lượng 6,0 kg, thể tích 10 lít, được giữ chìm hoàn toàn dưới nước hồ nhờ một dây neo buộc vào đáy hồ. Khối lượng riêng của nước là 1000 kg/m³. Khi cần thu hồi, người ta cắt dây neo. Ngay sau khi dây neo bị cắt, gia tốc của thiết bị có độ lớn xấp xỉ

16 m/s².
3,9 m/s².
6,5 m/s².
m/s².
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Ngay sau khi dây bị cắt, thiết bị chưa kịp có vận tốc nên lực cản của nước bằng 0. Thiết bị chỉ còn chịu trọng lực và lực đẩy Archimedes.

  1. lít m³. Lực đẩy Archimedes: N, hướng lên.
  2. Trọng lực: N, hướng xuống.
  3. m/s², hướng lên. Khi thiết bị nổi lên nhanh dần, lực cản của nước tăng dần nên gia tốc giảm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên trọng lực: m/s².
  • B. Chia hợp lực cho khối lượng của 10 lít nước (10 kg) thay vì khối lượng của thiết bị.
  • D. Để trong công thức, coi lít như mét khối. 1 lít chỉ bằng m³.

Công thức dùng: Lực đẩy Archimedes (mở tab mới) · Lực cản của chất lưu (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới)

Câu 16. Một người kéo một chiếc xe trượt chở đồ, tổng khối lượng 30 kg, trượt trên mặt tuyết nằm ngang bằng một sợi dây. Dây kéo chếch lên trên, hợp với phương ngang góc 30°, lực kéo có độ lớn 120 N. Hệ số ma sát trượt giữa xe trượt và mặt tuyết là 0,15. Gia tốc của xe trượt có độ lớn xấp xỉ

2,3 m/s².
2,0 m/s².
1,7 m/s².
3,5 m/s².
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Lực kéo xiên vừa kéo xe đi, vừa nâng bớt xe lên. Áp lực lên mặt tuyết giảm nên lực ma sát cũng giảm.

  1. Phương thẳng đứng: N.
  2. Lực ma sát trượt: N.
  3. Phương ngang: m/s².

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Lấy N, quên phần lực kéo nâng xe lên: ma sát thành 44,1 N và m/s².
  • C. Cộng vào trọng lượng, được N, như thể lực chếch xuống (đẩy xe). Dây kéo chếch lên nên làm giảm áp lực.
  • D. Bỏ quên lực ma sát: m/s².

Công thức dùng: Kéo vật trên mặt ngang bằng lực xiên (mở tab mới) · Phân tích lực (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới)

Câu 17. Một thanh cứng chịu tác dụng của một ngẫu lực gồm hai lực song song, ngược chiều, mỗi lực có độ lớn 20 N; giá của hai lực cách nhau 15 cm. Xét một trục quay O vuông góc với mặt phẳng chứa hai lực, nằm ngoài khoảng giữa hai giá và cách giá gần nó nhất 10 cm. Tổng moment của hai lực này đối với trục O có độ lớn

7,0 N.m.
5,0 N.m.
3,0 N.m.
2,0 N.m.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Với trục nằm ngoài khoảng giữa hai giá, hai lực của ngẫu lực làm vật quay theo hai chiều ngược nhau nên moment của chúng trừ nhau. Kết quả luôn bằng không phụ thuộc vị trí trục.

  1. Cánh tay đòn của lực ở gần O là m, của lực ở xa O là m.
  2. Hai lực ngược chiều, cùng nằm về một phía của O nên làm thanh quay theo hai chiều ngược nhau: N.m.
  3. Đúng bằng moment ngẫu lực N.m: moment của ngẫu lực không phụ thuộc vị trí trục quay.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Cộng hai moment Với trục nằm ngoài khoảng giữa hai giá, hai lực ngược chiều làm thanh quay theo hai chiều ngược nhau nên phải trừ.
  • B. Chỉ tính moment của lực ở xa trục, bỏ quên lực còn lại.
  • D. Chỉ tính moment của lực ở gần trục, bỏ quên lực còn lại.

