MentorLab

Lời giải chuyên đề Năng lượng, công, công suất

Mỗi câu có mấu chốt, các bước giải, lí do từng phương án sai, bẫy hay gặp và cách tự soát kết quả.

Đáp án nhanh · mã đề 1053

MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập

Đề luyện chuyên đề Năng lượng, công, công suất · Môn Vật lí 10

Thời gian làm bài 50 phút, không kể thời gian phát đề

Mã đề1053

Cho biết: gia tốc rơi tự do m/s².

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.

Câu 1. Phát biểu nào sau đây đúng với định luật bảo toàn năng lượng?

Năng lượng của mỗi vật luôn được giữ nguyên, không thể truyền sang vật khác.
Năng lượng không tự sinh ra hoặc tự mất đi mà chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác hoặc truyền từ vật này sang vật khác.
Khi một vật trượt chậm dần rồi dừng lại do ma sát, động năng của vật mất đi nên tổng năng lượng giảm.
Một máy được chế tạo hoàn hảo có thể sinh ra công lớn hơn năng lượng mà máy nhận vào.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Định luật bảo toàn năng lượng nói về tổng năng lượng: năng lượng chỉ đổi dạng hoặc đi từ vật này sang vật khác, tổng của nó không đổi.

  1. Phát biểu B đúng là nội dung của định luật. Năng lượng của một vật có thể tăng, giảm, nhưng phần tăng phải lấy từ vật khác hoặc dạng khác, phần giảm phải chuyển sang vật khác hoặc dạng khác.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Năng lượng truyền được từ vật này sang vật khác bằng cách thực hiện công hoặc truyền nhiệt, ví dụ tay đẩy làm xe chuyển động, bếp làm nóng nồi nước.
  • C. Động năng của vật không mất đi mà chuyển thành nhiệt năng: vật và mặt sàn nóng lên. Tổng năng lượng vẫn không đổi.
  • D. Công máy sinh ra không thể lớn hơn năng lượng máy nhận vào, vì như thế là năng lượng tự sinh ra. Máy nào cũng có hao phí nên hiệu suất luôn nhỏ hơn 100%.

Công thức dùng: Định luật bảo toàn năng lượng (mở tab mới)

Câu 2. Một chiếc xe đạp có gắn đinamô, một máy phát điện nhỏ có núm tì vào vành bánh xe. Khi xe chạy, bánh xe làm núm của đinamô quay và bóng đèn LED ở đầu xe sáng lên. Kể từ chuyển động quay của bánh xe tới ánh sáng của đèn, năng lượng đã chuyển hóa chủ yếu theo trình tự nào?

Điện năng → cơ năng → quang năng.
Hóa năng → điện năng → quang năng.
Cơ năng → nhiệt năng → quang năng.
Cơ năng → điện năng → quang năng.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Đinamô là máy phát điện: nhận cơ năng (chuyển động quay) và tạo ra điện năng. Bóng đèn nhận điện năng và phát ra ánh sáng.

  1. Bánh xe quay làm núm đinamô quay: cơ năng được truyền cho đinamô. Đinamô chuyển cơ năng thành điện năng, đèn LED chuyển điện năng thành quang năng; một phần nhỏ hao phí thành nhiệt.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Điện năng chuyển thành cơ năng là việc của động cơ điện (như quạt điện), ngược với đinamô. Ở đây cơ năng có trước, điện năng do đinamô tạo ra sau.
  • B. Hóa năng chuyển thành điện năng xảy ra trong pin, như ở đèn pin. Xe đạp này không dùng pin, điện năng đến từ chuyển động quay của bánh xe.
  • C. Đinamô không làm nóng gì để phát sáng. Nó chuyển cơ năng thành điện năng; phần nhiệt sinh ra chỉ là hao phí.

Công thức dùng: Định luật bảo toàn năng lượng (mở tab mới)

Câu 3. Một vận động viên nhảy dù đã bung dù và đang hạ xuống theo phương thẳng đứng với tốc độ không đổi. Trong giai đoạn này, công của trọng lực và công của lực cản của không khí tác dụng lên người và dù lần lượt

dương và âm.
âm và dương.
dương và bằng 0.
đều bằng 0, vì tốc độ không đổi.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Dấu của công do góc giữa lực và hướng dịch chuyển quyết định: lực cùng hướng dịch chuyển sinh công dương, lực ngược hướng dịch chuyển sinh công âm.

  1. Trọng lực hướng xuống, cùng hướng dịch chuyển: nên công của trọng lực dương. Lực cản của không khí hướng lên, ngược hướng dịch chuyển: nên công của lực cản âm.
  2. Tốc độ không đổi nên động năng không đổi, tổng công bằng 0: hai công này có cùng độ lớn, trái dấu, chứ không phải mỗi công bằng 0.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Đảo dấu. Trọng lực cùng chiều với chuyển động đi xuống nên sinh công dương; lực cản mới sinh công âm.
  • C. Lực cản ngược chiều chuyển động nên sinh công âm. Chỉ lực vuông góc với hướng dịch chuyển mới không sinh công.
  • D. Tốc độ không đổi chỉ cho biết tổng công bằng 0. Mỗi lực vẫn sinh công vì điểm đặt của nó dịch chuyển theo phương của lực.

