MentorLab · Đề tự biên soạn để luyện tập
Đề luyện chuyên đề Động lượng · Môn Vật lí 10
Thời gian làm bài 50 phút, không kể thời gian phát đề
Mã đề1054
Cho biết: gia tốc rơi tự do m/s².
PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 18. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ chọn một phương án.
Câu 1. Trường hợp nào sau đây động lượng của vật không thay đổi?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. là một vectơ. Động lượng chỉ không đổi khi vận tốc không đổi cả về độ lớn lẫn hướng, tức vật chuyển động thẳng đều hoặc đứng yên; khi đó hợp lực tác dụng lên vật bằng 0.
- Hành khách ngồi yên trên toa nên chuyển động cùng toa: thẳng đều so với mặt đất. Khối lượng không đổi, vận tốc không đổi về hướng và độ lớn, nên không đổi.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Hòn đá chịu trọng lực: tốc độ tăng dần và hướng của vận tốc đổi liên tục, nên động lượng thay đổi cả độ lớn lẫn hướng.
- B. Tốc độ không đổi nên độ lớn động lượng không đổi, nhưng trên đoạn cong hướng của vận tốc đổi liên tục, nên vectơ động lượng thay đổi.
- D. Tốc độ giảm nên độ lớn động lượng giảm.
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới) · Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 2. Một vật chịu tác dụng của hợp lực không đổi. Trong khoảng thời gian động lượng của vật biến thiên một lượng Hệ thức nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Hợp lực tác dụng lên vật bằng tốc độ thay đổi động lượng của vật. Viết cách khác, xung lượng của hợp lực bằng độ biến thiên động lượng.
- Từ định luật 2 Newton, với khối lượng không đổi:
- Soát đơn vị: kg.m/s chia cho s được kg.m/s², đúng là niutơn.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Dùng động lượng thay cho độ biến thiên động lượng. Một vật chuyển động thẳng đều có nhưng hợp lực bằng 0.
- C. Nhân với thay vì chia. Tích có đơn vị kg.m, không phải đơn vị của lực.
- D. Nhân thêm khối lượng. đã chứa nên biểu thức này có đơn vị kg.N, không phải N.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 3. Một con cá heo khối lượng 140 kg bơi thẳng với tốc độ 36 km/h. Độ lớn động lượng của con cá heo là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. với khối lượng tính bằng kg và tốc độ tính bằng m/s thì động lượng có đơn vị kg.m/s.
- km/h m/s m/s.
- kg.m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Để nguyên 36 km/h mà không đổi ra m/s:
- B. Dùng nhầm công thức động năng: Đó là động năng, đo bằng J, không phải động lượng.
- C. Đổi đơn vị theo chiều ngược lại, nhân với 3,6 thay vì chia:
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới)
Câu 4. Thả hai quả trứng giống nhau từ cùng một độ cao. Quả thứ nhất rơi xuống nền gạch và vỡ; quả thứ hai rơi xuống một tấm đệm mút dày và không vỡ. Cả hai quả đều không nảy lên. So với quả thứ nhất, trong lúc va chạm, quả thứ hai
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Với cùng một độ biến thiên động lượng, thời gian va chạm càng dài thì lực trung bình càng nhỏ.
- Hai quả rơi từ cùng độ cao nên chạm vật đỡ với cùng tốc độ rồi đều dừng lại, không nảy lên. Độ biến thiên động lượng của hai quả như nhau, cùng có độ lớn
- Đệm mút lún dần nên quả thứ hai giảm tốc trong thời gian dài hơn nhiều so với khi đập vào nền gạch. Từ lực trung bình tác dụng lên nó nhỏ hơn, không đủ làm vỡ vỏ trứng.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cả hai quả đều đi từ tốc độ về 0 nên như nhau. Đệm mút chỉ kéo dài thời gian va chạm, không làm nhỏ đi.
- C. Đệm mút làm thời gian va chạm dài ra chứ không ngắn đi. Hơn nữa, cùng mà thời gian ngắn hơn thì lực lớn hơn.
- D. Độ biến thiên động lượng chỉ phụ thuộc động lượng lúc đầu ( và lúc cuối (0), như nhau ở hai trường hợp. Đệm lún sâu làm quãng đường và thời gian giảm tốc dài ra, không làm lớn hơn.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 5. Một quả bóng khối lượng 0,20 kg được ném thẳng đứng lên cao với tốc độ 6,0 m/s rồi rơi trở về đúng vị trí ném. Bỏ qua lực cản của không khí. Độ biến thiên động lượng của quả bóng từ lúc ném tới lúc trở về vị trí ném
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Động lượng là vectơ. Lúc trở về, tốc độ vẫn như lúc ném nhưng vận tốc đã đổi hướng, nên khác
- Chọn chiều dương hướng lên: m/s. Bỏ qua lực cản nên cơ năng bảo toàn, lúc trở về bóng vẫn có tốc độ 6,0 m/s nhưng đi xuống: m/s.
- kg.m/s: độ lớn 2,4 kg.m/s, dấu âm nên hướng xuống.
- Soát bằng xung lượng: trong cả chuyến bay chỉ có trọng lực hướng xuống tác dụng, trong thời gian s, nên kg.m/s, hướng xuống.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Chỉ so hai tốc độ, quên rằng động lượng là vectơ. Vận tốc đã đổi từ hướng lên sang hướng xuống.