Công thức dùng: Moment ngẫu lực (mở tab mới) · Moment lực, quy tắc moment (mở tab mới)

Câu 18. Hình bên là mô hình cẳng tay nằm ngang đang cầm một quả tạ 3,0 kg. Coi cẳng tay cùng bàn tay là một thanh cứng quay quanh khớp khuỷu O, có khối lượng 1,5 kg và trọng tâm cách O 15 cm. Quả tạ cách O 35 cm. Cơ hai đầu (cơ bắp tay) kéo cẳng tay theo phương thẳng đứng lên trên, tại điểm cách O 4,0 cm. Để giữ cẳng tay cân bằng nằm ngang, cơ phải kéo một lực có độ lớn

cánh taycẳng tayOquả tạFP1P24,0 cm15 cm35 cm
257 N.
312 N.
44,1 N.
31,9 N.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Chọn trục quay tại khớp khuỷu O: lực của khớp tác dụng lên cẳng tay có giá đi qua O nên không gây moment, chỉ còn ba lực cần xét.

  1. Hai trọng lực làm cẳng tay quay theo chiều kim đồng hồ quanh O: (N.m).
  2. Lực cơ làm cẳng tay quay ngược chiều kim đồng hồ. Quy tắc moment: suy ra N.
  3. Lực cơ gấp khoảng 7 lần tổng trọng lượng của cẳng tay và quả tạ (44,1 N) vì cánh tay đòn của cơ rất ngắn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Quên trọng lực của cẳng tay: N.
  • C. Viết cân bằng lực, coi lực cơ chỉ đỡ tổng trọng lượng N. Cẳng tay còn chịu lực của khớp khuỷu, nên muốn tìm riêng lực cơ phải dùng quy tắc moment.
  • D. Dùng khối lượng (kg) thay cho trọng lượng (N) khi tính moment, tức quên nhân với

Công thức dùng: Moment lực, quy tắc moment (mở tab mới) · Điều kiện cân bằng của vật rắn (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một drone chở thuốc tới một vùng bị lũ cô lập. Drone bay theo phương ngang với vận tốc không đổi 15 m/s ở độ cao 44,1 m so với một bãi đất bằng phẳng, nơi người dân đang chờ nhận thuốc. Tới vị trí thích hợp, drone thả gói thuốc. Bỏ qua lực cản của không khí.

  • a) Sau khi được thả, gói thuốc chuyển động thẳng đều với vận tốc 15 m/s theo phương ngang và rơi tự do theo phương thẳng đứng.

    Đúng
  • b) Nếu drone bay với vận tốc 30 m/s ở cùng độ cao thì thời gian rơi của gói thuốc giảm còn một nửa.

    Sai
  • c) Để gói thuốc rơi trúng chỗ người dân đang chờ, drone phải thả gói thuốc khi còn cách chỗ đó 45 m theo phương ngang.

    Đúng
  • d) Khi chạm đất, vận tốc của gói thuốc hợp với phương ngang một góc khoảng 27°.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai

  • a) Đúng. Sau khi thả, gói thuốc chỉ chịu trọng lực thẳng đứng. Theo phương ngang không có lực nên gói thuốc giữ vận tốc 15 m/s của drone; theo phương thẳng đứng, vận tốc ban đầu bằng 0 và gia tốc là tức là rơi tự do.
  • b) Sai. Thời gian rơi chỉ phụ thuộc độ cao, không phụ thuộc vận tốc ngang. Bay nhanh hơn chỉ làm gói thuốc bay xa hơn, thời gian rơi vẫn là 3,0 s.
  • c) Đúng. s. Trong thời gian này gói thuốc đi được theo phương ngang m.
  • d) Sai. Lúc chạm đất m/s và m/s. nên Góc 27° là góc giữa vận tốc và phương thẳng đứng.