Công thức dùng: Công của lực (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

Câu 4. Một thuyền buồm chạy thẳng trên mặt hồ. Lực đẩy của gió lên cánh buồm có độ lớn không đổi 400 N và luôn hợp với hướng chuyển động của thuyền một góc 60°. Công của lực đẩy này khi thuyền đi được 1,2 km là

J.
J.
J.
J.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Chỉ thành phần của lực dọc theo hướng dịch chuyển mới sinh công, nên phải nhân với Quãng đường phải đổi ra mét.

  1. km m,
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Bỏ quên coi như gió đẩy đúng theo hướng chuyển động: J.
  • B. Dùng thay cho tức lấy nhầm thành phần lực vuông góc với hướng chuyển động. Thành phần này không sinh công.
  • D. Để mà không đổi km ra m nên kết quả nhỏ đi 1000 lần.

Công thức dùng: Công của lực (mở tab mới)

Câu 5. Từ chân lên đỉnh một ngọn đồi có hai lối đi: lối (1) là các bậc đá dốc đứng, lối (2) là con đường vòng thoai thoải, dài gấp ba lần lối (1). Hai học sinh có khối lượng bằng nhau cùng đi từ chân lên đỉnh đồi, một người theo lối (1), người kia theo lối (2). Công của trọng lực tác dụng lên mỗi học sinh trong cả quãng đường đó

trên lối (2) có độ lớn gấp ba lần trên lối (1), vì quãng đường dài gấp ba.
trên lối (1) lớn hơn trên lối (2), vì lối (1) dốc hơn.
như nhau ở hai lối và đều là công âm.
như nhau ở hai lối và đều là công dương.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Công của trọng lực chỉ phụ thuộc vị trí đầu và vị trí cuối của vật: vật đi từ độ cao tới độ cao thì đi theo đường nào cũng vậy.

  1. Hai học sinh cùng khối lượng, cùng đi từ chân đồi lên đỉnh đồi nên có cùng và với
  2. và như nhau ở hai lối: trọng lực hướng xuống, ngược với chiều đi lên, nên sinh công âm.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lối (2) dài hơn nhưng thoai thoải, góc giữa trọng lực và hướng đi gần hơn, nên mỗi mét đường trọng lực sinh công ít hơn. Tính cả quãng đường, công chỉ phụ thuộc độ chênh cao.
  • B. Lối (1) dốc hơn nhưng ngắn hơn. Hai yếu tố bù nhau, công của trọng lực chỉ phụ thuộc độ chênh cao giữa chân và đỉnh đồi.
  • D. Khi đi lên, trọng lực hướng xuống ngược với chiều đi lên nên sinh công âm (công cản). Trọng lực chỉ sinh công dương khi vật đi xuống.

Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới)

Câu 6. Một học sinh kéo một thùng nước khoáng khối lượng 20 kg trượt trên sàn nằm ngang bằng một sợi dây chếch lên, hợp với phương ngang góc 30°; lực kéo có độ lớn không đổi 100 N. Hệ số ma sát trượt giữa thùng và sàn là 0,30. Công của lực ma sát trượt tác dụng lên thùng khi thùng đi được 10 m là

J.
J.
J.
438 J.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Dây kéo chếch lên có thành phần thẳng đứng hướng lên, làm thùng ép xuống sàn ít hơn trọng lượng: Lực ma sát ngược chiều chuyển động nên công của nó âm.

  1. Theo phương thẳng đứng thùng cân bằng: N.
  2. Lực ma sát trượt: N.
  3. Lực ma sát ngược hướng dịch chuyển, J.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Lấy N, quên thành phần hướng lên của lực kéo: J.
  • C. Cộng vào trọng lượng như khi đẩy chếch xuống: N nên ra J. Dây kéo chếch lên làm áp lực giảm chứ không tăng.
  • D. Độ lớn đúng nhưng quên dấu. Lực ma sát ngược chiều chuyển động nên sinh công âm.

Công thức dùng: Kéo vật trên mặt ngang bằng lực xiên (mở tab mới) · Lực ma sát trượt (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới)

Câu 7. Công suất của một máy cho biết

công lớn nhất mà máy có thể thực hiện được.
lực lớn nhất mà máy có thể tạo ra.
tổng năng lượng mà máy tiêu thụ trong cả quá trình hoạt động.
công mà máy thực hiện được trong một đơn vị thời gian.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Công suất đặc trưng cho tốc độ thực hiện công: đơn vị oát, W J/s.

  1. là công thực hiện được trong mỗi giây. Hai máy làm cùng một công, máy nào làm xong nhanh hơn thì có công suất lớn hơn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Máy công suất nhỏ vẫn thực hiện được công lớn nếu làm việc đủ lâu. Công suất không giới hạn tổng công mà chỉ cho biết công được thực hiện nhanh hay chậm.
  • B. Lực đo bằng niutơn. Với cùng công suất, cho lực lớn khi máy chạy chậm và lực nhỏ khi máy chạy nhanh.
  • C. Tổng năng lượng tiêu thụ còn phụ thuộc thời gian hoạt động: bằng công suất nhân thời gian, không phải công suất.