- B. Chỉ tính phần động lượng mất đi trên đường đi lên, từ 6,0 m/s về 0 ở điểm cao nhất: kg.m/s. Đường rơi xuống còn thêm một lượng như thế.
- D. Lấy thay cho nên ra ngược hướng. Độ biến thiên động lượng cùng hướng với hợp lực, ở đây là trọng lực hướng xuống.
Công thức dùng: Động lượng (mở tab mới) · Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 6. Ở một trạm trộn bê tông, cát được đổ thẳng đứng từ một phễu xuống một băng chuyền nằm ngang đang chạy đều với tốc độ 1,5 m/s; mỗi giây có 40 kg cát rơi xuống băng. Cát chạm băng thì nhanh chóng chuyển động cùng băng. Để băng vẫn chạy đều với tốc độ cũ, so với lúc chưa đổ cát, động cơ phải tác dụng thêm lên băng một lực theo phương ngang có độ lớn là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Mỗi giây, băng phải làm 40 kg cát mới rơi xuống tăng tốc theo phương ngang từ 0 lên 1,5 m/s. Lực ngang băng tác dụng lên cát bằng tốc độ thay đổi động lượng của cát; cát tác dụng ngược lại lên băng một lực cùng độ lớn, và động cơ phải bù lực đó.
- Trong s, khối cát kg có động lượng theo phương ngang tăng từ 0 lên kg.m/s.
- Lực ngang băng tác dụng lên cát: N.
- Theo định luật 3 Newton, cát tác dụng lên băng một lực 60 N ngược chiều chuyển động. Để băng vẫn chạy đều, động cơ phải kéo thêm 60 N.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Chia khối lượng cát mỗi giây cho tốc độ, thay vì nhân.
- C. Tính theo động năng: mỗi giây cát nhận J rồi chia cho tốc độ. Thực ra công suất động cơ phải bù là W, gấp đôi phần động năng đó, vì cát trượt trên băng trước khi chạy cùng băng nên một nửa thành nhiệt. Lực phải tìm từ độ biến thiên động lượng.
- D. Lấy trọng lượng của 40 kg cát, N. Trọng lực hướng thẳng đứng, được băng đỡ theo phương thẳng đứng, không làm thay đổi lực kéo theo phương ngang.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Định luật 3 Newton (mở tab mới)
Câu 7. Phát biểu nào sau đây đúng với định luật bảo toàn động lượng?
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Hệ kín là hệ mà các vật trong hệ chỉ tương tác với nhau, không tương tác với các vật ngoài hệ (hoặc các ngoại lực cân bằng nhau). Nội lực làm động lượng của từng vật thay đổi, nhưng tổng động lượng của hệ thì không.
- Định luật bảo toàn động lượng: động lượng của một hệ kín luôn được bảo toàn,
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trong hệ kín các vật vẫn tác dụng lực lên nhau, nên động lượng của từng vật có thể thay đổi, ví dụ hai xe va chạm nhau. Chỉ tổng động lượng là không đổi.
- C. Động năng của hệ kín có thể thay đổi: trong va chạm mềm động năng giảm, trong vụ nổ động năng tăng.
- D. Hệ chịu ngoại lực không cân bằng thì động lượng thay đổi, ví dụ quả bóng rơi tự do có động lượng tăng dần do trọng lực.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Câu 8. Một công nhân đứng trên một xe goòng đang đứng yên trên đường ray thẳng nằm ngang, ném một bao xi măng theo phương ngang, dọc theo đường ray, về phía trước. Bỏ qua ma sát giữa bánh xe và đường ray. Ngay sau khi bao xi măng rời tay, xe goòng (cùng người)
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Theo phương ngang, hệ gồm người, xe và bao xi măng là hệ kín, có động lượng ban đầu bằng 0.
- Ngay sau khi ném: với của bao và của người cùng xe. Suy ra xe chuyển động ngược hướng với bao, tốc độ nhỏ hơn vì lớn hơn nhiều.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Đúng là không có ngoại lực theo phương ngang, nhưng chính vì thế tổng động lượng của hệ được giữ bằng 0. Bao có động lượng hướng về phía trước thì người và xe phải có động lượng hướng về phía sau.
- B. Tay đẩy bao về phía trước thì bao đẩy ngược lại tay về phía sau (định luật 3 Newton), nên người và xe lùi lại.
- C. Hai động lượng có cùng độ lớn, không phải hai tốc độ. Người và xe nặng hơn bao rất nhiều nên lùi chậm hơn bao nhiều lần.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Câu 9. Tên lửa vẫn tăng tốc được khi bay trong khoảng không vũ trụ, nơi gần như không có không khí. Điều này được giải thích là do
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Tên lửa chuyển động bằng phản lực: tên lửa và khối khí phụt ra đẩy nhau, tổng động lượng của hệ được bảo toàn.
- Xét hệ gồm tên lửa và lượng khí sắp phụt ra, coi là hệ kín. Khí bị đẩy ra phía sau nên có động lượng hướng ra sau.
- Tổng động lượng của hệ không đổi, nên phần còn lại của tên lửa phải tăng động lượng về phía trước, tức tăng tốc. Không cần môi trường nào bên ngoài để đẩy vào, giống như súng giật lùi khi bắn.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trong khoảng không vũ trụ gần như không có không khí để đẩy vào. Tên lửa không cần môi trường: chính khí phụt ra và tên lửa đẩy nhau.