Công thức dùng: Ném ngang: thời gian rơi, tầm xa (mở tab mới) · Ném ngang: vận tốc (mở tab mới) · Rơi tự do (mở tab mới)

Câu 2. Một nhóm học sinh tìm hiểu lực ma sát trượt. Một khối gỗ khối lượng 200 g đặt trên mặt bàn nằm ngang; lần lượt đặt thêm các quả nặng lên khối gỗ. Mỗi lần, học sinh móc lực kế vào khối gỗ, kéo theo phương song song với mặt bàn sao cho khối gỗ trượt đều, rồi đọc số chỉ của lực kế. Bảng dưới ghi tổng khối lượng của khối gỗ và các quả nặng cùng số chỉ tương ứng.

(g)200300400500600
(N)0,500,721,001,221,48
  • a) Khi khối gỗ trượt đều, số chỉ của lực kế lớn hơn độ lớn lực ma sát trượt, vì lực kéo phải thắng lực ma sát thì khối gỗ mới chuyển động được.

    Sai
  • b) Khi tổng khối lượng tăng gấp đôi, từ 300 g lên 600 g, lực ma sát trượt cũng tăng xấp xỉ gấp đôi.

    Đúng
  • c) Từ bảng số liệu, hệ số ma sát trượt giữa khối gỗ và mặt bàn xấp xỉ 0,25.

    Đúng
  • d) Với tổng khối lượng 400 g, nếu kéo lực kế chếch lên trên hợp với mặt bàn góc 60° sao cho khối gỗ vẫn trượt đều thì số chỉ lực kế nhỏ hơn 1,00 N, vì áp lực của khối gỗ lên mặt bàn giảm.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Đúngc) Đúngd) Sai

  • a) Sai. Khối gỗ trượt đều nên hợp lực tác dụng lên nó bằng 0 (định luật 1 Newton). Theo phương ngang chỉ có lực kéo và lực ma sát trượt, nên hai lực này cân bằng: số chỉ lực kế đúng bằng độ lớn lực ma sát trượt. Lực kéo chỉ cần lớn hơn ma sát lúc khởi động.
  • b) Đúng. xấp xỉ 2. Áp lực lên mặt bàn bằng trọng lượng áp lực tăng gấp đôi thì lực ma sát trượt cũng tăng gấp đôi.
  • c) Đúng. Mỗi lần đo cho tương tự được 0,245; 0,255; 0,249; 0,252. Trung bình tức xấp xỉ 0,25.
  • d) Sai. Lấy Trượt đều nên suy ra N, lớn hơn 1,00 N. Áp lực có giảm, nhưng với góc kéo lớn, phần lực kéo theo phương ngang chỉ còn một nửa.

Công thức dùng: Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Định luật 1 Newton (mở tab mới) · Cân bằng lực (mở tab mới) · Kéo vật trên mặt ngang bằng lực xiên (mở tab mới)

Câu 3. Một cần cẩu nâng một kiện hàng khối lượng 800 kg thẳng đứng lên từ mặt đất bằng một dây cáp. Đồ thị vận tốc theo thời gian của kiện hàng như hình bên. Bỏ qua khối lượng của dây cáp và lực cản của không khí.

2468101214161,02,0t (s)v (m/s)O
  • a) Từ s đến s, lực căng của dây cáp có độ lớn bằng trọng lượng của kiện hàng.

    Đúng
  • b) Lực căng của dây cáp lớn nhất trong giai đoạn từ s đến s, khi kiện hàng giảm tốc để dừng lại.

    Sai
  • c) Kiện hàng được nâng lên độ cao 32 m.