Công thức dùng: Công suất (mở tab mới)

Câu 8. Khi xe máy lên một con dốc dài, người lái thường chuyển về số thấp để xe chạy chậm lại. Coi công suất của động cơ gần như không đổi. Chạy chậm lại như vậy giúp

giảm công mà động cơ phải thực hiện để đưa xe lên tới đỉnh dốc.
tăng lực kéo của động cơ, vì với cùng công suất, lực kéo tỉ lệ nghịch với tốc độ.
tăng công suất của động cơ, vì công suất tỉ lệ thuận với lực kéo.
giảm thế năng trọng trường mà xe có được khi lên tới đỉnh dốc.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Khi lực kéo cùng hướng với vận tốc, Công suất không đổi thì tốc độ càng nhỏ, lực kéo càng lớn.

  1. Lên dốc, lực kéo phải thắng cả lực cản lẫn thành phần của trọng lực dọc theo dốc nên cần lực kéo lớn.
  2. Từ giữ không đổi mà giảm thì tăng. Về số thấp chính là để giảm tăng

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Công thắng trọng lực để đưa xe lên đỉnh dốc luôn bằng đi nhanh hay chậm cũng vậy. Về số thấp không nhằm giảm công mà để có lực kéo đủ lớn; đi chậm chỉ kéo dài thời gian lên dốc.
  • C. Đề cho công suất gần như không đổi. Lực kéo tăng nhờ tốc độ giảm, tích vẫn như cũ.
  • D. Thế năng ở đỉnh dốc là chỉ phụ thuộc khối lượng và độ cao, không phụ thuộc xe lên nhanh hay chậm.

Công thức dùng: Công suất (mở tab mới)

Câu 9. Hình bên là đồ thị công suất do động cơ của một xe đạp điện cung cấp theo thời gian trong một chuyến đi dài 12 phút: lúc đầu xe lên dốc, sau đó chạy trên đường bằng, cuối cùng tự lăn xuống dốc khi động cơ đã tắt. Công suất trung bình của động cơ trong cả chuyến đi là

41012150300t (phút)𝒫 (W)O
225 W.
175 W.
210 W.
150 W.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Trong mỗi giai đoạn công suất không đổi nên công bằng Công suất trung bình là tổng công chia cho tổng thời gian, kể cả thời gian động cơ tắt.

  1. Từ đồ thị: 4 phút đầu W, từ phút 4 đến phút 10 W, 2 phút cuối
  2. J.
  3. W.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy trung bình cộng hai mức công suất, W, bỏ qua việc hai giai đoạn dài khác nhau và 2 phút động cơ tắt.
  • C. Chia tổng công cho 600 s, tức bỏ 2 phút cuối: W. Công suất trung bình tính cho cả chuyến đi 12 phút.
  • D. Lấy trung bình cộng ba mức, W, coi ba giai đoạn dài bằng nhau.

Công thức dùng: Công suất (mở tab mới)

Câu 10. Hai học sinh cùng tính thế năng trọng trường của một quả bóng đang nằm yên trên nóc tủ và thu được hai giá trị khác nhau, cả hai đều tính đúng. Điều này xảy ra vì

thế năng trọng trường phụ thuộc tốc độ của vật, mà mỗi học sinh đo tốc độ trong một hệ quy chiếu khác nhau.
thế năng trọng trường là đại lượng vectơ, mỗi học sinh chọn một chiều dương khác nhau.
thế năng của một vật nằm yên bằng 0, giá trị nào khác 0 cũng chỉ là gần đúng.
hai học sinh chọn mốc thế năng ở hai vị trí khác nhau.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. với là độ cao của vật so với mốc thế năng. Giá trị thế năng phụ thuộc cách chọn mốc.

  1. Ví dụ một học sinh chọn mốc ở sàn nhà, học sinh kia chọn mốc ở mặt bàn: độ cao của quả bóng khác nhau nên khác nhau, cả hai đều đúng với mốc đã chọn.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Động năng mới phụ thuộc tốc độ, và giá trị của nó thay đổi theo hệ quy chiếu. Thế năng trọng trường chỉ phụ thuộc và độ cao so với mốc.
  • B. Thế năng là đại lượng vô hướng. Nó có thể âm khi vật ở dưới mốc, nhưng không có hướng.
  • C. Thế năng không đòi hỏi vật chuyển động. Quả bóng nằm yên ở trên mốc thì có thế năng dương.

Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới)

Câu 11. Một máy xúc múc 400 kg đất ở đáy một hố móng sâu 2,5 m so với mặt đất rồi đưa lên đổ vào thùng một xe tải; miệng thùng xe cao 2,0 m so với mặt đất. Chọn mốc thế năng ở mặt đất. Thế năng trọng trường của khối đất khi ở đáy hố và độ tăng thế năng của khối đất khi được đưa từ đáy hố lên miệng thùng xe lần lượt là

J và J.
J và J.
J và J.
và J.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. với âm khi vật ở dưới mốc. Độ tăng thế năng bằng thế năng lúc sau trừ thế năng lúc đầu và không phụ thuộc cách chọn mốc.