- B. Lực hấp dẫn không phải nguyên nhân làm tên lửa tăng tốc theo hướng bay. Tên lửa tăng tốc được theo bất kì hướng nào bằng cách phụt khí theo hướng ngược lại.
- D. Lực đẩy giữa khí và tên lửa là nội lực, nên tổng động lượng của hệ tên lửa và khí không đổi; chỉ động lượng của từng phần thay đổi.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 10 và Câu 11. Một quả đạn khối lượng 3,0 kg đang bay theo phương ngang với tốc độ 250 m/s thì nổ thành hai mảnh. Ngay sau khi nổ, mảnh thứ nhất khối lượng 1,0 kg bay theo phương ngang, ngược với hướng bay ban đầu của quả đạn, với tốc độ 300 m/s.
Câu 10. Trong lúc nổ, các mảnh vẫn chịu tác dụng của trọng lực. Dù vậy vẫn áp dụng được định luật bảo toàn động lượng cho hệ hai mảnh ngay trước và ngay sau khi nổ, vì
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Trong va chạm và vụ nổ, nội lực rất lớn và chỉ tác dụng trong thời gian rất ngắn. Xung lượng của ngoại lực trong thời gian đó không đáng kể, nên coi hệ là kín.
- Trọng lực làm động lượng của hệ thay đổi một lượng với là thời gian nổ. Ví dụ vụ nổ kéo dài cỡ 0,001 s thì lượng này chỉ khoảng kg.m/s, rất nhỏ so với động lượng kg.m/s của quả đạn.
- Vì vậy có thể bỏ qua tác dụng của trọng lực trong lúc nổ và coi hệ hai mảnh là hệ kín.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Trọng lực luôn tác dụng lên các mảnh, kể cả trong lúc nổ. Chỉ là xung lượng của nó trong thời gian nổ rất nhỏ.
- C. Trọng lực tác dụng lên hai mảnh đều hướng xuống nên cộng vào nhau chứ không triệt tiêu; độ lớn cũng khác nhau vì hai mảnh khác khối lượng.
- D. Vụ nổ giải phóng năng lượng hóa học nên động năng của hệ tăng lên. Hơn nữa, bảo toàn động năng không phải điều kiện để áp dụng bảo toàn động lượng.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Câu 11. Ngay sau khi nổ, mảnh thứ hai bay
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Bảo toàn động lượng cho hệ hai mảnh, lưu ý quả đạn đã có động lượng trước khi nổ và mảnh thứ nhất bay ngược lại nên vận tốc của nó mang dấu âm.
- Chọn chiều dương là hướng bay ban đầu. Trước khi nổ: kg.m/s.
- Mảnh thứ nhất: kg, m/s. Mảnh thứ hai: kg.
- suy ra m/s. nên mảnh thứ hai bay theo hướng ban đầu.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Quên dấu âm của vận tốc mảnh thứ nhất: m/s.
- C. Chia cho khối lượng cả quả đạn 3,0 kg thay vì khối lượng mảnh thứ hai: m/s.
- D. Bỏ qua động lượng ban đầu, coi như quả đạn đứng yên khi nổ: m/s.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới)
Câu 12. Trường hợp nào sau đây là va chạm mềm?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Va chạm mềm: sau va chạm hai vật dính vào nhau và chuyển động cùng vận tốc. Động lượng của hệ được bảo toàn, động năng thì giảm.
- Viên đạn nằm lại trong bao cát nên sau va chạm đạn và bao cát chuyển động cùng vận tốc: đây là va chạm mềm. Phần động năng mất đi làm nóng đạn và cát, làm bao cát biến dạng.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Hai viên bi tách rời nhau sau va chạm. Va chạm giữa hai viên bi thép gần đúng là va chạm đàn hồi.
- B. Quả bóng tách khỏi mặt bàn và nảy lên, không dính vào bàn.
- C. Lò xo nén lại rồi bung ra đẩy hai xe tách nhau, trả lại gần hết động năng: đây là va chạm gần đúng đàn hồi.
Công thức dùng: Va chạm mềm (mở tab mới)
Câu 13. Con lắc Newton gồm năm quả cầu thép giống nhau treo sát nhau thành một hàng ngang (hình bên). Kéo quả cầu ngoài cùng bên trái lệch ra rồi thả cho nó va vào bốn quả còn lại. Ngay sau va chạm, quả bên trái dừng lại, quả ngoài cùng bên phải văng ra với tốc độ gần bằng tốc độ của quả bên trái ngay trước va chạm, ba quả ở giữa gần như đứng yên. Kết luận nào sau đây đúng?
Lời giải
Đáp án: C
Mấu chốt. Va chạm đàn hồi: sau va chạm các vật tách rời nhau, động lượng và động năng của hệ đều được bảo toàn.
- Gọi khối lượng mỗi quả là tốc độ quả bên trái ngay trước va chạm là Trước va chạm: và
- Sau va chạm chỉ một quả văng ra với tốc độ và Cả hai đại lượng đều được bảo toàn, các quả cầu không dính vào nhau: đây là va chạm đàn hồi.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Va chạm mềm thì sau va chạm các vật dính vào nhau, chuyển động cùng vận tốc. Ở đây quả bên phải tách khỏi hàng và động năng được giữ nguyên.