    Sai
  • d) Dây cáp chịu được lực căng tối đa 8,5 kN. Nếu rút ngắn giai đoạn tăng tốc xuống còn 2,0 s (vẫn tăng tốc đều từ 0 lên 2,0 m/s) thì lực căng cần có vượt quá giới hạn chịu đựng của dây cáp.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng

  • a) Đúng. Trong khoảng này vận tốc không đổi, bằng 2,0 m/s: kiện hàng chuyển động thẳng đều nên hợp lực bằng 0, lực căng cân bằng với trọng lực, N.
  • b) Sai. Kiện hàng đi lên mà giảm tốc thì gia tốc hướng xuống, có độ lớn m/s², nên N, nhỏ nhất trong ba giai đoạn. Lực căng lớn nhất trong 4 s đầu, khi gia tốc m/s² hướng lên: N.
  • c) Sai. Độ cao bằng diện tích dưới đồ thị: m. Con số 32 m có được khi coi kiện hàng đi đều 2,0 m/s suốt 16 s.
  • d) Đúng. Gia tốc khi đó là m/s², lực căng cần có N, lớn hơn 8500 N. Với đồ thị ban đầu, lực căng lớn nhất chỉ là 8240 N, còn an toàn.

Công thức dùng: Đồ thị vận tốc theo thời gian (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới) · Lực căng dây (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

Câu 4. Thanh chắn ở cổng một bãi đỗ xe là một thanh nhôm đồng chất, tiết diện đều, dài m, khối lượng 12 kg, quay được quanh một trục nằm ngang đi qua điểm O trên thanh, với m. Ở đầu A gắn một đối trọng nhỏ. Khối lượng đối trọng được chọn sao cho khi mô tơ không hoạt động, thanh vẫn cân bằng ở vị trí nằm ngang (hình bên). Bỏ qua ma sát ở trục quay.

AOBđối trọng5,0 m0,50 m
  • a) Lực do trục quay tác dụng lên thanh có moment bằng 0 đối với trục quay đó.

    Đúng
  • b) Moment của trọng lực của thanh đối với trục O có độ lớn xấp xỉ 235 N.m.

    Đúng
  • c) Đối trọng có khối lượng 60 kg.

    Sai
  • d) Lực do trục quay tác dụng lên thanh có độ lớn 588 N, hướng thẳng đứng lên trên.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Đúng. Lực này có giá đi qua trục quay O, cánh tay đòn bằng 0 nên moment của nó bằng 0.
  • b) Đúng. Thanh đồng chất nên trọng tâm ở trung điểm, cách A 2,5 m, tức cách O m. N.m.
  • c) Sai. Quy tắc moment đối với trục O: suy ra kg. Con số 60 kg có được khi lấy cánh tay đòn của trọng lực thanh là 2,5 m, tức khoảng cách từ đầu A tới trọng tâm thay vì từ trục O.
  • d) Đúng. Thanh cân bằng nên tổng các lực tác dụng lên nó bằng 0. Trọng lực của thanh và của đối trọng đều hướng xuống, tổng độ lớn N; lực của trục phải hướng lên và có cùng độ lớn.

Công thức dùng: Moment lực, quy tắc moment (mở tab mới) · Điều kiện cân bằng của vật rắn (mở tab mới) · Trọng lực, trọng lượng (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Trên một tàu sân bay, máy phóng đẩy một máy bay chiến đấu từ trạng thái đứng yên đạt tốc độ cất cánh 252 km/h sau khi chạy hết quãng đường 90 m. Coi chuyển động của máy bay trên đường phóng là thẳng nhanh dần đều. Gia tốc của máy bay lớn gấp bao nhiêu lần gia tốc rơi tự do (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 2,8 lần

Mấu chốt. Biết tốc độ đầu, tốc độ cuối và quãng đường nhưng chưa biết thời gian: dùng

  1. km/h m/s,
  2. m/s².

Tự soát. Thời gian phóng s; soát lại m, khớp. Phi công chịu gia tốc gần gấp ba gia tốc rơi tự do trong khoảng 2,6 s.