  1. Ở đáy hố, m: J.
  2. Ở miệng thùng xe, m: J.
  3. J, đúng bằng với 4,5 m là độ chênh cao giữa hai vị trí.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Quên dấu âm ở đáy hố, lấy J, nên độ tăng thế năng thành J, vô lí vì khối đất được nâng lên.
  • C. Lấy thế năng ở miệng thùng xe làm độ tăng thế năng, quên rằng khối đất bắt đầu từ dưới mốc.
  • D. Đặt mốc ở đáy hố, trái với mốc ở mặt đất mà đề đã chọn. Độ tăng thế năng 17 640 J thì vẫn đúng vì không phụ thuộc mốc.

Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới)

Câu 12. Một ô tô khối lượng 1,2 tấn đang chạy trên đường thẳng nằm ngang với tốc độ 36 km/h thì tăng tốc, sau một lúc đạt tốc độ 72 km/h. Tổng công của các lực tác dụng lên ô tô trong quá trình tăng tốc là

J.
J.
J.
J.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Tổng công của các lực tác dụng lên vật bằng độ biến thiên động năng của vật:

  1. kg, km/h m/s, km/h m/s.
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Lấy bình phương của hiệu tốc độ: J. Độ biến thiên động năng là hiệu hai bình phương, không phải bình phương của hiệu.
  • B. Quên trừ động năng lúc đầu: J. Ô tô đã có động năng trước khi tăng tốc.
  • D. Để tốc độ theo km/h: J. Phải đổi ra m/s mới được kết quả bằng jun.

Công thức dùng: Động năng (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

Câu 13. Một quả xoài rụng khỏi cành và rơi thẳng xuống đất. Bỏ qua lực cản của không khí. Trong khi quả xoài đang rơi

động năng tăng, thế năng giảm, cơ năng không đổi.
động năng tăng, thế năng giảm, cơ năng tăng.
động năng giảm, thế năng tăng, cơ năng không đổi.
động năng tăng, thế năng không đổi, cơ năng tăng.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Quả xoài chỉ chịu tác dụng của trọng lực nên cơ năng được bảo toàn. Độ cao giảm thì thế năng giảm, phần giảm đó chuyển thành động năng.

  1. Rơi xuống: giảm nên giảm; tốc độ tăng nên tăng. Chỉ trọng lực sinh công nên không đổi.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. Cơ năng chỉ tăng khi có lực khác ngoài trọng lực sinh công dương, như lực nâng của tay. Ở đây chỉ có trọng lực.
  • C. Đây là quá trình của vật đang bay lên. Quả xoài rơi xuống nên tốc độ tăng, độ cao giảm.
  • D. Thế năng phụ thuộc độ cao; quả xoài càng xuống thấp thì thế năng càng giảm.

Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới)

Câu 14. Từ cùng một độ cao, hai vật nhỏ giống hệt nhau được thả không vận tốc đầu, trượt xuống hai máng nghiêng khác nhau: máng (1) nghiêng 30°, máng (2) nghiêng 60° so với phương ngang. Bỏ qua ma sát và lực cản của không khí. Gọi là tốc độ của hai vật khi tới chân máng. Kết luận nào sau đây đúng?

vì máng (2) dốc hơn.
vì máng (1) dài hơn nên vật được tăng tốc lâu hơn.
vì gia tốc trên máng (2) lớn gấp lần trên máng (1).
vì hai vật hạ xuống cùng một độ cao.
Lời giải

Đáp án: D

Mấu chốt. Phản lực của máng vuông góc với hướng chuyển động nên không sinh công; chỉ trọng lực sinh công nên cơ năng được bảo toàn. Tốc độ ở chân máng chỉ phụ thuộc độ cao đã hạ xuống.

  1. Chọn mốc thế năng ở chân máng: suy ra không có góc nghiêng trong biểu thức.
  2. Hai vật hạ xuống cùng độ cao nên

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Máng (2) dốc hơn nên gia tốc lớn hơn, nhưng quãng đường trượt ngắn hơn. Hai yếu tố bù nhau đúng hoàn toàn.
  • B. Máng (1) dài hơn nhưng gia tốc trên đó nhỏ hơn. Tốc độ cuối chỉ phụ thuộc độ cao hạ xuống.
  • C. Tỉ số gia tốc là đúng, nhưng máng (2) cũng ngắn hơn lần, nên như nhau ở hai máng.

Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới)

Câu 15. Một viên sỏi nhỏ rơi tự do từ mép một vách đá cao 24 m so với mặt nước của hồ ngay bên dưới. Chọn mốc thế năng ở mặt nước, bỏ qua lực cản của không khí. Động năng của viên sỏi bằng ba lần thế năng của nó khi viên sỏi ở độ cao bao nhiêu so với mặt nước?

18 m.
8,0 m.
6,0 m.
12 m.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Cơ năng bảo toàn và bằng thế năng lúc đầu Ở vị trí cần tìm, cơ năng gồm cả động năng lẫn thế năng:

  1. Lúc bắt đầu rơi, viên sỏi đứng yên: với m.
  2. Khi suy ra m.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Ở độ cao 18 m thì ngược lại, thế năng gấp ba động năng:
  • B. Viết tức cho cơ năng chỉ bằng phần động năng, quên cộng thêm thế năng còn lại.
  • D. 12 m là nửa độ cao, nơi động năng bằng thế năng.

Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới)

Câu 16. Một vận động viên trượt ván (tính cả ván) khối lượng 50 kg xuất phát không vận tốc đầu từ mép A của một lòng máng hình chữ U; A cao 3,6 m so với đáy máng O. Vận động viên không đạp thêm, trượt xuống O rồi lên bờ bên kia và dừng lại tức thời ở B, cao 3,2 m so với đáy máng (hình bên). Coi phần cơ năng hao phí do ma sát và lực cản trên đoạn từ A xuống O bằng trên đoạn từ O lên B. Chọn mốc thế năng ở O. Tốc độ của vận động viên khi đi qua O gần nhất với giá trị nào sau đây?

3,6 m3,2 mABO
8,4 m/s.
8,2 m/s.
7,9 m/s.
5,8 m/s.
Lời giải

Đáp án: B

Mấu chốt. Cơ năng ở A và ở B đều chỉ là thế năng, hiệu của chúng là phần hao phí của cả lượt trượt. Một nửa phần đó mất trên đoạn AO; cơ năng còn lại ở O là động năng.

  1. J; J.
  2. Hao phí cả lượt: J, trên đoạn AO: J.
  3. Ở O thế năng bằng 0: J, suy ra m/s.

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Bỏ qua hao phí: m/s. Vận động viên không lên lại được độ cao 3,6 m nên cơ năng đã giảm.
  • C. Tính toàn bộ 196 J hao phí trên đoạn AO: J nên m/s. Đề cho hao phí chia đều cho hai đoạn.
  • D. Quên hệ số trong động năng: m/s.

Công thức dùng: Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)

Câu 17. Với động cơ của một chiếc xe máy chạy bằng xăng, năng lượng toàn phần và năng lượng có ích lần lượt là

công cơ học mà động cơ sinh ra và nhiệt lượng do xăng cháy tỏa ra.
nhiệt lượng do xăng cháy tỏa ra và nhiệt lượng mà động cơ thải ra môi trường.
nhiệt lượng do xăng cháy tỏa ra và công cơ học mà động cơ sinh ra.
điện năng của ắc quy trên xe và động năng của xe.
Lời giải

Đáp án: C

Mấu chốt. Năng lượng toàn phần là năng lượng cung cấp cho động cơ, năng lượng có ích là phần dùng được vào việc cần làm. Với động cơ nhiệt:

  1. Động cơ nhận nhiệt lượng do xăng cháy tỏa ra (năng lượng toàn phần), chỉ một phần thành công cơ học làm xe chạy (năng lượng có ích); phần còn lại theo khí thải và vỏ máy tỏa ra môi trường (hao phí).

Vì sao các phương án khác sai

  • A. Đảo hai đại lượng. Công cơ học là phần có ích, luôn nhỏ hơn nhiệt lượng nhận vào.
  • B. Nhiệt lượng thải ra môi trường là năng lượng hao phí, không phải năng lượng có ích.
  • D. Ắc quy chỉ cấp điện để khởi động, thắp đèn, bấm còi. Năng lượng làm xe chạy lấy từ xăng.

Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới)

Câu 18. Một quạt điện có công suất điện 60 W. Trong 10 phút hoạt động, phần năng lượng hao phí của quạt, chủ yếu tỏa ra dưới dạng nhiệt ở động cơ, là 7200 J. Hiệu suất của quạt là

80%.
20%.
25%.
75%.
Lời giải

Đáp án: A

Mấu chốt. Năng lượng toàn phần là điện năng quạt tiêu thụ, Năng lượng có ích bằng toàn phần trừ hao phí.

  1. J.
  2. J.

Vì sao các phương án khác sai

  • B. là tỉ lệ hao phí, không phải hiệu suất.
  • C. Chia năng lượng hao phí cho năng lượng có ích: Hiệu suất so phần có ích với toàn phần.
  • D. Lấy với 25% là tỉ số giữa hao phí và có ích. Phải so với năng lượng toàn phần.

Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.

Câu 1. Một nhóm kĩ sư chạy thử một ô tô điện trên đoạn đường thử thẳng, nằm ngang. Trong mỗi lần thử, ô tô chạy thẳng đều với một tốc độ không đổi và thiết bị đo ghi lại công suất mà động cơ dùng để kéo ô tô (công suất kéo). Kết quả ghi trong bảng sau.

Lần thử123
Tốc độ (km/h)365472
Công suất kéo (kW)4,07,512,0
  • a) Trong mỗi lần thử, lực kéo của động cơ phải lớn hơn tổng lực cản thì ô tô mới chuyển động được.

    Sai
  • b) Ở lần thử 1, mỗi giây động cơ thực hiện một công bằng 4,0 kJ để kéo ô tô.

    Đúng
  • c) Tổng lực cản tác dụng lên ô tô có độ lớn như nhau ở cả ba lần thử.