- B. Trong lúc va chạm rất ngắn, hệ các quả cầu được coi là hệ kín theo phương ngang, nên động lượng của hệ được bảo toàn trong mọi va chạm, kể cả va chạm đàn hồi.
- D. Khi đó nên động lượng vẫn bảo toàn, nhưng chỉ bằng một nửa lúc đầu. Trong va chạm đàn hồi điều này không xảy ra.
Công thức dùng: Va chạm đàn hồi (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Sử dụng các thông tin sau cho Câu 14 và Câu 15. Một con đại bàng khối lượng 3,0 kg bay sát mặt hồ theo phương ngang với tốc độ 10 m/s thì quắp lấy một con cá khối lượng 1,0 kg đang bơi sát mặt nước theo cùng hướng với tốc độ 2,0 m/s, rồi mang cá bay đi. Lúc quắp xảy ra rất nhanh; coi hệ đại bàng và cá là hệ kín theo phương ngang trong lúc đó.
Câu 14. Tốc độ của đại bàng (cùng con cá) ngay sau khi quắp là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Quắp cá rồi cùng bay đi là va chạm mềm: sau va chạm hai vật có cùng vận tốc, động lượng của hệ được bảo toàn.
- Chọn chiều dương là hướng bay.
- m/s.
Vì sao các phương án khác sai
- A. Bỏ qua động lượng của con cá, coi cá đứng yên: m/s.
- C. Coi cá bơi ngược hướng nên trừ động lượng của cá: m/s.
- D. Lấy trung bình cộng hai tốc độ, m/s, bỏ qua việc đại bàng nặng gấp ba con cá.
Công thức dùng: Va chạm mềm (mở tab mới)
Câu 15. Phần động năng của hệ đã chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác trong lúc đại bàng quắp cá là
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Trong va chạm mềm động năng của hệ giảm. Phần mất đi bằng tổng động năng trước va chạm trừ động năng sau va chạm.
- Trước: J.
- Sau, với tốc độ chung 8,0 m/s: J.
- Phần động năng đã chuyển hóa: J, chủ yếu thành nhiệt và công làm biến dạng thân cá.
Vì sao các phương án khác sai
- A. 128 J là động năng còn lại của hệ sau khi quắp, không phải phần mất đi.
- B. Quên động năng ban đầu của con cá, lấy J.
- C. Quên hệ số ở cả hai động năng nên kết quả gấp đôi: J.
Công thức dùng: Động năng (mở tab mới) · Va chạm mềm (mở tab mới)
Câu 16. Một mũi tên khối lượng 30 g bay theo phương ngang với tốc độ 50 m/s, xuyên qua một quả táo khối lượng 0,15 kg đặt yên trên đỉnh một cây cọc. Ra khỏi quả táo, mũi tên vẫn bay theo hướng cũ với tốc độ 40 m/s. Coi hệ mũi tên và quả táo là hệ kín theo phương ngang trong lúc mũi tên xuyên qua. Tốc độ của quả táo ngay sau khi mũi tên xuyên qua là
Lời giải
Đáp án: A
Mấu chốt. Mũi tên xuyên qua rồi tách khỏi quả táo nên đây không phải va chạm mềm, nhưng động lượng của hệ vẫn được bảo toàn.
- Chọn chiều dương là hướng bay. kg, m/s, m/s; quả táo kg ban đầu đứng yên.
- suy ra m/s.
- Động năng của hệ giảm từ J xuống J: va chạm này cũng không phải va chạm đàn hồi.
Vì sao các phương án khác sai
- B. Coi như mũi tên bật ngược lại, cộng hai vận tốc: m/s.
- C. Coi mũi tên cắm lại trong quả táo (va chạm mềm): m/s, bỏ qua việc mũi tên bay tiếp với 40 m/s.
- D. Không đổi 30 g ra kilôgam: m/s, một tốc độ vô lí.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 17. Trên mặt phẳng ngang nhẵn, quả cầu A khối lượng 2,0 kg chuyển động với vận tốc 3,0 m/s tới va chạm xuyên tâm với quả cầu B khối lượng 1,0 kg đang đứng yên. Chọn chiều dương là chiều chuyển động ban đầu của A. Cặp vận tốc của A và B ngay sau va chạm nào sau đây có thể xảy ra?
Lời giải
Đáp án: D
Mấu chốt. Kết quả của một va chạm phải thỏa đồng thời ba điều: động lượng của hệ được bảo toàn; động năng của hệ không tăng (va chạm không tự sinh ra năng lượng); quả A ở phía sau không thể chạy nhanh hơn quả B ở phía trước, vì hai quả không xuyên qua nhau.
- Trước va chạm: kg.m/s và J.
- Phương án D: kg.m/s; J, nhỏ hơn 9,0 J; B đi trước với tốc độ lớn hơn A. Cả ba điều đều thỏa: đây là một va chạm làm mất bớt động năng, có thể xảy ra.
Vì sao các phương án khác sai
- A. kg.m/s, nhưng J, gấp đôi lúc đầu. Động năng của hệ không thể tự tăng trong va chạm.
- B. kg.m/s và J, nhưng sau va chạm A ở phía sau lại chạy nhanh hơn B ở phía trước, tức A phải xuyên qua B: không thể xảy ra.