Bẫy hay gặp. Quên hệ số 2, tính sẽ ra 5,6 lần. Để tốc độ là 252 mà không đổi ra m/s thì được con số vô lí, khoảng 36 lần.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 2. Trên đường cao tốc có sương mù, tài xế một ô tô chỉ nhìn rõ được tới 66 m phía trước. Thời gian phản ứng của tài xế là 0,75 s: trong thời gian này xe vẫn chạy đều với tốc độ cũ. Khi phanh, xe chuyển động chậm dần đều với gia tốc có độ lớn 6,0 m/s². Để chắc chắn dừng lại kịp trước một vật cản đứng yên vừa hiện ra ở cuối tầm nhìn, xe được chạy với tốc độ tối đa là bao nhiêu km/h (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 86 km/h

Mấu chốt. Quãng đường dừng xe gồm hai phần: đoạn đi đều trong thời gian phản ứng và đoạn hãm phanh. Tổng hai đoạn không được vượt quá tầm nhìn.

  1. Gọi (m/s) là tốc độ của xe. Đoạn đi trong thời gian phản ứng:
  2. Đoạn hãm phanh: từ với m/s² được
  3. tức Nghiệm dương: m/s.
  4. km/h, làm tròn được 86 km/h.

Tự soát. Ở 24 m/s: đoạn phản ứng m, đoạn hãm phanh m, tổng 66 m, đúng bằng tầm nhìn.

Bẫy hay gặp. Bỏ qua thời gian phản ứng, giải sẽ được m/s, tức khoảng 101 km/h. Ở tốc độ đó, riêng thời gian phản ứng đã tốn khoảng 21 m, xe không kịp dừng.

Công thức dùng: Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 3. Một lính cứu hỏa đứng cách bức tường của một tòa nhà 20 m theo phương ngang, giữ miệng vòi ở độ cao 1,0 m so với mặt đất. Nước phun ra khỏi vòi với tốc độ 25 m/s theo hướng chếch lên, hợp với phương ngang góc 60°. Coi mỗi phần nước chuyển động như một vật bị ném xiên, bỏ qua lực cản của không khí. Tia nước chạm tường ở độ cao bao nhiêu mét so với mặt đất (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 23,1 m

Mấu chốt. Tách chuyển động theo hai phương: theo phương ngang, nước chuyển động đều với theo phương thẳng đứng, nước chuyển động như vật ném lên với và gia tốc hướng xuống. Thời gian tới tường lấy từ phương ngang.

  1. m/s; m/s.
  2. Thời gian nước bay tới tường: s.
  3. Độ cao so với miệng vòi: m.
  4. Độ cao so với mặt đất: m.

Tự soát. Lúc chạm tường m/s, nước vẫn đang đi lên. Điểm cao nhất của tia nước nằm ở độ cao m, cao hơn điểm chạm tường một chút, hợp lí.

Bẫy hay gặp. Quên cộng độ cao 1,0 m của miệng vòi sẽ ra 22,1 m. Đổi chỗ sin và cos thì thời gian tới tường chỉ còn khoảng 0,92 s và kết quả sai hẳn.

Công thức dùng: Ném xiên từ mặt đất (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

Câu 4. Một ô tô đang chạy với tốc độ 54 km/h thì đâm vào một rào chắn và dừng lại. Nhờ dây đai an toàn và phần đầu xe bị bẹp dần, người lái khối lượng 60 kg giảm tốc đều về 0 cùng với xe trong 0,12 s. Coi lực do dây đai tác dụng lên người là lực duy nhất làm người giảm tốc theo phương ngang. Độ lớn của lực này là bao nhiêu kN (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 7,5 kN

Mấu chốt. Người giảm tốc cùng xe nên có cùng gia tốc với xe. Lực làm người giảm tốc tính bằng định luật 2 Newton.

  1. km/h m/s. Gia tốc: m/s².
  2. N kN.

Tự soát. Lực này gấp lần trọng lượng của người. Nếu không thắt dây đai, người vẫn chuyển động theo quán tính với tốc độ 15 m/s và va vào vô lăng, kính chắn gió trong thời gian ngắn hơn nhiều, lực tác dụng còn lớn hơn.

Bẫy hay gặp. Để tốc độ là 54 mà không đổi ra m/s sẽ ra 27 kN, lớn gấp 3,6 lần giá trị đúng.