    Sai
  • d) Để đi hết quãng đường 18 km, công mà động cơ thực hiện khi ô tô chạy với tốc độ 72 km/h lớn gấp 1,5 lần khi chạy với tốc độ 36 km/h.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Saib) Đúngc) Said) Đúng

  • a) Sai. Ô tô chạy thẳng đều nên hợp lực bằng 0: theo phương ngang, lực kéo có độ lớn bằng tổng lực cản. Lực kéo chỉ cần lớn hơn lực cản khi ô tô tăng tốc.
  • b) Đúng. Công suất là công thực hiện trong mỗi giây: kW W J/s, tức 4,0 kJ mỗi giây.
  • c) Sai. Lực kéo bằng lực cản và Lần 1: N. Lần 2: N. Lần 3: N. Ô tô chạy càng nhanh thì lực cản càng lớn.
  • d) Đúng. Công của lực kéo trên quãng đường là Chạy 72 km/h: J. Chạy 36 km/h: J. Công suất lớn gấp 3 lần nhưng thời gian đi chỉ bằng một nửa ( kW trong 900 s so với kW trong 1800 s).

Công thức dùng: Cân bằng lực (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới) · Công của lực (mở tab mới)

Câu 2. Một đoàn tàu điện khối lượng 40 tấn đang chạy trên đoạn đường ray thẳng nằm ngang thì bắt đầu hãm phanh để vào ga. Hình bên là đồ thị động năng của đoàn tàu theo quãng đường đi được, kể từ lúc bắt đầu hãm phanh tới lúc dừng. Bỏ qua các lực cản khác ngoài lực hãm.

501001501,53,04,5s (m)Wđ (106 J)O
  • a) Trong khi hãm phanh, lực hãm sinh công âm làm động năng của đoàn tàu giảm.

    Đúng
  • b) Tốc độ của đoàn tàu lúc bắt đầu hãm phanh là 54 km/h.

    Đúng
  • c) Lực hãm tác dụng lên đoàn tàu có độ lớn N.

    Sai
  • d) Nếu đoàn tàu bắt đầu hãm phanh khi đang chạy với tốc độ 36 km/h, lực hãm như cũ, thì tàu dừng lại sau quãng đường 100 m.

    Sai
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Sai

  • a) Đúng. Lực hãm ngược chiều chuyển động nên sinh công âm. Theo liên hệ giữa động năng và công, công âm làm động năng giảm, đúng như đồ thị đi xuống.
  • b) Đúng. Từ đồ thị, lúc J. cho m/s km/h.
  • c) Sai. Tàu dừng sau m: suy ra N, chính là độ dốc của đồ thị. Con số N ra khi tính gia tốc bằng m/s², quên hệ số 2 trong
  • d) Sai. Ở 36 km/h m/s: J, nên m. Quãng đường hãm tỉ lệ với tốc độ còn thì quãng đường còn không phải (100 m).

Công thức dùng: Động năng (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

Câu 3. Để kiểm chứng định luật bảo toàn cơ năng, một nhóm học sinh treo một quả cầu thép nhỏ đường kính cm vào giá bằng một sợi dây nhẹ, không dãn, dài khoảng 1 m. Một cổng quang điện được đặt ở vị trí thấp nhất của quả cầu sao cho tia sáng của cổng đi qua tâm quả cầu (hình bên). Kéo quả cầu lệch khỏi vị trí cân bằng, lên tới độ cao so với vị trí thấp nhất, rồi thả nhẹ; đồng hồ đo thời gian hiện số cho biết thời gian quả cầu chắn tia sáng. Kết quả ba lần đo như bảng sau.

đồng hồhiện sốcổng quang điệnh
Lần đo123
(cm)5,010,020,0
(ms)20,414,410,2
  • a) Tốc độ của quả cầu khi đi qua vị trí thấp nhất được xác định bằng

    Đúng
  • b) Khi quả cầu đi từ vị trí thả xuống vị trí thấp nhất, lực căng của sợi dây sinh công dương làm quả cầu chuyển động nhanh dần.

    Sai
  • c) Ở lần đo 3, tốc độ của quả cầu khi đi qua cổng quang điện khoảng 1,96 m/s.

    Đúng
  • d) Ở cả ba lần đo, động năng của quả cầu khi qua vị trí thấp nhất nhỏ hơn thế năng của nó ở vị trí thả (mốc thế năng ở vị trí thấp nhất) không quá 3%, nên có thể coi cơ năng của quả cầu được bảo toàn.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng

  • a) Đúng. Thời gian chắn sáng rất ngắn nên trong lúc đó tốc độ của quả cầu gần như không đổi. Tia sáng đi qua tâm nên quãng đường quả cầu đi được khi chắn tia sáng bằng đường kính và là tốc độ của quả cầu ở vị trí thấp nhất.
  • b) Sai. Lực căng luôn hướng dọc theo dây, vuông góc với hướng chuyển động của quả cầu trên cung tròn, nên không sinh công. Lực làm quả cầu nhanh dần là trọng lực, sinh công dương
  • c) Đúng. m/s.
  • d) Đúng. Tỉ số không cần biết khối lượng. Lần 1: m/s, tỉ số Lần 2: m/s, tỉ số Lần 3: m/s, tỉ số Động năng chỉ nhỏ hơn thế năng ban đầu từ 1,6% đến 1,9%, do lực cản của không khí và sai số của phép đo.

Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới) · Bảo toàn cơ năng (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)

Câu 4. Một hộ gia đình dùng một tấm pin mặt trời để chạy máy bơm nhỏ đưa nước từ mương lên ruộng. Tấm pin có diện tích 1,4 m² và được đặt vuông góc với ánh nắng; mỗi mét vuông mặt pin nhận năng lượng ánh sáng với công suất 700 W. Khi đó tấm pin cung cấp cho máy bơm công suất điện 196 W. Máy bơm có hiệu suất 60% và đưa nước lên độ cao 2,0 m so với mặt nước ở mương. Bỏ qua động năng của nước khi ra khỏi ống; 1 lít nước có khối lượng 1 kg.

  • a) Tấm pin mặt trời chuyển hóa năng lượng ánh sáng thành điện năng.

    Đúng
  • b) Hiệu suất của tấm pin là 28%.

    Sai
  • c) Mỗi phút máy bơm đưa được 600 lít nước lên ruộng.

    Sai
  • d) Hiệu suất của cả hệ thống, tính từ năng lượng ánh sáng chiếu tới tấm pin đến công đưa nước lên ruộng, là 12%.

    Đúng
Lời giải

Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng

  • a) Đúng. Pin mặt trời nhận năng lượng ánh sáng (quang năng) và tạo ra điện năng; phần không chuyển thành điện năng làm tấm pin nóng lên.
  • b) Sai. Công suất ánh sáng chiếu tới cả tấm pin: W. Con số 28% ra khi quên nhân diện tích, lấy
  • c) Sai. Công suất có ích của máy bơm: W. Mỗi giây máy đưa lên được khối lượng nước kg, tức 360 lít mỗi phút. Con số 600 lít ra khi quên hiệu suất của máy bơm: kg mỗi giây.
  • d) Đúng. cũng bằng tích hai hiệu suất Năng lượng qua mỗi khâu lại hao phí thêm nên hiệu suất cả hệ nhỏ hơn hiệu suất của từng khâu.

Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới)

PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.

Câu 1. Trong giờ kiểm tra thể lực, một học sinh khối lượng 52 kg thực hiện liên tiếp 12 lần kéo xà đơn trong 30 s. Mỗi lần co tay kéo người lên, trọng tâm của học sinh được nâng cao thêm 0,45 m. Chỉ tính công dùng để nâng cơ thể lên và coi cơ thể đi lên đều. Công suất trung bình của học sinh trong 30 s đó là bao nhiêu oát (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 92 W

Mấu chốt. Mỗi lần kéo người lên đều, lực kéo bằng trọng lượng, công bằng độ tăng thế năng Công suất trung bình là tổng công chia cho thời gian.

  1. Công một lần kéo: J.
  2. Công 12 lần: J.
  3. W W.

Tự soát. Mỗi lần kéo mất trung bình s và tốn khoảng 229 J, nên công suất là W, cỡ công suất một bóng đèn sợi đốt, hợp lí với sức người.

Bẫy hay gặp. Quên nhân với số lần kéo sẽ ra W. Quên nhân coi khối lượng là trọng lượng, sẽ ra khoảng 9,4 W.

Công thức dùng: Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới)

Câu 2. Một vận động viên đẩy tạ. Quả tạ khối lượng 4,0 kg rời tay ở độ cao 2,0 m so với mặt đất với tốc độ 12 m/s, theo hướng chếch lên. Bỏ qua lực cản của không khí. Tốc độ của quả tạ ngay trước khi chạm đất là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 13,5 m/s

Mấu chốt. Sau khi rời tay, quả tạ chỉ chịu tác dụng của trọng lực nên cơ năng được bảo toàn. Tốc độ lúc chạm đất không phụ thuộc hướng ném.

  1. Chọn mốc thế năng ở mặt đất. suy ra
  2. m/s.

Tự soát. Tính bằng năng lượng: J, rơi thấp 2,0 m nhận thêm J, thành 366,4 J; m/s, lớn hơn 12 m/s một chút như phải có.

Bẫy hay gặp. Cộng tốc độ thay vì cộng năng lượng: m/s. Quên hệ số 2 trong sẽ ra khoảng 12,8 m/s.

Công thức dùng: Bảo toàn cơ năng (mở tab mới)

Câu 3. Ở một mỏ đá, một băng tải đưa đá dăm từ mặt đất lên đổ vào đỉnh một bãi chứa cao 8,0 m. Mỗi phút băng tải đưa lên được 3,0 tấn đá. Hiệu suất của hệ thống băng tải là 70%. Bỏ qua động năng của đá khi rời băng tải. Công suất điện mà động cơ của băng tải tiêu thụ là bao nhiêu kilôoát (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 5,6 kW

Mấu chốt. Công có ích là công đưa đá lên cao, bằng Công suất có ích chỉ bằng 70% công suất điện tiêu thụ, nên phải chia cho hiệu suất.

  1. Công có ích mỗi phút: J.
  2. Công suất có ích: W.
  3. W kW.

Tự soát. Thử lại: 70% của 5600 W là 3920 W; trong 60 s là 235 200 J, đúng bằng công nâng 3,0 tấn đá lên 8,0 m. Công suất tiêu thụ phải lớn hơn công suất có ích.

Bẫy hay gặp. Quên hiệu suất sẽ ra khoảng 3,9 kW; nhân với 0,70 thay vì chia ra khoảng 2,7 kW. Không đổi phút ra giây sẽ ra 336 kW.