- C. J, đúng bằng lúc đầu, nhưng kg.m/s, khác 6,0 kg.m/s: vi phạm bảo toàn động lượng.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 18. Hai xe lăn A và B có khối lượng lần lượt 0,60 kg và 0,20 kg; đầu xe có dán băng dính hai mặt nên khi va chạm chúng dính vào nhau. Lần 1: đẩy xe A với tốc độ 1,0 m/s tới va chạm với xe B đang đứng yên. Lần 2: đẩy xe B với tốc độ 1,0 m/s tới va chạm với xe A đang đứng yên. Bỏ qua ma sát. Gọi là phần động năng của hệ đã chuyển hóa thành nhiệt và làm biến dạng băng dính trong lần 1 và lần 2. Hệ thức đúng là
Lời giải
Đáp án: B
Mấu chốt. Với mỗi lần, tìm vận tốc chung bằng bảo toàn động lượng rồi so động năng trước và sau. Không đoán được kết quả nếu chỉ nhìn động năng ban đầu hoặc chỉ nhìn tỉ lệ động năng bị mất.
- Lần 1: m/s; J.
- Lần 2: m/s; J.
- Vậy Lần 1 có động năng ban đầu gấp 3 lần nhưng chỉ mất lần 2 động năng ban đầu nhỏ hơn nhưng mất tới
Vì sao các phương án khác sai
- A. Cho rằng hai lần mất cùng một tỉ lệ động năng, nên lần 1, có động năng ban đầu gấp 3 lần (0,30 J so với 0,10 J), mất gấp 3 lần.
- C. Chỉ so tỉ lệ bị mất: lần 2 mất lần 1 mất động năng ban đầu. Quên rằng động năng ban đầu của lần 2 chỉ bằng một phần ba lần 1.
- D. Động lượng của hệ được bảo toàn, nhưng trong va chạm mềm động năng của hệ luôn giảm.
Công thức dùng: Va chạm mềm (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai.
Câu 1. Một xe lăn khối lượng 2,0 kg đứng yên trên mặt bàn nằm ngang. Từ thời điểm xe chịu tác dụng của một lực nằm ngang, dọc theo đường thẳng mà xe chuyển động; ma sát và lực cản không đáng kể. Hình bên là đồ thị của theo thời gian chiều dương là chiều của lực lúc đầu.
a) Trong 2 s đầu, xung lượng của lực có độ lớn 12 N.s.
Đúngb) Từ s đến s, xe đứng yên vì không còn lực tác dụng.
Saic) Tốc độ lớn nhất của xe trong 8 s đầu là 6,0 m/s.
Đúngd) Quãng đường xe đi được từ đến s là 24 m.
Sai
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Sai
- a) Đúng. Lực không đổi N tác dụng trong s: N.s, bằng diện tích hình chữ nhật dưới đồ thị từ 0 đến 2 s.
- b) Sai. Từ 2 s đến 4 s, nên động lượng của xe không đổi, giữ giá trị 12 kg.m/s có được lúc s: xe chuyển động thẳng đều với tốc độ 6,0 m/s chứ không đứng yên. Lực làm thay đổi vận tốc, không cần lực để duy trì chuyển động.
- c) Đúng. Động lượng tăng trong 2 s đầu, giữ nguyên tới 4 s, rồi giảm vì lực đổi chiều. Lớn nhất: kg.m/s, nên m/s.
- d) Sai. Từ 4 s đến 8 s: kg.m/s, nên đúng lúc 8 s động lượng về 0, xe dừng. Trong mỗi giai đoạn lực không đổi nên xe chuyển động thẳng biến đổi đều: 2 s đầu tăng tốc từ 0 lên 6,0 m/s, đi m; từ 2 s đến 4 s đi đều m; từ 4 s đến 8 s chậm dần từ 6,0 m/s về 0, đi m. Tổng cộng 30 m. Con số 24 m có được khi coi tốc độ trung bình cả 8 s bằng nửa tốc độ lớn nhất, 3,0 m/s, bỏ quên 2 s xe chạy đều.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới) · Chuyển động thẳng biến đổi đều (mở tab mới)
Câu 2. Trong giờ hoạt động trải nghiệm, một nhóm học sinh làm tên lửa nước từ vỏ chai nhựa. Phần vỏ tên lửa (chai, mũi, cánh đuôi) có khối lượng 0,15 kg; trong chai có 0,30 kg nước. Sau khi bơm khí nén vào chai, nhóm đặt tên lửa thẳng đứng, miệng chai hướng xuống rồi mở khóa: khí nén đẩy nước phụt xuống dưới và tên lửa bay thẳng đứng lên. Coi toàn bộ lượng nước phụt ra trong thời gian rất ngắn với tốc độ 12 m/s so với mặt đất, bỏ qua tác dụng của trọng lực trong thời gian đó. Bỏ qua lực cản của không khí và khối lượng của khí trong chai.
a) Trước khi mở khóa, tổng động lượng của hệ gồm vỏ tên lửa và nước bằng 0.
Đúngb) Tên lửa bay lên được là nhờ dòng nước phụt ra đẩy vào mặt đất và không khí bên dưới.
Saic) Ngay sau khi nước phụt hết, tên lửa có tốc độ 8,0 m/s.