Công thức dùng: Gia tốc (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới) · Định luật 1 Newton (mở tab mới)

Câu 5. Ở một khu trượt cỏ, một người ngồi trên ván trượt được đẩy cho có tốc độ 6,0 m/s ngay tại chân một con dốc thẳng nghiêng 30° so với phương ngang, rồi tự trượt lên dốc. Hệ số ma sát trượt giữa ván và mặt cỏ là 0,20. Coi người và ván như một vật. Sau khi dừng lại trên dốc, ván trượt ngược trở xuống. Tốc độ của ván khi trở về chân dốc là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 4,2 m/s

Mấu chốt. Lực ma sát luôn ngược chiều chuyển động nên gia tốc lúc lên dốc và lúc xuống dốc khác nhau. Tính quãng đường trượt lên, rồi dùng quãng đường đó cho chặng trượt xuống.

  1. Lên dốc, thành phần trọng lực dọc dốc và lực ma sát cùng hướng xuống dốc: m/s², ngược chiều chuyển động.
  2. Quãng đường trượt lên: m.
  3. Xuống dốc, lực ma sát hướng lên dốc: m/s².
  4. Tốc độ ở chân dốc: m/s.

Tự soát. Gộp lại: m/s, nhỏ hơn 6,0 m/s vì ma sát làm mất bớt tốc độ ở cả hai chặng.

Bẫy hay gặp. Dùng cùng một gia tốc cho hai chặng sẽ được tốc độ trở về bằng 6,0 m/s như lúc đầu. Ma sát đổi chiều khi ván đổi chiều chuyển động, nên lúc lên dốc ván chậm lại nhanh hơn lúc xuống dốc ván nhanh lên.

Công thức dùng: Vật trượt trên mặt phẳng nghiêng (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới) · Định luật 2 Newton (mở tab mới)

Câu 6. Một khối gỗ 4,0 kg đặt trên mặt bàn nằm ngang, được nối với một quả nặng 1,5 kg bằng một sợi dây nhẹ, không dãn, vắt qua một ròng rọc nhẹ gắn ở mép bàn; quả nặng treo thẳng đứng, cách sàn nhà 0,80 m. Hệ số ma sát trượt giữa khối gỗ và mặt bàn là 0,25; bỏ qua ma sát ở ròng rọc và lực cản của không khí. Thả cho hệ chuyển động từ trạng thái nghỉ. Khi quả nặng chạm sàn thì nó dừng hẳn và dây chùng xuống; mặt bàn đủ dài để khối gỗ không chạm tới ròng rọc. Tổng quãng đường khối gỗ trượt trên mặt bàn kể từ lúc thả là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần trăm)?

Lời giải

Đáp số: 1,09 m

Mấu chốt. Bài toán hai giai đoạn. Khi dây còn căng, khối gỗ và quả nặng chuyển động cùng gia tốc. Khi quả nặng chạm sàn, dây chùng, khối gỗ chỉ còn chịu ma sát nên trượt chậm dần rồi dừng.

  1. Giai đoạn 1, xét cả hệ theo chiều chuyển động (lực căng dây là nội lực): nên m/s².
  2. Quả nặng đi xuống 0,80 m thì khối gỗ cũng trượt 0,80 m và đạt m²/s².
  3. Giai đoạn 2: m/s², khối gỗ trượt thêm m.
  4. Tổng quãng đường: m.

Tự soát. Gộp lại: m. Đoạn trượt thêm ngắn hơn nhiều so với 0,80 m vì gia tốc hãm 2,45 m/s² lớn hơn gần ba lần gia tốc lúc đầu.

Bẫy hay gặp. Cho rằng khối gỗ dừng ngay khi quả nặng chạm sàn sẽ ra 0,80 m. Quên ma sát ở giai đoạn 1 thì m/s² và tổng quãng đường thành khoảng 1,67 m.

Công thức dùng: Định luật 2 Newton (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Lực căng dây (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.