Công thức dùng: Hiệu suất (mở tab mới) · Công suất (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới)

Câu 4. Hai tàu kéo cùng kéo một sà lan đi thẳng trên một đoạn sông bằng hai sợi cáp. Hai sợi cáp nằm ngang, đối xứng nhau qua hướng chuyển động của sà lan, mỗi sợi hợp với hướng chuyển động một góc 20° (hình bên). Lực căng của mỗi sợi cáp không đổi và có độ lớn N. Tổng công của hai lực kéo khi sà lan đi được 1,5 km là bao nhiêu megajun (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

sà lanhướng chuyển độngtàu kéotàu kéo20°20°
Lời giải

Đáp số: 11,3 MJ

Mấu chốt. Mỗi lực kéo hợp với hướng dịch chuyển một góc 20° nên sinh công Tổng công là tổng công của hai lực.

  1. km m,
  2. Công của mỗi lực: J.
  3. Tổng công: J MJ.

Tự soát. Tính qua hợp lực: hai thành phần vuông góc với hướng chuyển động, mỗi thành phần triệt tiêu nhau; hợp lực dọc hướng chuyển động là N, sinh công J.

Bẫy hay gặp. Bỏ sẽ ra 12,0 MJ. Chỉ tính một sợi cáp ra 5,6 MJ. Dùng góc 40° giữa hai sợi cáp thay cho góc 20° giữa mỗi sợi và hướng chuyển động sẽ ra khoảng 9,2 MJ.

Công thức dùng: Công của lực (mở tab mới) · Tổng hợp hai lực đồng quy (mở tab mới)

Câu 5. Một viên đạn khối lượng 9,0 g bay theo phương ngang với tốc độ 420 m/s, xuyên thẳng qua một tấm gỗ dày 6,0 cm đặt cố định; ra khỏi tấm gỗ, tốc độ của viên đạn còn 180 m/s. Coi lực cản của gỗ tác dụng lên viên đạn có độ lớn không đổi. Độ lớn lực cản đó là bao nhiêu kilôniutơn (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?

Lời giải

Đáp số: 10,8 kN

Mấu chốt. Trong tấm gỗ, lực cản sinh công âm làm động năng của viên đạn giảm. Trọng lực vuông góc với hướng dịch chuyển nằm ngang nên không sinh công. Công của lực cản bằng độ biến thiên động năng.

  1. g kg, quãng đường trong gỗ cm m.
  2. J.
  3. N kN.

Tự soát. Tính qua gia tốc: m/s², nên N. Lực này gấp hơn lần trọng lượng viên đạn.

Bẫy hay gặp. Lấy bình phương của hiệu tốc độ, J, sẽ ra khoảng 4,3 kN. Không đổi 6,0 cm ra mét sẽ ra 0,108 kN.

Công thức dùng: Động năng (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

Câu 6. Ở một khu du lịch, một người chơi trượt cỏ ngồi trên xe trượt, xuất phát không vận tốc đầu từ đỉnh một con dốc cỏ cao 8,0 m so với chân dốc, trượt xuống hết dốc rồi trượt tiếp trên bãi cỏ nằm ngang thêm 16 m thì dừng lại. Người và xe có tổng khối lượng 60 kg. Trên bãi cỏ nằm ngang, tổng lực cản tác dụng lên người và xe (chủ yếu là ma sát với mặt cỏ) có độ lớn không đổi, bằng 0,30 lần tổng trọng lượng của người và xe. Chọn mốc thế năng ở chân dốc. Trong khi trượt trên dốc, cơ năng của người và xe đã giảm bao nhiêu phần trăm so với lúc ở đỉnh dốc (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?

Lời giải

Đáp số: 40 %

Mấu chốt. Đi ngược từ lúc dừng: công của lực cản trên bãi cỏ ngang cho biết động năng ở chân dốc, cũng là cơ năng ở chân dốc. So với cơ năng ở đỉnh dốc là ra phần đã mất trên dốc.

  1. Ở đỉnh dốc: J.
  2. Trên bãi ngang, lực cản làm động năng giảm về 0: nên J. Ở chân dốc thế năng bằng 0 nên J.
  3. Cơ năng giảm J, tức

Tự soát. Rút gọn tỉ lệ còn lại là nên tỉ lệ mất là 40%, không phụ thuộc khối lượng. Tốc độ ở chân dốc m/s, khoảng 35 km/h, hợp lí với trò trượt cỏ.

Bẫy hay gặp. Trả lời 60% là lấy phần cơ năng còn lại thay cho phần đã giảm. Quên nhân khi tính lực cản sẽ ra khoảng 94%.

Công thức dùng: Cơ năng khi có lực cản, ma sát (mở tab mới) · Thế năng trọng trường (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)

HẾT

Đề Vật lí do AI soạn theo chương trình GDPT 2018 (sách Kết nối tri thức) và cấu trúc đề thi từ năm 2025, không phải đề của Bộ GD&ĐT hay của trường nào. Đáp án đã được kiểm bằng chương trình tính lại từng con số, chưa có giáo viên Vật lí duyệt. Thấy chỗ sai? Báo cho MentorLab.