Said) Tên lửa lên tới độ cao cực đại khoảng 29 m so với vị trí phóng.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Said) Đúng
- a) Đúng. Trước khi mở khóa, vỏ tên lửa và nước đều đứng yên nên động lượng của từng phần và của cả hệ đều bằng 0.
- b) Sai. Tên lửa bay lên nhờ bảo toàn động lượng: nước bị đẩy xuống mang động lượng hướng xuống, nên vỏ tên lửa nhận động lượng hướng lên để tổng động lượng vẫn bằng 0. Nước và vỏ tên lửa đẩy nhau, không cần mặt đất hay không khí bên dưới; tên lửa thật vẫn bay được trong khoảng không vũ trụ.
- c) Sai. Chọn chiều dương hướng lên, nước có vận tốc m/s: suy ra m/s. Con số 8,0 m/s có được khi chia động lượng của nước cho tổng khối lượng 0,45 kg, trong khi sau khi phụt chỉ còn vỏ tên lửa chuyển động lên.
- d) Đúng. Sau khi phụt hết nước, tên lửa bay lên với tốc độ 24 m/s và chỉ chịu trọng lực, nên cơ năng được bảo toàn: suy ra m.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Bảo toàn cơ năng (mở tab mới)
Câu 3. Một nhóm học sinh khảo sát va chạm giữa hai xe trượt trên đệm khí nằm ngang, dùng hai cổng quang điện nối với đồng hồ đo thời gian hiện số (hình bên). Đầu xe 1 có gắn một lò xo nhỏ làm đệm. Mỗi xe gắn một tấm chắn sáng bề rộng mm. Xe 1 có khối lượng 0,400 kg; xe 2 có khối lượng 0,200 kg, ban đầu đứng yên giữa hai cổng. Đẩy xe 1 đi qua cổng 1 tới va chạm với xe 2; sau va chạm cả hai xe chuyển động theo hướng cũ và lần lượt đi qua cổng 2, xe 2 qua trước. Bảng ghi thời gian chắn sáng trong hai lần đo.
| Thời gian chắn sáng (s) | Lần đo 1 | Lần đo 2 |
|---|---|---|
| Xe 1 qua cổng 1, trước va chạm | 0,0400 | 0,0250 |
| Xe 2 qua cổng 2, sau va chạm | 0,0305 | 0,0190 |
| Xe 1 qua cổng 2, sau va chạm | 0,121 | 0,0760 |
a) Tốc độ của mỗi xe khi đi qua một cổng bằng bề rộng tấm chắn sáng chia cho thời gian chắn sáng, nên thời gian chắn sáng càng ngắn thì xe đi qua cổng càng nhanh.
Đúngb) Va chạm giữa hai xe trong thí nghiệm này là va chạm mềm.
Saic) Ở lần đo 2, tốc độ của xe 2 ngay sau va chạm lớn hơn tốc độ của xe 1 ngay trước va chạm.
Đúngd) Ở cả hai lần đo, tổng động lượng của hệ sau va chạm nhỏ hơn trước va chạm không quá 2%, còn động năng của hệ sau va chạm bằng trên 95% động năng trước va chạm; có thể coi động lượng được bảo toàn và va chạm gần đúng là đàn hồi.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Saic) Đúngd) Đúng
- a) Đúng. với là bề rộng tấm chắn sáng, như nhau ở mọi lần đo. Tấm chắn sáng hẹp nên tốc độ này coi là tốc độ tức thời của xe khi qua cổng; càng ngắn thì càng lớn.
- b) Sai. Sau va chạm hai xe tách rời và đi qua cổng 2 với hai tốc độ khác nhau, không dính vào nhau, nên không phải va chạm mềm. Lò xo nén lại rồi bung ra, trả lại gần hết động năng: va chạm gần đúng là đàn hồi.
- c) Đúng. Lần đo 2: trước va chạm m/s; sau va chạm m/s, lớn hơn. Xe 2 nhẹ hơn xe 1 nên sau va chạm đàn hồi có thể chạy nhanh hơn xe 1 lúc trước.
- d) Đúng. Lần 1: kg.m/s; sau va chạm m/s và m/s, nên kg.m/s, nhỏ hơn khoảng 1,4%; J, J, khoảng 97%. Lần 2: kg.m/s, kg.m/s, nhỏ hơn khoảng 1,3%; J, J, khoảng 97%. Phần chênh nhỏ do lực cản còn sót lại và sai số của phép đo.
Công thức dùng: Vận tốc tức thời (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới) · Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Va chạm đàn hồi (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
Câu 4. Trong một bài biểu diễn trượt băng nghệ thuật đôi, vận động viên nam khối lượng 70 kg và vận động viên nữ khối lượng 50 kg cùng trượt thẳng trên mặt băng nằm ngang với tốc độ 2,0 m/s. Nam đẩy nữ về phía trước theo phương chuyển động; ngay sau khi đẩy, nữ trượt theo hướng cũ với tốc độ 3,4 m/s. Bỏ qua ma sát giữa giày trượt và mặt băng, bỏ qua lực cản của không khí.
a) Theo phương ngang, hệ hai vận động viên là hệ kín.
Đúngb) Lực nam đẩy nữ và lực nữ đẩy lại nam là hai nội lực của hệ, có cùng độ lớn và ngược chiều nhau.
Đúngc) Ngay sau khi đẩy, vận động viên nam trượt ngược lại với tốc độ 1,0 m/s.
Said) Tổng động năng của hệ sau khi đẩy lớn hơn trước khi đẩy 84 J; phần năng lượng này do cơ bắp của các vận động viên cung cấp.
Đúng
Lời giải
Đáp án:a) Đúngb) Đúngc) Said) Đúng
- a) Đúng. Trọng lực và phản lực của mặt băng đều thẳng đứng và cân bằng nhau; ma sát, lực cản được bỏ qua. Theo phương ngang, hai vận động viên chỉ tác dụng lực lên nhau nên hệ là hệ kín.
- b) Đúng. Theo định luật 3 Newton, hai lực này cùng độ lớn, ngược chiều. Chúng là lực giữa hai vật trong cùng một hệ nên là nội lực, không làm thay đổi tổng động lượng của hệ.
- c) Sai. Chọn chiều dương là chiều trượt: tức suy ra m/s. nên vận động viên nam vẫn trượt theo hướng cũ, chỉ chậm lại. Nam chỉ trượt ngược lại nếu đẩy đủ mạnh để động lượng của nữ vượt quá 240 kg.m/s.
- d) Đúng. Trước khi đẩy: J. Sau khi đẩy: J. Động năng tăng J, lấy từ năng lượng hóa học trong cơ bắp. Động lượng của hệ được bảo toàn nhưng động năng thì không.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Định luật 3 Newton (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 6.
Câu 1. Trong một pha đánh bóng bàn, quả bóng khối lượng 2,7 g bay tới vuông góc với mặt vợt với tốc độ 12 m/s rồi bật ngược trở lại theo phương cũ với tốc độ 18 m/s. Thời gian bóng tiếp xúc với mặt vợt là 1,5 ms; bỏ qua tác dụng của trọng lực trong thời gian đó. Độ lớn lực trung bình do vợt tác dụng lên bóng là bao nhiêu niutơn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 54 N
Mấu chốt. Bóng đổi chiều chuyển động nên vận tốc trước và sau va chạm trái dấu. Lực trung bình bằng độ biến thiên động lượng chia cho thời gian tác dụng; nhớ đổi g ra kg và ms ra s.
- g kg; ms s. Chọn chiều dương là chiều bóng bật ra: m/s, m/s.
- kg.m/s.
- N.
Tự soát. Lực 54 N lớn gấp khoảng 2000 lần trọng lượng của quả bóng ( N), nên bỏ qua trọng lực trong lúc tiếp xúc là hợp lí.
Bẫy hay gặp. Lấy hiệu hai tốc độ m/s, quên rằng bóng đổi chiều, sẽ ra N.
Công thức dùng: Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới) · Động lượng (mở tab mới)
Câu 2. Thả một quả bóng cao su đặc khối lượng 50 g từ độ cao 1,8 m xuống sàn nhà nằm ngang. Bóng nảy lên theo phương thẳng đứng tới độ cao 0,80 m. Thời gian bóng tiếp xúc với sàn là 0,025 s. Bỏ qua lực cản của không khí và tác dụng của trọng lực trong thời gian bóng tiếp xúc với sàn. Độ lớn lực trung bình do sàn tác dụng lên bóng là bao nhiêu niutơn (làm tròn kết quả đến hàng đơn vị)?
Lời giải
Đáp số: 20 N
Mấu chốt. Tìm tốc độ của bóng ngay trước và ngay sau khi chạm sàn từ hai độ cao, rồi dùng bóng đổi chiều nên hai vận tốc trái dấu.
- Bóng rơi tự do 1,8 m nên chạm sàn với tốc độ m/s, hướng xuống.
- Để lên được 0,80 m, bóng phải rời sàn với tốc độ m/s, hướng lên.
- Chọn chiều dương hướng lên: kg.m/s.
- N, làm tròn được 20 N.
Tự soát. Nếu tính cả trọng lượng 0,49 N của bóng thì lực của sàn là khoảng N, vẫn làm tròn thành 20 N. Bóng nảy thấp hơn độ cao thả nên hợp lí vì một phần cơ năng mất đi khi va chạm.
Bẫy hay gặp. Lấy hiệu hai tốc độ quên bóng đổi chiều, sẽ ra khoảng 4,0 N. Chỉ tính phần bóng dừng lại, thì ra khoảng 12 N.
Công thức dùng: Rơi tự do (mở tab mới) · Lực và tốc độ thay đổi động lượng (mở tab mới)
Câu 3. Một khẩu pháo đặt trên mặt đất nằm ngang; khối lượng của pháo, không kể đạn, là 600 kg. Pháo bắn một viên đạn khối lượng 6,0 kg theo phương ngang với tốc độ 300 m/s. Ngay sau khi bắn, pháo giật lùi rồi chuyển động chậm dần trên mặt đất; lực cản tác dụng lên pháo có độ lớn không đổi, bằng 0,10 lần trọng lượng của pháo. Coi hệ pháo và đạn là hệ kín trong lúc bắn. Quãng đường pháo lùi được cho tới khi dừng là bao nhiêu mét (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 4,6 m
Mấu chốt. Hai giai đoạn: lúc bắn, bảo toàn động lượng cho tốc độ giật lùi của pháo; sau đó lực cản sinh công âm làm động năng của pháo giảm về 0.
- Trước khi bắn hệ đứng yên: suy ra m/s. Pháo lùi với tốc độ 3,0 m/s.
- Lực cản: N.
- Công của lực cản bằng độ biến thiên động năng: suy ra m m.
Tự soát. Gia tốc hãm m/s²; theo động học, m, khớp. Pháo nặng gấp 100 lần đạn nên chỉ lùi với tốc độ bằng tốc độ của đạn.
Bẫy hay gặp. Cho động năng của pháo bằng động năng của đạn thì được m/s và quãng đường lên tới khoảng 459 m. Quên hệ số của động năng thì ra khoảng 9,2 m.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Liên hệ động năng và công (mở tab mới)
Câu 4. Một người khối lượng 60 kg đứng ở đuôi một chiếc thuyền dài 3,0 m, khối lượng 140 kg, đang nằm yên trên mặt hồ lặng (hình bên). Người đó đi chậm từ đuôi tới mũi thuyền rồi dừng lại. Bỏ qua lực cản của nước. Khi người dừng lại ở mũi thuyền, thuyền đã dịch chuyển được một đoạn bao nhiêu mét so với mặt nước (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 0,9 m
Mấu chốt. Hệ người và thuyền ban đầu đứng yên, theo phương ngang là hệ kín, nên ở mọi thời điểm tổng động lượng bằng 0: người đi về phía mũi thì thuyền lùi về phía đuôi. Hai tốc độ luôn tỉ lệ nghịch với khối lượng, nên hai quãng đường cũng vậy.
- Ở mọi thời điểm với là tốc độ của người và của thuyền đối với mặt nước, chuyển động ngược chiều nhau. Tỉ số hai tốc độ không đổi nên hai quãng đường đối với mặt nước cũng tỉ lệ:
- Người đi hết chiều dài thuyền, còn thuyền lùi ngược lại, nên đối với mặt nước: m.
- suy ra m.
Tự soát. Người đi được m đối với mặt nước, và đúng tỉ lệ nghịch với khối lượng. Thuyền nặng hơn người nên dịch chuyển ít hơn.
Bẫy hay gặp. Lấy quãng đường của người đối với mặt nước bằng cả chiều dài thuyền, viết sẽ ra khoảng 1,3 m.
Công thức dùng: Bảo toàn động lượng (mở tab mới)
Câu 5. Trong một pha tranh bóng bầu dục, cầu thủ A khối lượng 100 kg đang chạy với tốc độ 5,0 m/s thì lao vào ôm chặt cầu thủ B khối lượng 80 kg đang chạy ngược chiều với tốc độ 4,0 m/s trên cùng một đường thẳng. Coi hệ hai cầu thủ là hệ kín theo phương ngang trong lúc va chạm. Ngay sau va chạm, tốc độ của hai cầu thủ là bao nhiêu m/s (làm tròn kết quả đến chữ số hàng phần mười)?
Lời giải
Đáp số: 1,0 m/s
Mấu chốt. Hai cầu thủ ôm chặt nhau và chuyển động cùng vận tốc: va chạm mềm. Hai vận tốc ban đầu ngược chiều nên mang dấu trái nhau.
- Chọn chiều dương là chiều chạy của A: m/s, m/s.
- m/s. nên hai cầu thủ chuyển động theo chiều chạy ban đầu của A.
Tự soát. Động lượng của A (500 kg.m/s) lớn hơn của B (320 kg.m/s) nên cả hai bị đẩy theo chiều chạy của A; tốc độ chung nhỏ hơn cả hai tốc độ ban đầu là hợp lí với va chạm mềm.
Bẫy hay gặp. Quên dấu, cộng hai động lượng: m/s.
Công thức dùng: Va chạm mềm (mở tab mới)
Câu 6. Trên mặt bàn khúc côn cầu đệm khí nằm ngang, ma sát không đáng kể, đĩa nhựa A khối lượng 30 g trượt với tốc độ 4,0 m/s tới va chạm xuyên tâm với đĩa B đang đứng yên. Coi va chạm là đàn hồi và hai đĩa chỉ chuyển động trên đường thẳng nối tâm. Ngay sau va chạm, đĩa A bật ngược lại với tốc độ 2,0 m/s. Khối lượng của đĩa B là bao nhiêu gam?
Lời giải
Đáp số: 90 g
Mấu chốt. Va chạm đàn hồi: dùng đồng thời bảo toàn động lượng và bảo toàn động năng. Hai phương trình cho hai ẩn là khối lượng và vận tốc của B.
- Chọn chiều dương là chiều chuyển động ban đầu của A: m/s, m/s; kg; B đứng yên.
- Bảo toàn động lượng: suy ra kg.m/s. (1)
- Bảo toàn động năng: suy ra (2)
- Chia (2) cho (1): m/s. Thay vào (1): kg g.
Tự soát. Thử lại: động lượng sau va chạm kg.m/s, động năng sau va chạm J, đều bằng lúc đầu. A nhẹ hơn B nên bật ngược lại, hợp lí.
Bẫy hay gặp. Chỉ dùng bảo toàn động lượng rồi cho rằng B nhận đúng tốc độ 4,0 m/s của A, sẽ ra kg, tức 45 g. Quên dấu âm của ở (1) thì được kg.m/s, m/s và g.
Công thức dùng: Va chạm đàn hồi (mở tab mới) · Bảo toàn động lượng (mở tab mới) · Động năng (mở tab mới)
HẾT